Iran tăng tốc tử hình 2026: Ít nhất 444 vụ treo cổ được ghi nhận, chiến tranh làm bình phong cho chiến dịch khủng bố

Cao ủy Nhân quyền Liên Hợp Quốc, ông Volker Türk, tuyên bố vào ngày 5 tháng 8 năm 2026, rằng ít nhất 56 người đã bị hành quyết vì các tội danh liên quan đến an ninh quốc gia kể từ ngày 19 tháng 3, trong đó có 27 người liên quan đến các cuộc biểu tình tháng 1, với hơn 100 người khác có nguy cơ bị tử hình . Amnesty International xác nhận rằng kể từ khi các cuộc tấn công của Mỹ và Israel bắt đầu vào ngày 28 tháng 2, ít nhất 36 cá nhân đã bị hành quyết tùy tiện sau các phiên tòa bất công trắng trợn với các cáo buộc có động cơ chính trị . Amnesty cảnh báo rằng ít nhất 60 người khác, trong đó có ba người bị bắt khi còn là trẻ em, vẫn đang đối mặt với nguy cơ bị hành quyết sắp xảy ra .

Số người chết trong các vụ thảm sát biểu tình tháng 1 năm 2026 còn lớn hơn nhiều: ước tính dao động từ 6.488 đến khoảng 36.500 người bị giết bởi lực lượng an ninh và dân quân nước ngoài trong cuộc trấn áp cuộc nổi dậy của người dân vào các ngày 8–9 tháng 1 năm 2026 .

Lưu ý quan trọng: Con số được ghi nhận là 444 vụ hành quyết gần như chắc chắn thấp hơn tổng số thực tế. Với hơn 90% vụ hành quyết không được chính quyền công bố, việc giám sát nhân quyền độc lập bị hạn chế nghiêm trọng, và một "bức màn im lặng" đã phủ xuống sau khi chiến tranh bắt đầu, con số thực sự có thể cao hơn đáng kể . Con số 56 của LHQ chỉ bao gồm các trường hợp "liên quan đến an ninh quốc gia" và không bao gồm các vụ hành quyết liên quan đến ma túy, vốn chiếm phần lớn trong các bản án tử hình của Iran .

Tội danh: Vũ khí hóa Luật An ninh Quốc gia

Các tội danh phổ biến nhất được sử dụng trong chiến dịch hành quyết năm 2026 là các tội "liên quan đến an ninh quốc gia" được định nghĩa rộng rãi — bao gồm "thù địch với Chúa" (moharebeh), "làm hủy hoại trái đất" (corruption on earth) và "tham gia biểu tình có vũ trang" .

Phái bộ Điều tra thực tế của LHQ và Amnesty International xác nhận rằng các phiên tòa là bất công trắng trợn, bị ảnh hưởng bởi tra tấn và được xét xử nhanh dưới cái gọi là "điều kiện thời chiến" . Trong một khuôn mẫu được ghi nhận, chính quyền đã hành quyết ít nhất 22 tù nhân chính trị trong sáu tuần — trung bình một vụ hành quyết mỗi hai ngày — sau các thủ tục bí mật đánh dấu bằng tra tấn và ép cung .

Trong bảy tháng đầu năm 2026, IHR ghi nhận việc hành quyết 28 người biểu tình — 26 người liên quan đến các cuộc biểu tình tháng 1 và hai người liên quan đến cuộc nổi dậy năm 2022 . Ít nhất năm tù nhân chính trị đã bị hành quyết chỉ trong giai đoạn tháng 6–7 .

Nhắm mục tiêu nhân khẩu học: Sắc tộc thiểu số và Người biểu tình

Các sắc tộc thiểu số bị nhắm mục tiêu không tương xứng. Các chuyên gia LHQ đã ghi nhận ít nhất 24 thành viên của sắc tộc thiểu số Baluch và 22 thành viên của sắc tộc thiểu số Kurd bị hành quyết tính đến đầu tháng 8 năm 2026 . Các cộng đồng này phải đối mặt với sự đàn áp có hệ thống thông qua bắt giữ tùy tiện, bắt cóc cưỡng bức và hành quyết.

Ít nhất 28 người trong số những người bị hành quyết là người biểu tình có liên quan trực tiếp đến cuộc nổi dậy tháng 1 năm 2026 . Một trong những trường hợp nổi bật nhất là vụ hành quyết công khai hai người biểu tình — Abolfazl Sepahi và Amir Safari — tại Isfahan vào ngày 28 tháng 7 năm 2026. Họ là một trong số ít nhất 12 thanh niên bị kết án tử hình vì tội giết bốn cảnh sát trong các cuộc biểu tình chống chế độ ở Isfahan vào tháng 1 . Hai người đàn ông khác đã bị hành quyết trong tù vào ngày 19 tháng 7 .

Ít nhất năm người trong số những người bị kết án tử hình là trẻ em tại thời điểm xảy ra hành vi bị cáo buộc, theo Amnesty International .

Cuộc chiến như một Bình phong Chính trị

Các nhóm nhân quyền nói rõ rằng cuộc chiến với Mỹ và Israel đã cung cấp một bức bình phong chiến lược. Amnesty International báo cáo rằng chính quyền đang sử dụng "điều kiện thời chiến" như một cái cớ để tiến hành các vụ bắt giữ hàng loạt tùy tiện (hơn 6.000 người bị bắt kể từ ngày 28 tháng 2), các vụ hành quyết được đẩy nhanh, tịch thu tài sản và gia tăng đàn áp bất đồng chính kiến .

Các tuyên bố chính từ các nhóm nhân quyền làm rõ động thái này:

• Các nhóm nhân quyền tuyên bố rằng cuộc chiến "không tạo ra cuộc đàn áp nhưng đã cung cấp bình phong chính trị" để đẩy nhanh án tử hình, che giấu vụ hành quyết khỏi gia đình và đe dọa một dân số vốn đã bị tổn thương .
• Người đứng đầu nhân quyền LHQ đã liên kết rõ ràng sự gia tăng này với chiến dịch ném bom của Mỹ và Israel bắt đầu từ cuối tháng 2, nói rằng các vụ hành quyết đang được sử dụng để "gây sợ hãi trong dân chúng và trấn áp bất đồng chính kiến" .
• Bà Heba Morayef của Amnesty cho biết chính quyền đang sử dụng "một làn sóng hành quyết và án tử hình để trừng phạt sự bất đồng chính kiến và thể hiện sức mạnh" .

Sau khi chiến tranh bắt đầu, các báo cáo độc lập về các vụ hành quyết gần như không thể thực hiện được trong suốt tháng 3 và tháng 4 năm 2026, và chỉ có thông tin chính thức mới đến được với thế giới bên ngoài. Các số liệu được ghi nhận cho những tháng này được coi là ước tính tối thiểu hơn là phản ánh thực tế .

Phản ứng trong nước và quốc tế

LHQ là tiếng nói quốc tế nổi bật nhất lên án chiến dịch này:

• Cao ủy LHQ Volker Türk gọi tình hình là "hết sức đáng lo ngại" và "báo động", kêu gọi áp dụng lệnh tạm hoãn hành quyết ngay lập tức .
• Phái bộ Điều tra thực tế Độc lập của LHQ về Iran đã đưa ra lời kêu gọi khẩn cấp vào ngày 23 tháng 7 năm 2026, yêu cầu ngay lập tức dừng tất cả các vụ hành quyết, đặc biệt là của 10 người đàn ông ở Isfahan mà người thân của họ đã được gọi đến để gặp lần cuối .
• Báo cáo viên Đặc biệt của LHQ Mai Sato đã kêu gọi khẩn cấp Iran ngừng các vụ hành quyết, cảnh báo rằng người thân đã được triệu tập cho các cuộc gặp cuối cùng .

Amnesty International kêu gọi "hành động quốc tế khẩn cấp", cảnh báo rằng tốc độ hành quyết tương đương với một "chiến dịch leo thang hành quyết tùy tiện" .

Phản ứng dữ dội trong nước rất đáng kể:

• Vụ hành quyết công khai Abolfazl Sepahi và Amir Safari ở Isfahan vào ngày 28 tháng 7 đã làm bùng phát các cuộc biểu tình chống chế độ bên trong Iran .
• Các tù nhân tại 57 nhà tù đã phát động cuộc tuyệt thực "Thứ Ba không tử hình" để phản đối sự gia tăng các vụ hành quyết .
• Các nhân vật đối lập và Iran International đưa tin rằng chế độ đang sử dụng chiến tranh như một bình phong để gia tăng cái mà họ gọi là "chiến dịch khủng bố" chống lại người dân .

Điểm mấu chốt

Con số được ghi nhận cốt lõi là 444 vụ hành quyết trong bảy tháng đầu năm 2026, nhưng với hơn 90% các vụ không được chính quyền công bố, con số thực tế có thể cao hơn nhiều. Con số 56 của LHQ chỉ bao gồm các trường hợp "liên quan đến an ninh quốc gia" kể từ ngày 19 tháng 3 và không bao gồm hàng nghìn vụ hành quyết liên quan đến ma túy mà trong lịch sử chiếm phần lớn trong việc áp dụng án tử hình của Iran . Cuộc chiến với Mỹ và Israel không gây ra cuộc đàn áp — nó mang lại một tấm màn miễn trừ cho một chiến dịch đã được tiến hành từ trước đó.