Vì sao Ukraine bác bỏ đề xuất “thành viên liên kết EU” của Đức?

Một số điểm chính được đề cập trong đề xuất gồm:

• Tham dự các hội nghị thượng đỉnh của EU và các cuộc họp cấp bộ trưởng
• Có đại diện trong các cơ quan như Ủy ban châu Âu hoặc Nghị viện châu Âu với tư cách không có quyền biểu quyết
• Tham gia thảo luận trong một số quy trình hoạch định chính sách

Dù vậy, Ukraine sẽ không có quyền bỏ phiếu trong các cơ quan ra quyết định của EU và cũng không có đầy đủ đặc quyền pháp lý của một quốc gia thành viên.

Ông Merz cho rằng đây là giải pháp thực tế để gắn kết Ukraine chặt chẽ hơn với châu Âu trong khi tiến trình gia nhập — vốn thường kéo dài nhiều năm — vẫn tiếp tục. Ông cũng gợi ý rằng mô hình này có thể hỗ trợ các nỗ lực ngoại giao liên quan đến cuộc chiến do Nga phát động.

Vì sao Zelensky gọi đề xuất là “không công bằng”

Tổng thống Zelensky đã chỉ trích mạnh mẽ kế hoạch này trong một bức thư gửi các lãnh đạo EU. Theo ông, quy chế mới sẽ chỉ mang tính biểu tượng, trong khi quyền lực thực sự lại không có.

Mối lo lớn nhất của Kyiv là thiếu quyền biểu quyết. Zelensky cảnh báo rằng điều này sẽ khiến Ukraine trở thành quốc gia “có mặt trong Liên minh châu Âu nhưng không có tiếng nói.”

Theo quan điểm của Ukraine, đề xuất này có hai rủi ro lớn:

Thứ nhất, nó có thể khiến Ukraine bị mắc kẹt lâu dài trong một tình trạng trung gian, thay vì tiến tới tư cách thành viên đầy đủ.

Thứ hai, nó có thể làm suy yếu vị thế đàm phán của Ukraine, vì EU dường như sẵn sàng đưa ra một quy chế “hạng hai” thay vì con đường gia nhập tiêu chuẩn dành cho các nước ứng viên trước đây.

Vì vậy, chính phủ Ukraine khẳng định rằng nước này nên tiếp tục đi theo lộ trình gia nhập chính thức, dù quá trình đó đòi hỏi nhiều cải cách chính trị, pháp lý và kinh tế.

Quy chế “thành viên liên kết” sẽ hoạt động ra sao?

Theo các mô tả ban đầu, quy chế này sẽ mở rộng mức độ tham gia của Ukraine vào cấu trúc EU nhưng không phải là tư cách thành viên đầy đủ.

Những quyền có thể có:

• Tham dự hội nghị thượng đỉnh của lãnh đạo EU
• Tham gia các cuộc họp cấp bộ trưởng
• Có đại diện trong một số cơ quan của EU với vai trò không có quyền bỏ phiếu

Những hạn chế chính:

• Không có quyền bỏ phiếu đối với luật và chính sách của EU
• Không có đầy đủ quyền lực thể chế
• Không được công nhận là quốc gia thành viên EU

Nói cách khác, Ukraine sẽ có thể tham gia thảo luận nhưng không tham gia vào quyết định cuối cùng định hình chính sách của EU.

Phản ứng từ các thể chế EU

Ủy ban châu Âu xác nhận đã nhận được đề xuất của Thủ tướng Merz nhưng chưa chính thức ủng hộ ý tưởng này. Các quan chức nhấn mạnh rằng quá trình mở rộng EU phải dựa trên nguyên tắc đánh giá theo năng lực và cải cách của từng quốc gia ứng viên.

Một phát ngôn viên của Ủy ban cho biết đề xuất này nên được thảo luận giữa các quốc gia thành viên, đặc biệt là trong Hội đồng châu Âu — nơi đại diện cho chính phủ các nước EU.

Phản ứng thận trọng này cho thấy ý tưởng vẫn chỉ ở giai đoạn thảo luận chính trị, chưa phải một chính sách cụ thể của EU.

Các nước châu Âu phản ứng ra sao

Các chính phủ châu Âu hiện chưa có quan điểm thống nhất.

Đức là nước thúc đẩy mạnh nhất ý tưởng “thành viên liên kết”, coi đây là cách giúp Ukraine gắn bó với châu Âu trong khi các cuộc đàm phán gia nhập vẫn kéo dài.

Tuy nhiên, một số nước tỏ ra hoài nghi. Chẳng hạn, Ngoại trưởng Italy nhấn mạnh rằng Ukraine — giống như mọi quốc gia ứng viên khác — vẫn phải hoàn tất toàn bộ quy trình gia nhập và các cải cách cần thiết trước khi trở thành thành viên EU.

Những phản ứng khác nhau này phản ánh sự chia rẽ rộng hơn trong châu Âu: một bên muốn tìm giải pháp linh hoạt trong thời chiến, trong khi bên kia muốn giữ nguyên các quy tắc mở rộng của EU.

Câu hỏi lớn hơn đối với châu Âu

Tranh luận về “thành viên liên kết” cho thấy một căng thẳng sâu sắc trong chính trị châu Âu.

Một mặt, EU muốn hỗ trợ Ukraine trong cuộc chiến với Nga và gắn kết nước này chặt chẽ hơn với các thể chế châu Âu.

Mặt khác, EU từ lâu vận hành theo một quy trình gia nhập nghiêm ngặt, yêu cầu các quốc gia ứng viên đáp ứng nhiều tiêu chuẩn về pháp lý, kinh tế và dân chủ trước khi trở thành thành viên.

Đề xuất của Đức cố gắng dung hòa hai thực tế đó. Nhưng đối với Kyiv, thỏa hiệp này có nguy cơ khiến Ukraine mắc kẹt lâu dài giữa quan hệ đối tác và tư cách thành viên.

Hiện tại, ý tưởng “thành viên liên kết” vẫn chỉ là một đề xuất. Việc nó có trở thành chính sách thực tế của EU hay không sẽ phụ thuộc vào các cuộc thảo luận tiếp theo giữa các chính phủ châu Âu.