Patriot cho Ukraine: Vì sao giấy phép sản xuất vẫn ngoài tầm với bất chấp tình trạng khan hiếm nghiêm trọng?

Đằng sau những tuyên bố công khai đầy mâu thuẫn, các cuộc đàm phán cấp thấp hơn vẫn tiếp diễn. Đại sứ Mỹ tại NATO, Matthew Whitaker, đang dẫn đầu các cuộc đàm phán với Ukraine và các đối tác châu Âu về các thỏa thuận đồng sản xuất. Tuy nhiên, Whitaker đã nói rõ: sẽ không có thỏa thuận dài hạn nào được ký kết trước mùa đông. Đối với Ukraine, nước đã cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn một cách hiệu quả, mốc thời gian đó được tính bằng mạng sống.

Tuyên bố ngày 8/7 của Trump tại Hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara

Tại hội nghị thượng đỉnh NATO ở Ankara vào ngày 8/7/2026, Tổng thống Trump đã nói với Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky rằng Mỹ sẽ cấp cho Ukraine giấy phép sản xuất tên lửa đánh chặn Patriot trong nước. "Chúng tôi sẽ cấp giấy phép cho các bạn để sản xuất Patriot. Điều đó khá tuyệt phải không. Bằng cách này, các bạn không thể phàn nàn rằng chúng tôi không cung cấp đủ," Trump nói . Ông nói thêm rằng Mỹ sẽ "chỉ cho họ cách làm" .

Đối với Kyiv, tuyên bố này là một bước đột phá lớn sau nhiều năm yêu cầu công nghệ nhạy cảm. Hệ thống Patriot là vũ khí duy nhất trong kho vũ khí của Ukraine có khả năng đánh chặn đáng tin cậy các tên lửa đạn đạo của Nga .

Lời rút lại vào ngày 31/7

Vào ngày 31/7, Trump bất ngờ thay đổi quyết định. Trong một cuộc họp Nội các tại Trại David, ông nói: "Chúng tôi chưa đồng ý với điều đó. Chúng tôi đang thảo luận về nó, nhưng đó là một điều khó khăn khi phải trao đi loại công nghệ đó" . Ông nhấn mạnh tính chất tiên tiến của vũ khí này, nói rằng Mỹ phải "rất cẩn thận về việc để ai đó chế tạo chúng" .

New York Times, BBC, Reuters, ABC News và các hãng tin lớn khác đều mô tả những phát biểu này là một sự rút lui rõ ràng khỏi cam kết vô điều kiện trước đó của ông . Sự đảo ngược của Trump xảy ra mặc dù ông vừa tiếp đón Zelensky tại Nhà Trắng chỉ vài ngày trước đó .

Các cuộc đàm phán đang diễn ra do Đặc phái viên NATO Matthew Whitaker dẫn đầu

Bất chấp sự rút lui của Trump trước công chúng, các cuộc đàm phán cấp thấp hơn vẫn tiếp tục. Đại sứ Mỹ tại NATO Matthew Whitaker đang dẫn đầu nỗ lực này. Ông đã tới Kyiv vào tháng 7 để gặp Zelensky và đánh giá các lựa chọn . Whitaker xác nhận các cuộc đàm phán đang diễn ra nhưng nói rõ rằng một thỏa thuận đồng sản xuất dài hạn sẽ không được ký kết trước mùa đông (tức là cuối năm 2026) .

Các phương án đang được thảo luận (theo Reuters, ngày 5/8/2026)

• Linh kiện tại Ukraine, lắp ráp cuối cùng tại Đức: Ngành công nghiệp Ukraine sẽ sản xuất linh kiện, nhưng việc lắp ráp và tích hợp cuối cùng sẽ diễn ra tại một cơ sở ở Đức, giữ công nghệ nhạy cảm nhất của Mỹ bên ngoài Ukraine .
• Thêm Ukraine vào chương trình chung Mỹ-châu Âu hiện có: Thay vì một giấy phép độc lập, Ukraine có thể được đưa vào một chương trình sản xuất chung đang diễn ra giữa Mỹ và các đối tác châu Âu .
• Biến thể PAC-3 giá rẻ hơn: Thảo luận về việc sản xuất một biến thể chi phí thấp hơn của tên lửa đánh chặn PAC-3, loại có thể được sản xuất nhanh hơn và với quy mô lớn hơn so với tên lửa đánh chặn Patriot tiêu chuẩn .

Người phát ngôn Hội đồng An ninh Quốc gia Nhà Trắng Brian Hughes cho biết "Chưa có gì được hoàn tất", nhưng lưu ý rằng Mỹ cam kết giúp Ukraine đáp ứng nhu cầu phòng không của mình .

Mốc thời gian công khai của Whitaker

"Một thỏa thuận sản xuất dài hạn sẽ không được kết luận trước mùa đông này," Whitaker nói trên Fox News vào ngày 3/8 . Ông nói thêm rằng ưu tiên trước mắt là đưa các tên lửa đánh chặn thành phẩm đến Ukraine — chứ không phải xây dựng các nhà máy mới bên trong Ukraine . Trong một cuộc phỏng vấn riêng, ông tuyên bố rằng tên lửa đánh chặn PAC-3 Patriot vẫn chịu sự kiểm soát xuất khẩu nghiêm ngặt của Mỹ: "Chúng tôi không cho phép bất kỳ ai ngoài các nhà sản xuất Mỹ sản xuất những thứ đó" .

Sự khan hiếm nghiêm trọng — Ukraine sắp cạn kiệt

Bối cảnh của các cuộc đàm phán là một cuộc khủng hoảng tên lửa đánh chặn cấp tính.

• Các đồng minh mới chỉ chuyển giao một phần ba số tên lửa phòng không trong năm 2026 so với năm 2025, Zelensky nói vào ngày 5/8 .
• Ukraine đã không đánh chặn được một tên lửa Nga nào trong một loạt tấn công vào Kyiv ngày 5/8 vì đã cạn kiệt kho tên lửa đánh chặn Patriot . Zelensky viết: "Tên lửa đánh chặn đạn đạo lẽ ra có thể cứu sống những người đã thiệt mạng hôm nay" .
• Nhu cầu ở Trung Đông đang gây áp lực lên nguồn cung: Nhu cầu toàn cầu về tên lửa đánh chặn Patriot (đặc biệt từ Israel và các đối tác khác ở Trung Đông) đã làm chệch hướng sản xuất khỏi Ukraine .
• Zelensky đã công khai cảnh báo vào cuối tháng 7 rằng Ukraine gần như không còn tên lửa đánh chặn nào và yêu cầu Trump một "gói mùa đông" khẩn cấp .

Kế hoạch dự phòng của Kyiv

Trong khi chờ giấy phép sản xuất, Ukraine đang theo đuổi các hướng khác:

• Cam kết mua dài hạn: Kyiv đang tìm kiếm các hợp đồng nhiều năm trực tiếp với các nhà sản xuất Mỹ (Raytheon/Lockheed Martin) để chốt các suất sản xuất . Zelensky cho biết Raytheon đã bày tỏ sự quan tâm đến việc hợp tác sản xuất ngay từ ngày 23/7 .
• Trao đổi lô hàng với các nước khác: Ukraine đang khám phá các thỏa thuận mà họ sẽ nhận các hệ thống Patriot vốn được dành cho các quốc gia khác, và các quốc gia đó sẽ nhận các lô hàng sản xuất sau đó từ các nhà máy Mỹ — một sự sắp xếp trao đổi để đẩy nhanh khả năng có sẵn ngay lập tức .

Đánh giá tổng quan

Khoảng cách giữa nhu cầu phòng thủ trước mắt của Ukraine và mốc thời gian cho bất kỳ thỏa thuận đồng sản xuất nào vẫn còn rất lớn. Whitaker nói rằng Mỹ đang khám phá "các cơ hội đồng sản xuất" với Ukraine và EU để "mở rộng cơ sở công nghiệp" , nhưng những cơ hội đó sẽ không mang lại kết quả trước mùa đông năm 2026 . Cho đến lúc đó, Ukraine phải dựa vào các lô hàng khẩn cấp, cam kết mua hàng và trao đổi lô hàng — tất cả đều không theo kịp quy mô của các cuộc tấn công bằng tên lửa của Nga.