Eo Biển Hormuz Bị Phong Tỏa: Mỹ và Iran Đều Tuyên Bố Kiểm Soát, Nhưng Sự Thật Là…

Eo biển Hormuz, một hành lang hẹp chỉ rộng 21 dặm (khoảng 34 km), qua đó khoảng 20% lượng dầu mỏ thế giới vận chuyển, đã trở thành chiến trường chính trong cuộc chiến Mỹ-Iran năm 2026. Tính đến giữa tháng 8/2026, tuyến đường thủy này gần như đóng cửa hoàn toàn đối với tàu thương mại, bất chấp những tuyên bố cạnh tranh về 'quyền kiểm soát hoàn toàn' từ cả Washington và Tehran. Bài viết này cập nhật toàn diện về tình hình bế tắc, bao gồm các tuyên bố mâu thuẫn, phong tỏa hải quân của Mỹ, điều kiện mở cửa của Iran, sự sụp đổ của thỏa thuận tạm thời tháng 6/2026, thiệt hại kinh tế và tác động lan rộng trong khu vực.

Tuyên Bố Kiểm Soát Mâu Thuẫn: Cuộc Chiến Truyền Thông

Tổng thống Donald Trump liên tục và mạnh mẽ khẳng định Mỹ đang 'kiểm soát hoàn toàn' eo biển Hormuz. Ông mô tả lệnh phong tỏa hải quân của Mỹ là 'bức tường thép' và tuyên bố các chiến dịch rà phá thủy lôi của Hải quân Mỹ đã dọn sạch tuyến đường thủy, tuyên bố nó 'đã mở cửa ngay bây giờ' . Ngày 12/8/2026, ông đăng trên Truth Social: 'Nước Mỹ kiểm soát hoàn toàn eo biển Hormuz. TÔI NGHĨ CHÚNG TA SẼ GIỮ NÓ!' . Trong một cuộc họp báo sau đó, Trump nói rằng Hải quân Mỹ là 'thực thể duy nhất kiểm soát eo biển Hormuz lúc này' .

Iran bác bỏ hoàn toàn những khẳng định này. Người phát ngôn quân đội Iran, Ebrahim Zolfaghari, bác bỏ tuyên bố của Trump là 'dối trá và bịa đặt', nói rằng eo biển vẫn nằm dưới 'sự quản lý và kiểm soát hoàn toàn' của Iran . Mohsen Rezaei, tân bộ trưởng Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, cho biết Iran đang kiểm soát hiệu quả tuyến đường thủy và có ý định áp đặt hệ thống thu phí của riêng mình . Cơ quan Quản lý Eo biển Vịnh Ba Tư, một cơ quan do Iran thành lập, tuyên bố eo biển vẫn bị phong tỏa và sẽ không mở cửa cho đến khi các điều kiện của Iran được chấp nhận .

Thực tế trên mặt nước: Các bằng chứng cho thấy không bên nào nắm quyền kiểm soát không bị thách thức. Hãng tình báo hàng hải Kpler báo cáo chỉ có 14 tàu đi qua eo biển Hormuz vào ngày 12/8/2026 - một phần rất nhỏ so với lưu lượng bình thường khoảng 17-21 triệu thùng dầu mỗi ngày . Eo biển gần như ngừng hoạt động, vận chuyển bị đình trệ .

Phong Tỏa Hải Quân Mỹ: Dòng Thời Gian Thực Thi

Phong tỏa hải quân của Mỹ là một cơ chế trung tâm và luôn thay đổi của cuộc đối đầu.

• Phong tỏa ban đầu (13/4 – 29/5/2026): Mỹ áp đặt lệnh phong tỏa hải quân đối với Iran, áp dụng cho các tàu đi đến và đi từ các cảng Iran. Ngày 19/4, Mỹ cưỡng chế chiếm giữ một tàu chở hàng mang cờ Iran cố gắng phá vỡ lệnh phong tỏa .
• Bản ghi nhớ Islamabad (MOU) ngày 17/6: Tổng thống Trump và Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian đã ký một Bản ghi nhớ 14 điểm, tuyên bố 'dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân Mỹ' và hứa hẹn các thỏa thuận của Iran để đảm bảo an toàn qua lại cho các tàu thương mại .
• Phong tỏa tái áp đặt (13/7/2026): Sau khi MOU tan vỡ do những diễn giải khác nhau về Điều 5, Trump tuyên bố 'tái áp đặt' lệnh phong tỏa, tuyên bố eo biển 'đã mở' và yêu cầu mức thuế 20% đối với tất cả hàng hóa vận chuyển qua đó . Cùng tuần đó, quân đội Mỹ đã tiến hành đợt không kích thứ bảy liên tiếp vào Iran để thực thi lệnh phong tỏa .

Điều Kiện Của Iran Để Mở Lại Eo Biển

Ngày 8/8/2026, Hội đồng An ninh Quốc gia Tối cao Iran, thông qua bộ trưởng Mohammad Bagher Zolghadr, đã đưa ra một loạt các yêu cầu toàn diện mà Mỹ phải đáp ứng trước khi eo biển có thể mở cửa trở lại . Các điều kiện này bao gồm:

• Dỡ bỏ lệnh phong tỏa hải quân Mỹ đối với các cảng của Iran
• Giải phóng tài sản của Iran bị đóng băng ở nước ngoài
• Chấm dứt các lệnh trừng phạt dầu mỏ của Mỹ đối với Iran
• Rút toàn bộ lực lượng quân sự Mỹ khỏi khu vực
• Bồi thường cho Iran về thiệt hại chiến tranh
• Một lệnh ngừng bắn rộng hơn để kết thúc toàn bộ cuộc chiến

Bộ trưởng Ngoại giao Iran Abbas Araghchi tuyên bố rằng một thỏa thuận riêng do Oman làm trung gian về các tọa độ tuyến đường vận chuyển mới sẽ không thể tự nó mở lại tuyến đường thủy . Iran cũng phủ nhận có bất kỳ cuộc đàm phán trực tiếp nào đang diễn ra với Mỹ .

Sự Sụp Đổ Của Thỏa Thuận Tạm Thời Tháng 6/2026

Bản ghi nhớ Islamabad ngày 17/6/2026 được thiết kế để trở thành một khuôn khổ hòa bình 14 điểm. Nó bao gồm việc chấm dứt chiến sự, mở lại eo biển Hormuz, nới lỏng trừng phạt của Mỹ và khung thời gian 60 ngày cho các cuộc đàm phán cuối cùng . Thỏa thuận nhanh chóng tan vỡ vào tháng 7 vì những diễn giải mâu thuẫn về Điều 5, liên quan đến quyền kiểm soát và thuế qua eo biển Hormuz . Mỗi bên đều cáo buộc bên kia vi phạm. Các cuộc tấn công trả đũa nối tiếp nhau, và đến ngày 13/7, Trump tuyên bố MOU coi như chết và tái áp đặt phong tỏa . Các nhà hòa giải Qatar và Oman tiếp tục cố gắng khôi phục thỏa thuận, nhưng tính đến ngày 13/8/2026, các cuộc đàm phán vẫn bế tắc .

Cuộc Chiến Rộng Lớn Hơn (Từ 28/2/2026)

Cuộc đối đầu là một mặt trận trung tâm của một cuộc xung đột lớn hơn. Cuộc không chiến Mỹ-Israel chống lại Iran bắt đầu từ ngày 28/2/2026 và hiện đã bước sang tháng thứ sáu . Mỹ đã tiến hành nhiều đợt không kích nhằm vào các mục tiêu quân sự của Iran, bao gồm ít nhất bảy đêm không kích liên tiếp vào giữa tháng 7 . Iran đã đáp trả bằng các cuộc tấn công vào tàu thuyền ở Vịnh Ba Tư và các cuộc tấn công vào các căn cứ quân sự của Mỹ trong khu vực .

Thiệt Hại Kinh Tế

Việc đóng cửa eo biển Hormuz đã gây ra tác động nghiêm trọng đến thị trường năng lượng toàn cầu.

• Giá dầu Brent tăng khoảng 75% kể từ khi chiến tranh bắt đầu .
• Sự thiếu hụt nguồn cung dầu toàn cầu khoảng 4,3 triệu thùng/ngày .
• Eo biển thường vận chuyển khoảng 20% lượng dầu của thế giới. Giao thông đã giảm xuống gần như bằng không vào nhiều ngày .
• Giá dầu tăng vọt qua mốc 100 USD/thùng vào tháng 4/2026 khi hoạt động của tàu chở dầu gần như ngừng hẳn .

Lan Rộng Trong Khu Vực: Eo Biển Bab el-Mandeb và Các Cuộc Tấn Công Của Houthi

Cuộc khủng hoảng không chỉ gói gọn trong eo biển Hormuz. Phong trào Houthi ở Yemen do Iran hậu thuẫn đã leo thang các cuộc tấn công ở eo biển Bab el-Mandeb (một điểm nghẽn ở phía nam Biển Đỏ), nhằm vào các tàu thương mại gần Vịnh Aden. Điều này tạo ra một cuộc khủng hoảng song song, khiến chi phí bảo hiểm vận chuyển tăng cao hơn nữa và buộc các tàu phải định tuyến lại qua Mũi Hảo Vọng, làm trầm trọng thêm sự gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu .