Bên trong ổ dịch Ebola Bundibugyo 2026: Chủng virus chưa có vắc-xin phê duyệt

Điều này buộc các bác sĩ chỉ còn một công cụ duy nhất: chăm sóc hỗ trợ. Bù dịch và điện giải tích cực, liệu pháp oxy và điều trị các bệnh nhiễm trùng thứ phát là những tuyến phòng thủ duy nhất trong khi cơ thể bệnh nhân tự chiến đấu với virus . Trong các đợt bùng phát trước đây, chủng Bundibugyo đã cho thấy tỷ lệ tử vong dao động từ 30% đến 50% .

Một cuộc tìm kiếm giải pháp dược phẩm trên toàn cầu hiện đang được tiến hành. WHO đã triệu tập các chuyên gia, những người khuyến nghị ưu tiên ba ứng viên điều trị cho các thử nghiệm lâm sàng: kháng thể đơn dòng MBP134 và Maftivimab, cùng thuốc kháng virus remdesivir .

Dịch bùng phát hiện tại tệ đến mức nào?

Tính đến ngày 29 tháng 5 năm 2026, số liệu thống kê chính thức vẽ nên một bức tranh về một trận dịch mà quy mô thực sự của nó vẫn còn là ẩn số :

• CHDC Congo: 125 ca xác nhận, 17 ca tử vong đã xác nhận; 906 ca nghi ngờ, 223 ca tử vong nghi ngờ.
• Uganda: 9 ca xác nhận, 1 ca tử vong đã xác nhận.

Một chi tiết quan trọng nằm ở phép toán. Khoảng cách quá lớn giữa số ca nghi ngờ và số ca xác nhận (hơn 900 ca chưa được xác minh) chỉ ra cuộc khủng hoảng trung tâm của đợt bùng phát: năng lực xét nghiệm trong phòng thí nghiệm cực kỳ hạn chế . Các quan chức y tế thừa nhận virus có khả năng đã lây lan trong nhiều tuần trước khi được phát hiện, đồng nghĩa với việc số ca nhiễm thực tế gần như chắc chắn cao hơn nhiều .

Về mặt địa lý, ổ dịch tập trung ở ba tỉnh phía đông CHDC Congo: Ituri (tâm dịch), Bắc Kivu và Nam Kivu. Các ca bệnh xâm nhập cũng đã đến thủ đô Kampala của Uganda .

Một cột mốc: Bệnh nhân đầu tiên được xác nhận sống sót rời bệnh viện

Giữa những thống kê ảm đạm, đợt bùng phát đã đạt đến một cột mốc quan trọng và đầy hy vọng vào ngày 27 tháng 5 năm 2026. Tổ chức Y tế Thế giới xác nhận rằng bệnh nhân đầu tiên được phòng thí nghiệm xác nhận mắc chủng này đã hồi phục hoàn toàn và được xuất viện khỏi một bệnh viện ở CHDC Congo . Bệnh nhân, người đã nhận được hai kết quả xét nghiệm âm tính, đã được trở về với cộng đồng . Người phát ngôn của WHO, bà Anaïs Legand, lưu ý rằng mặc dù đây là ca hồi phục được xác nhận đầu tiên, các nhà chức trách dự kiến đã có những ca hồi phục khác trong số các trường hợp chưa được xác nhận .

Tuyên bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu chưa từng có

Mức độ báo động của WHO đã được thể hiện rõ ràng vào ngày 17 tháng 5 năm 2026. Tổng Giám đốc Tedros Adhanom Ghebreyesus tuyên bố đây là một Tình trạng Khẩn cấp Y tế Công cộng Quốc tế (PHEIC) . Điều khiến việc này trở nên phi thường là quy trình: lần đầu tiên trong lịch sử, một Tổng Giám đốc đã viện dẫn Điều 12 của Điều lệ Y tế Quốc tế để tuyên bố PHEIC trước khi triệu tập Ủy ban Khẩn cấp, với lý do cần hành động khẩn cấp, tốc độ lây lan nhanh và nguy cơ xuyên biên giới . Ủy ban Khẩn cấp đã họp sau đó và đưa ra các khuyến nghị tạm thời chính thức vào ngày 22 tháng 5 . Đây mới chỉ là lần thứ ba một ổ dịch Ebola bị coi là PHEIC .

Sau tuyên bố, Tiến sĩ Tedros tuyên bố ý định tới Kinshasa để gặp trực tiếp các quan chức chính phủ CHDC Congo và đích thân đánh giá phản ứng đang diễn ra .

Bộ trưởng Y tế CHDC Congo phản bác

Ở bên ngoài, các đánh giá từ những tổ chức như WHO và CIDRAP là rất nghiêm trọng, với một báo cáo nêu rõ đợt bùng phát "không có dấu hiệu được kiểm soát" . WHO đã đánh giá nguy cơ quốc gia và khu vực là "rất cao" . Tuy nhiên, Bộ trưởng Y tế CHDC Congo Samuel Roger Kamba đã công khai phản bác lại quan điểm cho rằng tình hình đang vượt khỏi tầm kiểm soát, nhấn mạnh rằng việc ngăn chặn vẫn có thể đạt được và các đội phản ứng đang mở rộng tiếp cận cộng đồng, truy vết tiếp xúc và các biện pháp cách ly .

Một "cơn bão hoàn hảo" tại tỉnh Ituri

Tâm dịch, tỉnh Ituri, có lẽ là nơi tồi tệ nhất cho một ổ dịch khi chưa có biện pháp y tế đặc hiệu. Các nhân viên y tế phải đối mặt với một tổ hợp chướng ngại vật gần như không thể vượt qua :

• Xung đột đang diễn ra: Bạo lực của các nhóm vũ trang và các cuộc đụng độ liên cộng đồng dai dẳng khiến việc tiếp cận bệnh nhân và truy vết người tiếp xúc trở nên nguy hiểm.
• Di dời hàng loạt: Dân số phải di dời sống trong những điều kiện đông đúc, mất vệ sinh tạo ra môi trường lý tưởng cho virus lây lan.
• Hố đen chẩn đoán: Cơ sở hạ tầng xét nghiệm yếu kém là lý do khiến hơn 900 trường hợp vẫn nằm trong diện "nghi ngờ". Nếu không có xác nhận, việc theo dõi và cách ly chính xác bị cản trở nghiêm trọng.
• Sự ngờ vực sâu sắc: Lịch sử lâu dài của sự nghi ngờ đối với những người ứng phó y tế từ bên ngoài làm phức tạp mọi thứ, từ truy vết tiếp xúc đến đảm bảo mai táng an toàn, trang trọng để ngăn ngừa lây truyền.

Làm tăng thêm sự phức tạp trong hoạt động, Uganda tuyên bố đóng cửa biên giới với CHDC Congo để hạn chế sự lây lan xuyên biên giới, một động thái kéo theo những hậu quả nhân đạo và kinh tế riêng của nó .