Đàm phán Mỹ–Iran có dấu hiệu tiến triển nhẹ, nhưng các tranh chấp lớn vẫn chưa được giải quyết

Các cuộc đàm phán ngoại giao giữa Mỹ và Iran vẫn đang tiếp diễn, nhưng khả năng đạt được một thỏa thuận hòa bình toàn diện trong ngắn hạn vẫn còn xa. Ngoại trưởng Mỹ Marco Rubio gần đây cho biết các cuộc thương lượng đã có “một chút tiến triển”, dù ông cũng nhấn mạnh rằng những bất đồng lớn giữa hai bên vẫn chưa được tháo gỡ.

Hiện tại, các cuộc đàm phán chủ yếu nhằm thu hẹp khoảng cách lập trường thay vì hoàn tất một thỏa thuận cuối cùng. Hai vấn đề nổi bật nhất đang chi phối tiến trình này là kho uranium làm giàu mức cao của Iran và cách quản lý eo biển Hormuz — tuyến vận tải năng lượng quan trọng của thế giới.

Rubio: Có “dấu hiệu tích cực”, nhưng chưa có đột phá

Các phát biểu từ Washington mang sắc thái thận trọng. Ông Rubio nói rằng các nhà đàm phán đã thấy “một số dấu hiệu tốt” và có tiến triển nhất định, nhưng ông cảnh báo rằng để đạt được thỏa thuận ngoại giao, hai bên cần giải quyết nhiều bất đồng phức tạp.

Một trong những điểm gây tranh cãi là đề xuất của Iran liên quan đến eo biển Hormuz. Rubio cho rằng một giải pháp ngoại giao sẽ không khả thi nếu Tehran cố áp dụng hệ thống thu phí đối với tàu thuyền đi qua eo biển này. Mỹ coi Hormuz là tuyến đường thủy quốc tế phải được mở và tự do cho hoạt động thương mại toàn cầu.

Eo biển Hormuz đặc biệt quan trọng vì khoảng 20% lượng dầu và khí đốt của thế giới được vận chuyển qua đây, khiến mọi thay đổi về quy định vận tải tại khu vực này đều có tác động lớn đến kinh tế toàn cầu.

Pakistan nổi lên như bên trung gian

Một yếu tố đáng chú ý trong vòng đàm phán hiện nay là vai trò trung gian của Pakistan. Bộ trưởng Nội vụ Pakistan Mohsin Naqvi đã nhiều lần đến Tehran để chuyển thông điệp và đề xuất giữa Washington và Tehran.

Theo các báo cáo truyền thông khu vực, ông Naqvi đã gặp Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi để thảo luận các phương án thỏa hiệp và tìm cách xây dựng một khuôn khổ đàm phán có thể dẫn tới thỏa thuận chính thức trong tương lai.

Điều này cho thấy tính chất gián tiếp của các cuộc thương lượng: thay vì đàm phán trực tiếp, các bên đang sử dụng trung gian để chuyển đề xuất qua lại nhằm giảm bớt các điểm bất đồng.

Tranh chấp hạt nhân: kho uranium 60% của Iran

Vấn đề kỹ thuật khó nhất liên quan đến lượng uranium của Iran được làm giàu tới khoảng 60%. Mức làm giàu này cao hơn nhiều so với nhu cầu của các lò phản ứng hạt nhân dân sự và được coi là gần với cấp độ dùng cho vũ khí, vì vậy nó trở thành mối quan ngại lớn đối với phía Mỹ.

Washington muốn số uranium làm giàu này phải được đưa ra khỏi Iran như một phần của thỏa thuận. Ngược lại, lãnh đạo Iran phản đối và muốn giữ vật liệu này trong nước, dưới sự giám sát quốc tế thay vì chuyển ra nước ngoài.

Bất đồng về nơi lưu trữ uranium hiện là một trong những trở ngại lớn nhất đối với việc đạt được thỏa thuận rộng hơn.

Tranh cãi về eo biển Hormuz

Bên cạnh vấn đề hạt nhân, eo biển Hormuz cũng là một điểm nóng trong đàm phán.

Iran từng đưa ra ý tưởng tăng quyền kiểm soát các quy định vận tải tại đây hoặc áp dụng hệ thống thu phí đối với tàu thuyền đi qua. Mỹ phản đối mạnh mẽ, cho rằng việc áp phí hoặc hạn chế mới sẽ làm suy yếu nguyên tắc tự do hàng hải trên các tuyến đường quốc tế.

Vì phần lớn xuất khẩu năng lượng từ vùng Vịnh đi qua hành lang này, bất kỳ thay đổi nào trong cách quản lý eo biển cũng có thể ảnh hưởng trực tiếp đến thị trường năng lượng toàn cầu.

Tin đồn thỏa thuận khiến thị trường biến động mạnh

Thị trường tài chính gần đây phản ứng rất nhạy với các tin tức về tiến trình đàm phán.

Một số báo cáo cho rằng Washington và Tehran sắp đạt được thỏa thuận khung đã khiến giá dầu giảm mạnh và thị trường chứng khoán tăng, khi nhà đầu tư kỳ vọng rủi ro địa chính trị giảm và dòng chảy năng lượng ổn định hơn.

Tuy nhiên, các báo cáo sau đó cho thấy chưa có thỏa thuận cuối cùng nào được ký kết và những vấn đề cốt lõi — đặc biệt là kho uranium và quyền kiểm soát Hormuz — vẫn chưa được giải quyết. Khi sự lạc quan ban đầu giảm bớt, giá dầu đã tăng trở lại.

Điều gì có thể xảy ra tiếp theo?

Các nhà ngoại giao cho rằng một kịch bản khả dĩ là hai bên đạt được thỏa thuận khung tạm thời nếu khoảng cách về vấn đề uranium và quy định tại Hormuz được thu hẹp. Sau đó, các chi tiết của một thỏa thuận lâu dài có thể được đàm phán tiếp.

Ngược lại, nếu hai vấn đề này vẫn bế tắc, tiến trình đàm phán có thể kéo dài mà không có bước đột phá rõ ràng. Trong trường hợp đó, thị trường dầu mỏ toàn cầu nhiều khả năng vẫn tiếp tục biến động mạnh theo từng thông tin hoặc tin đồn liên quan đến các cuộc đàm phán.

Hiện tại, tình hình có thể được mô tả là ngoại giao mong manh: các cuộc thảo luận vẫn đang diễn ra và có dấu hiệu tiến triển nhỏ, nhưng những vấn đề cốt lõi quyết định một thỏa thuận lâu dài vẫn chưa được giải quyết.