Thảm họa kép từ chiến sự: Nhà máy lọc dầu khổng lồ của Ả Rập Xê Út “tê liệt” đến năm 2027

Nhà máy lọc dầu SATORP, một trụ cột trong năng lực lọc hóa dầu của Ả Rập Xê Út, đã bị tê liệt nghiêm trọng sau cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Iran. Xác nhận kịch bản vận hành tồi tệ nhất, Giám đốc điều hành TotalEnergies, ông Patrick Pouyanné, đã tuyên bố trước Quốc hội Pháp vào ngày 17 tháng 6 rằng cơ sở này sẽ không thể phục hồi hoàn toàn cho đến đầu năm 2027 . Hiện tại, nhà máy chỉ đang hoạt động cầm chừng ở khoảng một nửa công suất thiết kế, như một biểu tượng rõ nét cho cuộc khủng hoảng cơ sở hạ tầng năng lượng đang bao trùm vùng Vịnh.

Chuyện gì đã xảy ra: Đòn tấn công đêm 7-8 tháng 4

Trong đêm ngày 7, rạng sáng ngày 8 tháng 4 năm 2026, các cuộc tấn công trả đũa của Iran đã nhắm trúng tổ hợp SATORP ở Jubail, làm hư hại ba đơn vị xử lý cụ thể trên một trong hai cụm chế biến của nhà máy . Cơ sở này, một liên doanh với 62,5% vốn thuộc về Saudi Aramco và 37,5% thuộc về TotalEnergies (đơn vị vận hành), đã ngay lập tức phải đóng cửa hoàn toàn để phòng ngừa rủi ro ngay sau các cuộc tấn công .

Không có thương vong nào được báo cáo, nhưng thiệt hại về mặt vận hành là vô cùng nghiêm trọng. Cuộc tấn công không chỉ gây ra một vết lõm nhỏ ở đơn vị ngoại vi; nó đã đánh trúng các thiết bị xử lý cốt lõi, khiến toàn bộ một cụm chế biến không thể hoạt động và gây ra một cuộc chạy đua để đánh giá mức độ thiệt hại .

Lộ trình sửa chữa: Tại sao phải mất cả năm trời để phục hồi hoàn toàn?

Hành trình để SATORP trở lại với công suất thiết kế 460.000 thùng/ngày sẽ còn rất dài. Một lộ trình rõ ràng đã xuất hiện từ các tiết lộ của công ty:

• Giữa tháng 4 năm 2026: Các đơn vị không bị hư hại đã được khởi động lại vào ngày 14 tháng 4, cho phép nhà máy hoạt động với công suất giảm xuống còn khoảng 230.000 thùng/ngày .
• Đầu tháng 5 năm 2026: Công việc sửa chữa một tháp chưng cất chân không bị hư hại bắt đầu có tiến triển, với kỳ vọng sản lượng có thể tăng lên hơn 300.000 thùng/ngày .
• Giữa tháng 6 năm 2026 - Đầu năm 2027: Bất chấp những cải thiện nhỏ giọt này, dự đoán cho việc sửa chữa hoàn toàn là rất ảm đạm. Ông Pouyanné tuyên bố nhà máy sẽ chỉ duy trì ở mức 70% công suất trong tương lai gần. Việc khôi phục hoàn toàn cụm chế biến bị hư hại, đòi hỏi các bộ phận thay thế chuyên dụng và công việc kỹ thuật phức tạp trong môi trường chiến tranh, sẽ không thể kết thúc cho đến đầu năm 2027 .

Sự chậm trễ này không chỉ đơn giản là chuyện hàn gắn kim loại. Phân tích của S&P Global nhấn mạnh rằng tiến độ phục hồi trên toàn khu vực đang bị kéo dài bởi những điểm nghẽn trong chuỗi cung ứng, việc sơ tán công nhân lành nghề, và sự khó khăn tột cùng khi vận hành trong một khu vực xung đột đang diễn ra, dù là mong manh .

Một mắt xích trong sự sụp đổ mang tính khu vực

Vụ tấn công SATORP là một đòn chiến thuật, nhưng ý nghĩa thực sự của nó chỉ rõ ràng khi nhìn vào cuộc khủng hoảng hệ thống bắt đầu từ ngày 28 tháng 2 năm 2026, với các cuộc không kích của Mỹ-Israel vào Iran và sự phong tỏa eo biển Hormuz sau đó của Iran.

Nút thắt xuất khẩu mới là vấn đề chính. Việc Iran đóng cửa hiệu quả eo biển đã cắt đứt tuyến xuất khẩu chính của các nhà sản xuất vùng Vịnh. Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA) ước tính vào ngày 7 tháng 4 rằng Ả Rập Xê Út, Iraq, Kuwait, UAE, Qatar và Bahrain đã buộc phải cắt giảm 7,5 triệu thùng/ngày sản lượng dầu thô trong tháng 3, với con số dự kiến tăng lên 9,1 triệu thùng/ngày trong tháng 4, vì các kho chứa đã đầy và tàu không thể ra khơi . Về bản chất, đây không phải là vấn đề sản xuất mà là một thảm họa về xuất khẩu.

Sản lượng của Ả Rập Xê Út đã sụp đổ. Ngoài sự tê liệt trong xuất khẩu, các cuộc tấn công trực tiếp vào cơ sở hạ tầng càng làm tổn thương thêm. Từ tháng 2 đến tháng 4 năm 2026, Ả Rập Xê Út đã cắt giảm sản lượng dầu thô khoảng 2,5 triệu thùng/ngày, từ mức trước chiến tranh khoảng 9-10 triệu thùng/ngày xuống còn khoảng 7 triệu thùng/ngày . Vào ngày 9 tháng 4, Riyadh chính thức tiết lộ rằng các cuộc tấn công của Iran đã khiến tổng cộng 1,3 triệu thùng/ngày năng lực xử lý và đường ống bị vô hiệu hóa .

Danh sách các địa điểm bị nhắm mục tiêu của Ả Rập Xê Út còn vượt xa SATORP. Các cuộc tấn công đã làm hư hại các nhà máy lọc dầu Ras Tanura và Riyadh, cơ sở SAMREF ở Yanbu, và các trạm bơm trên Đường ống Petroline (Đông-Tây) . Đường ống này, vốn đi vòng qua Hormuz để đưa dầu thô ra Biển Đỏ, đã bị tấn công mạnh, cắt giảm lưu lượng khoảng 700.000 thùng/ngày trước khi được khôi phục nhanh chóng về công suất đầy đủ 7 triệu thùng/ngày vào ngày 12 tháng 4 .

Tuy nhiên, ngay cả một tuyến Petroline đã được khôi phục cũng không thể giải quyết cuộc khủng hoảng. Nó cung cấp một lối thoát một phần, nhưng tuyến vận tải biển ở Biển Đỏ cũng có những mối đe dọa riêng, và công suất tối đa của đường ống vẫn khiến một khối lượng khổng lồ dầu thô vùng Vịnh bị mắc kẹt. Cuộc chiến đã phơi bày một bài toán tàn khốc: các tuyến xuất khẩu thay thế hiện có chỉ đáp ứng chưa đến 40% lưu lượng bình thường qua Hormuz .

Con đường phía trước đầy mong manh

Số phận của SATORP là biểu tượng cho toàn bộ ngành năng lượng trong khu vực. Một lệnh ngừng bắn mong manh giữa Mỹ và Iran đang được thực thi, nhưng cơ sở hạ tầng năng lượng vẫn là mục tiêu, và eo biển Hormuz vẫn chưa mở cửa hoàn toàn . Ngay cả trong kịch bản tốt nhất là xung đột đóng băng ngay hôm nay, các nhà phân tích từ S&P Global dự đoán sẽ phải mất từ vài tháng đến hơn nửa năm để các nhà sản xuất dầu thô Trung Đông khôi phục hoàn toàn sản lượng do thiệt hại cơ sở hạ tầng, tồn đọng bảo trì và lực lượng lao động bị phân tán .

Trong ngắn hạn, thế giới phải quen với việc SATORP hoạt động kém xa tiềm năng của nó, và một ngành năng lượng Ả Rập Xê Út đang phải đối mặt với một chấn thương cấu trúc sâu sắc thay vì chỉ là một sự cố gián đoạn tạm thời. Việc sửa chữa hoàn toàn một cụm xử lý duy nhất của một nhà máy lọc dầu, một nhiệm vụ trong thời bình có thể chỉ mất vài tháng, đã trở thành một cuộc phiêu lưu kéo dài một năm trong một thế giới nơi các tuyến đường biển bị phong tỏa và linh kiện thì khó tìm.