Lá phiếu thứ hai của Hội đồng Bảo an nói gì về cuộc đua kế nhiệm Guterres?

Cuộc đua tìm người kế nhiệm António Guterres vẫn chưa ngã ngũ. Hội đồng Bảo an Liên Hợp Quốc gồm 15 thành viên tiến hành cuộc thăm dò không chính thức, bí mật và không mang tính ràng buộc lần thứ hai vào ngày 21/8. Ở vòng đầu, Rebeca Grynspan của Costa Rica chỉ dẫn trước sít sao, vì vậy kết quả mới được xem là phép thử về sức hút chính trị chứ chưa phải quyết định chọn người đứng đầu Liên Hợp Quốc.

Grynspan có lợi thế ban đầu, nhưng để trở thành ứng viên được đề cử, bà cần đạt đồng thời hai điều kiện: giành ít nhất 9 trong 15 phiếu tại Hội đồng Bảo an và không bị bất kỳ quốc gia nào trong 5 thành viên thường trực phủ quyết. Nói cách khác, khả năng tạo đồng thuận ngoại giao quan trọng không kém thứ hạng trên bảng phiếu.

Vòng thăm dò đầu tiên cho thấy điều gì?

Vòng thăm dò đầu tiên diễn ra ngày 30/7. Mỗi thành viên Hội đồng Bảo an bỏ phiếu ẩn danh cho từng ứng viên bằng một trong ba lựa chọn: “khuyến khích”, “không khuyến khích” hoặc “không có ý kiến”.

Ở giai đoạn này, phiếu của 5 thành viên thường trực chưa được phân biệt với phiếu của 10 thành viên không thường trực. Vì vậy, kết quả phản ánh mức ủng hộ chung nhưng chưa cho biết liệu một ứng viên có vấp phải sự phản đối từ một cường quốc sở hữu quyền phủ quyết hay không.

Ba vị trí dẫn đầu được báo cáo như sau:

• Rebeca Grynspan, Costa Rica: 10 phiếu khuyến khích, 1 phiếu không khuyến khích và 4 phiếu không có ý kiến.
• Carolyn Rodrigues-Birkett, Guyana: 9 phiếu khuyến khích, 2 phiếu không khuyến khích và 4 phiếu không có ý kiến.
• Rafael Grossi, Argentina: 7 phiếu khuyến khích, 2 phiếu không khuyến khích và 6 phiếu không có ý kiến.

Michelle Bachelet của Chile, María Fernanda Espinosa của Ecuador, Macky Sall của Senegal và Olara Otunnu của Uganda đứng sau nhóm dẫn đầu. Đây chỉ là vòng thăm dò sơ bộ nhằm đánh giá khả năng tồn tại của các chiến dịch, không phải cuộc bỏ phiếu ràng buộc hay bảng xếp hạng cuối cùng.

Có 8 ứng viên trong cuộc đua

Danh sách hiện gồm:

• Rebeca Grynspan, Costa Rica
• Carolyn Rodrigues-Birkett, Guyana
• Rafael Grossi, Argentina
• Ivonne Baki, Ecuador
• Michelle Bachelet, Chile
• María Fernanda Espinosa, Ecuador
• Macky Sall, Senegal
• Olara Otunnu, Uganda

Grynspan, Rodrigues-Birkett và Grossi là ba ứng viên duy nhất đã thể hiện được mức ủng hộ cụ thể qua vòng thăm dò đầu tiên. Vị thế của Baki chưa thể đo lường bằng kết quả đó vì bà chỉ gia nhập cuộc đua sau khi cuộc bỏ phiếu đã diễn ra.

Vì sao việc Ivonne Baki gia nhập muộn đáng chú ý?

Tonga đã đề cử nhà ngoại giao Ecuador và cựu bộ trưởng Ivonne Baki trong tuần này, đưa bà trở thành ứng viên thứ tám và là người Ecuador thứ hai trong danh sách. Baki từng giữ chức đại sứ và không có tên trong vòng thăm dò ngày 30/7.

Trong cương lĩnh tranh cử, Baki nhấn mạnh ngăn ngừa xung đột và đổi mới Liên Hợp Quốc. Khi trình bày quan điểm này, bà nhắc đến trải nghiệm cá nhân trong thời kỳ nội chiến Lebanon.

Một số thông tin cho rằng Baki có sự hậu thuẫn chính thức của Mỹ, hoặc các mối quan hệ được nhắc đến với Donald Trump và Bill Clinton đồng nghĩa với cam kết bỏ phiếu từ Washington. Tuy nhiên, các nguồn được cung cấp không xác nhận những điều này. Chưa có sự ủng hộ chính thức hay cam kết bỏ phiếu nào của Mỹ được xác định, vì vậy các nhận định trên chưa nên được xem là sự thật đã được kiểm chứng.

Tranh cãi về minh bạch và vai trò của Baerbock

Annalena Baerbock, Chủ tịch Đại hội đồng Liên Hợp Quốc, đang thúc đẩy một quy trình minh bạch và bao trùm hơn. Những đề xuất của bà gồm công bố đề cử đúng thời hạn, tổ chức đối thoại công khai với các ứng viên và mở rộng cơ hội để các quốc gia thành viên Liên Hợp Quốc lắng nghe chương trình hành động của họ.

Văn phòng Baerbock nhấn mạnh sự bình đẳng về điều kiện tranh cử và sự tham gia rộng rãi hơn trước khi Hội đồng Bảo an đưa ra lựa chọn.

Mỹ và Nga lại cho rằng vai trò mà Baerbock theo đuổi đã vượt quá thẩm quyền, can thiệp vào phần việc vốn thuộc Hội đồng Bảo an. Các bản tin mô tả Washington cáo buộc bà can thiệp quá sâu, trong khi Moscow cũng phản đối vai trò mà bà tìm cách đảm nhiệm.

Tranh cãi này phản ánh mâu thuẫn có tính cơ cấu trong quy trình lựa chọn: Đại hội đồng có thể kêu gọi minh bạch và tăng cường sự tham gia, nhưng Điều 97 Hiến chương Liên Hợp Quốc quy định Hội đồng Bảo an mới là cơ quan đưa ra khuyến nghị. Các cuộc “thăm dò rơm” chỉ có tác động chính trị, không phải quyết định pháp lý mang tính bắt buộc.

Lập trường của Nga có thể khiến cuộc đua kéo dài

Nga cho biết vẫn có khả năng xuất hiện thêm ứng viên và đã chỉ trích thành tích của Guterres trong bối cảnh rộng hơn về hiệu quả hoạt động của Liên Hợp Quốc cũng như việc xử lý các cuộc xung đột. Lập trường này giúp Moscow giữ không gian để phản đối một sự đồng thuận quá sớm quanh những ứng viên đang dẫn đầu.

Các thông tin hiện có không cho thấy Nga đã chính thức cam kết ủng hộ hay bác bỏ bất kỳ ứng viên cụ thể nào. Vì vậy, việc Moscow để ngỏ khả năng có thêm người tham gia nên được hiểu là dấu hiệu cho thấy cả danh sách ứng viên lẫn quá trình thương lượng vẫn chưa được chốt.

Tổng Thư ký Liên Hợp Quốc được chọn như thế nào?

Theo Điều 97 Hiến chương Liên Hợp Quốc, Đại hội đồng bổ nhiệm Tổng Thư ký sau khi nhận được khuyến nghị từ Hội đồng Bảo an. Trên thực tế, ứng viên cần có ít nhất 9 trong 15 phiếu tại Hội đồng và không bị phủ quyết bởi bất kỳ thành viên thường trực nào: Trung Quốc, Pháp, Nga, Anh và Mỹ.

Ở các vòng thăm dò sau, cách bỏ phiếu thường giúp phân biệt quan điểm của 5 thành viên thường trực với 10 thành viên được bầu. Điều này làm lộ rõ hơn nguy cơ phủ quyết—một thông tin có thể quan trọng hơn tổng số phiếu “khuyến khích” mà ứng viên nhận được.

Mốc thời gian và yếu tố khu vực

Nhiệm kỳ thứ hai của Guterres kết thúc vào ngày 31/12/2026. Cuộc đua hiện có sự hiện diện đáng kể của các ứng viên đến từ Mỹ Latinh và Caribe, một phần vì thông lệ luân phiên khu vực không chính thức đang nghiêng về khu vực này trong lần lựa chọn hiện tại. Đây là quy ước chính trị, không phải quy định bắt buộc, và không thể thay thế quyền đề cử của Hội đồng Bảo an.

Nếu 5 thành viên thường trực tiếp tục bất đồng hoặc có thêm ứng viên tham gia, các vòng thăm dò có thể diễn ra trong tháng 9, tháng 10 hoặc muộn hơn. Các thông tin trước vòng bỏ phiếu thứ hai cho thấy quyết định vẫn còn cách vài tuần, chưa phải một kết quả sắp được công bố ngay.

Sau vòng thăm dò thứ hai cần theo dõi điều gì?

Tín hiệu quan trọng nhất là liệu Grynspan có giữ được vị trí dẫn đầu hay không, Rodrigues-Birkett hoặc Grossi có thu hẹp khoảng cách hay không, và ứng viên nào có thể nổi lên như một lựa chọn thỏa hiệp. Chiến dịch của Baki cũng sẽ được theo dõi để xem liệu bà có tạo được đà tiến triển hay không, dù một vòng thăm dò đơn lẻ chưa thể chứng minh con đường đi đến chiến thắng.

Phép thử cốt lõi rất rõ ràng: ứng viên nào có thể đạt 9 phiếu mà vẫn được cả 5 thành viên thường trực chấp nhận? Cho đến khi câu hỏi đó có lời giải, kết quả vòng đầu chỉ là chỉ dấu—chưa phải phán quyết.