Tranh cãi quanh hệ thống tên lửa Typhon của Mỹ tại Nhật Bản

Việc Mỹ triển khai hệ thống tên lửa tầm trung Typhon tới Nhật Bản đã trở thành một điểm nóng mới trong cạnh tranh chiến lược ở Đông Á. Washington và Tokyo coi đây là bước tăng cường năng lực răn đe, trong khi Trung Quốc cho rằng động thái này đe dọa ổn định khu vực và có thể thúc đẩy chạy đua vũ trang ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương.

Tranh cãi này phản ánh bức tranh lớn hơn: Mỹ cùng các đồng minh đang tăng cường hiện diện quân sự dọc theo “chuỗi đảo thứ nhất” – dải đảo kéo dài từ Nhật Bản qua Đài Loan tới Philippines – trong khi Bắc Kinh coi đây là nỗ lực nhằm kiềm chế sức mạnh quân sự của Trung Quốc.

Hệ thống Typhon là gì?

Typhon, tên chính thức là Mid‑Range Capability (MRC) của Lục quân Mỹ, là hệ thống phóng tên lửa đặt trên mặt đất nhằm lấp khoảng trống giữa các loại tên lửa tầm ngắn và vũ khí tầm xa hơn như tên lửa siêu vượt âm.

Một số đặc điểm chính của hệ thống này gồm:

• Có thể phóng tên lửa hành trình Tomahawk tấn công mặt đất và tên lửa đa nhiệm SM‑6 được cải biến để phóng từ bệ mặt đất.
• Tầm bắn ước tính khoảng 1.600–1.800 km tùy loại tên lửa.
• Bệ phóng đặt trên xe tải, dựa trên công nghệ hệ thống phóng thẳng đứng Mk 41 của Hải quân Mỹ, cho phép triển khai linh hoạt và di chuyển nhanh.

Nhờ khả năng tấn công cả mục tiêu trên đất liền lẫn trên biển, Typhon giúp lực lượng trên bộ sở hữu năng lực tấn công tầm xa vốn trước đây chủ yếu thuộc về hải quân.

Vì sao Mỹ triển khai Typhon tại Nhật Bản?

Năm 2025, Lục quân Mỹ đưa hệ thống Typhon tới Nhật Bản trong cuộc tập trận chung Mỹ – Nhật “Resolute Dragon”, nơi vũ khí này lần đầu được công bố công khai tại nước này.

Theo Washington và Tokyo, việc triển khai phục vụ một số mục tiêu chiến lược:

• Tăng cường răn đe: Từ Nhật Bản, các lực lượng đồng minh có thể đe dọa tàu chiến, căn cứ và tuyến hậu cần của đối phương dọc theo chuỗi đảo thứ nhất.
• Phân tán hỏa lực: Bệ phóng di động trên đất liền khó bị nhắm mục tiêu hơn so với căn cứ cố định hoặc tàu chiến.
• Thể hiện liên minh: Động thái này cho thấy mức độ phối hợp quân sự ngày càng sâu giữa Mỹ và Nhật trước sự gia tăng sức mạnh quân sự của Trung Quốc.

Các căn cứ ở miền nam Nhật Bản đặc biệt gần các tuyến hàng hải quan trọng và các khu vực nhạy cảm như biển Hoa Đông và eo biển Đài Loan.

Vì sao Trung Quốc phản đối mạnh mẽ?

Bắc Kinh phản ứng gay gắt, cho rằng việc triển khai này tạo ra “mối đe dọa thực chất đối với an ninh chiến lược khu vực” và kêu gọi Mỹ cùng Nhật Bản rút hệ thống tên lửa này.

Những lo ngại chính của Trung Quốc bao gồm:

• Khoảng cách địa lý: Nếu đặt tại Nhật Bản, tên lửa Typhon có thể vươn tới nhiều khu vực ở miền đông Trung Quốc, bao gồm các trung tâm dân cư và công nghiệp lớn.
• Thời gian cảnh báo ngắn hơn: Tên lửa đặt gần lãnh thổ Trung Quốc có thể rút ngắn thời gian phản ứng trong tình huống khủng hoảng.
• Tiền lệ chiến lược: Bắc Kinh lo ngại việc triển khai tạm thời có thể trở thành lâu dài hoặc lan sang các quốc gia khác trong khu vực.

Trung Quốc cũng từng phản đối tương tự khi Mỹ triển khai Typhon trong các cuộc tập trận tại Philippines, cảnh báo rằng điều này có thể làm gia tăng đối đầu địa chính trị và chạy đua tên lửa trong khu vực.

Tác động đối với cán cân quân sự ở Đông Á

Sự hiện diện của Typhon tại Nhật Bản – dù chỉ trong tập trận – vẫn có thể ảnh hưởng tới cán cân quân sự khu vực.

Tác động có thể mang tính ổn định:

• Tăng cường năng lực răn đe của Mỹ và Nhật bằng cách mở rộng danh sách mục tiêu mà họ có thể tấn công.
• Bổ sung lựa chọn tác chiến trên bộ nếu lực lượng hải quân phải hoạt động xa các khu vực tranh chấp.

Tác động có thể gây bất ổn:

• Trung Quốc có thể tăng cường triển khai tên lửa hoặc điều chỉnh chiến lược để đối phó.
• Các căn cứ của đồng minh – đặc biệt tại Nhật Bản – có thể trở thành mục tiêu ưu tiên trong xung đột.
• Cạnh tranh triển khai tên lửa tầm trung giữa các nước có thể leo thang.

Đây là ví dụ điển hình của “tình thế tiến thoái lưỡng nan an ninh”: biện pháp nhằm tăng cường phòng thủ của một bên lại khiến bên kia cảm thấy bị đe dọa hơn.

Mối liên hệ với vấn đề Đài Loan

Tranh cãi về Typhon cũng gắn chặt với căng thẳng quanh Đài Loan – hòn đảo mà Trung Quốc tuyên bố chủ quyền, trong khi Mỹ hỗ trợ năng lực tự vệ cho Đài Bắc.

Nhật Bản nằm gần các tuyến đường biển và đường không quan trọng nếu xảy ra khủng hoảng tại eo biển Đài Loan. Trong kịch bản đó, các hệ thống như Typhon có thể được dùng để tấn công tàu chiến, căn cứ hoặc trung tâm hậu cần hỗ trợ chiến dịch quân sự trong khu vực.

Theo quan điểm của Bắc Kinh, việc triển khai Typhon là một phần của bức tranh rộng hơn bao gồm:

• hợp tác quân sự Mỹ – Nhật ngày càng sâu,
• sự hiện diện quân sự tiền phương của Mỹ ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương,
• và các thương vụ bán vũ khí của Mỹ cho Đài Loan, mà Trung Quốc cho rằng làm suy yếu chủ quyền và ổn định tại eo biển Đài Loan.

Bất đồng chiến lược cốt lõi

Ở trung tâm của tranh cãi là hai cách nhìn khác nhau về an ninh khu vực:

• Mỹ và Nhật Bản cho rằng triển khai các hệ thống tên lửa tiên tiến giúp ngăn chặn hành động cưỡng ép và duy trì nguyên trạng.
• Trung Quốc coi cùng động thái đó là hành động mang tính tấn công, làm gia tăng nguy cơ đối đầu.

Khi cạnh tranh quân sự ở Ấn Độ Dương – Thái Bình Dương tiếp tục gia tăng, đặc biệt xung quanh vấn đề Đài Loan, các hệ thống như Typhon nhiều khả năng sẽ vẫn là nguồn căng thẳng lớn trong quan hệ giữa các cường quốc.