RAMageddon: Cuộc khủng hoảng chip nhớ do AI thổi giá và khi nào người tiêu dùng mới được hưởng lợi?

RAMageddon là gì và nó bắt đầu như thế nào?

Không giống như tình trạng thiếu chip thời kỳ đại dịch (2020–2023) vốn do sự gián đoạn hậu cần và nhu cầu tiêu dùng tăng đột biến, cuộc khủng hoảng hiện tại có tính cấu trúc và chủ ý . Các nhà sản xuất chip nhớ bắt đầu chuyển đổi năng lực sản xuất sang HBM – loại bộ nhớ chuyên dụng dùng trong các bộ tăng tốc AI như GPU của NVIDIA – ngay từ cuối năm 2025, nhằm theo đuổi biên lợi nhuận cao hơn nhiều từ thị trường trung tâm dữ liệu AI .

Kết quả là giá cả tăng vọt. Giá hợp đồng DRAM đã tăng kỷ lục 90–95% so với quý trước trong quý 1/2026, và dự báo sẽ còn tăng thêm 58–63% trong quý 2 . Giá DRAM cả năm 2026 được dự đoán sẽ tăng gấp bốn lần, và một số loại chip đã có mức tăng lên tới 6 lần . Trong những trường hợp giao dịch gấp trên thị trường chợ đen (spot market), giá thậm chí đã tăng gần 700% trong một năm . Riêng LPDDR5X (DRAM cho di động) đã tăng 89% trong quý 2/2026, trong khi DDR4 tăng 51% và NAND flash cho ổ SSD tăng tới 75% .

Tác động đến đồ điện tử tiêu dùng

Việc tăng giá đang lan rộng ra hầu hết mọi loại thiết bị tiêu dùng có sử dụng bộ nhớ DRAM hoặc NAND – và hầu như thiết bị điện tử nào cũng cần chúng:

• Máy chơi game và PC: Card đồ họa, ổ SSD, PC chơi game lắp ráp sẵn, máy chơi game cầm tay và các hệ máy console như Xbox Series X và PS5 đều chịu cảnh tăng giá do chi phí linh kiện nhớ . Một bộ kit RAM DDR5-6000 CL30 dung lượng 32GB từng có giá dưới 90 USD vào đầu năm 2025 thì đến cuối năm 2025 và đầu năm 2026 đã lên tới khoảng 529 USD – tức là tăng gấp bốn lần .
• Laptop (MacBook Air): Apple đã tăng giá Mac và các thiết bị khác để đối phó với chi phí RAM và NAND tăng cao. Tạp chí Fortune nhận định Apple chỉ là "cái tên mới nhất" trong làn sóng tăng giá của các nhà sản xuất PC và thiết bị điện tử . Các hãng laptop như Framework cũng phải thay đổi quy trình bán hàng vì tình trạng khan hiếm .
• Máy tính bảng (iPad Air): Cũng bị ảnh hưởng tương tự điện thoại và laptop vì sử dụng DRAM và NAND flash. IDC dự báo áp lực giá lên máy tính bảng sẽ còn kéo dài đến năm 2027 .
• Điện thoại thông minh: Lượng smartphone xuất xưởng toàn cầu đã giảm 11% so với cùng kỳ năm ngoái trong quý 2/2026 – mức thấp nhất của giai đoạn tháng 4-6 kể từ năm 2013 – do giá bán tăng cao và nhu cầu tiêu dùng suy giảm . IDC ước tính bộ nhớ hiện chiếm 15–20% chi phí vật liệu của một chiếc điện thoại tầm trung, và giá điện thoại trung bình có thể tăng tới 8% .
• Thiết bị phát trực tuyến, TV thông minh, thiết bị âm thanh: Bất kỳ thiết bị nào có chứa DRAM hoặc NAND đều bị ảnh hưởng. The Verge đưa tin rằng "mỗi thiết bị này đều được dự báo sẽ gặp tình trạng khan hiếm, tăng giá hoặc cả hai vào năm 2026" .

Dự báo từ các chuyên gia trong ngành: Bao giờ mới kết thúc?

Samsung

Trong cuộc họp báo cáo thu nhập quý 2/2026 (ngày 30 tháng 7 năm 2026), Samsung cảnh báo tình trạng thiếu hụt sẽ trở nên tồi tệ hơn trong năm 2027 so với năm 2026 và kéo dài đến năm 2028. Công ty cho biết "rất khó để tăng nguồn cung đáng kể trong ngắn hạn" vì một nhà máy sản xuất wafer (fab) mới cần hơn 3,5 năm để từ khi khởi công xây dựng đến khi sản xuất được wafer đầu tiên . Giám đốc tài chính của Samsung nói với các nhà phân tích rằng "khó có khả năng thấy bất kỳ sự gia tăng đáng kể nào về nguồn cung cho đến năm 2028" .

TrendForce

TrendForce dự báo rằng đến năm 2027, HBM sẽ tiêu thụ 30% tổng công suất wafer DRAM, khiến nguồn cung chỉ có thể đáp ứng được 60% nhu cầu dự kiến. Họ dự đoán tình trạng thắt chặt nguồn cung DRAM sẽ tiếp diễn trong suốt năm 2027 do sự phân bổ cho HBM và nhu cầu máy chủ AI mạnh mẽ . Công ty nghiên cứu cũng lưu ý rằng NAND Flash được dự báo sẽ bước vào môi trường cung ứng dễ thở hơn vào nửa cuối năm 2027 khi công suất sản xuất mới đi vào hoạt động .

Deloitte

Deloitte báo cáo rằng chi phí DRAM cho máy chủ AI đã tăng gần gấp đôi chỉ trong quý 1/2026 và dự báo giá sẽ tăng gấp bốn lần cho cả năm 2026. Họ cho rằng ba nhà sản xuất chip nhớ lớn sẽ đối mặt với "tình trạng thiếu hụt công suất tập thể" kéo dài đến năm 2029-2030 . Deloitte lưu ý rằng các nhà cung cấp dịch vụ đám mây lớn (hyperscalers) sẽ chi khoảng 30% tổng đầu tư trung tâm dữ liệu năm 2026 cho bộ nhớ, và con số này sẽ tăng lên 36% vào năm 2027 .

UBS và các nhà phân tích khác

• UBS không kỳ vọng cung cầu DRAM sẽ cân bằng cho đến quý 2/2028, với lý do các nhà máy mới phải mất 12–24 tháng để đạt công suất tối đa .
• IDC dự báo tăng trưởng nguồn cung DRAM và NAND năm 2026 lần lượt chỉ đạt 16% và 17% so với năm trước – thấp hơn nhiều so với mức trung bình lịch sử – và áp lực sẽ kéo dài đến năm 2027 .
• PERLab của Kearney dự đoán cuộc khủng hoảng có thể kéo dài ít nhất đến năm 2030 .
• Goldman Sachs dự báo tình trạng thiếu hụt DRAM ở mức 4,9% trong năm 2026, là mức cao nhất trong hơn 15 năm qua .

Kết luận

RAMageddon không phải là một sự gián đoạn tạm thời. Đây là một cuộc khủng hoảng cấu trúc do nhu cầu AI chuyển hướng sản xuất chip khỏi hàng tiêu dùng. Giá DRAM và NAND đã tăng gấp 2-6 lần kể từ đầu năm 2025. Hầu hết các danh mục đồ điện tử tiêu dùng lớn – máy chơi game, laptop, máy tính bảng, điện thoại, TV, thiết bị âm thanh – đều đang phải hứng chịu giá cao hơn và khả năng tiếp cận sản phẩm giảm đi. Samsung, TrendForce và UBS dự đoán sự cải thiện sẽ không đến trước cuối năm 2028, trong khi Deloitte và Kearney cảnh báo cuộc khủng hoảng có thể kéo dài đến tận 2029–2030 khi công suất nhà máy mới vất vả theo kịp nhu cầu AI không ngừng nghỉ .