Ngành ô tô Mỹ thúc Quốc hội cấm vĩnh viễn xe kết nối Trung Quốc

Các hãng ô tô lớn tại Mỹ đang đề nghị Quốc hội biến các hạn chế hiện hành với xe kết nối có liên hệ Trung Quốc thành luật lâu dài. Trọng tâm không chỉ là nơi lắp ráp ô tô: xe hiện đại phụ thuộc vào phần mềm, kết nối không dây, hệ thống dữ liệu và phần cứng — những yếu tố mà Washington coi là vừa có thể tạo rủi ro an ninh, vừa là con đường để công nghệ Trung Quốc thâm nhập thị trường Mỹ. 129

Các hãng xe muốn Quốc hội làm gì?

Alliance for Automotive Innovation — hiệp hội đại diện cho các tên tuổi như General Motors, Ford, Toyota, Volkswagen, Hyundai, Honda và Stellantis — đã kêu gọi các lãnh đạo Quốc hội cấm vĩnh viễn việc bán, nhập khẩu và sản xuất xe kết nối Trung Quốc tại Mỹ. Nhóm này cũng muốn hạn chế phần mềm và phần cứng liên quan có xuất xứ từ Trung Quốc. 19

Mục tiêu là thông qua quy định trước khi Quốc hội đương nhiệm kết thúc. Với các hãng xe, việc đưa lệnh cấm vào luật sẽ bền vững hơn so với chỉ dựa vào quy định của cơ quan hành pháp, vốn có thể bị một chính quyền kế tiếp sửa đổi hoặc đảo ngược. 122

Vì sao họ cho rằng cần làm gấp?

Ngành ô tô Mỹ đặt vấn đề ở cả hai khía cạnh: cạnh tranh công nghiệp và an ninh quốc gia. Trong thư gửi Quốc hội, liên minh này cho biết các nhà sản xuất Trung Quốc đang đưa ra thị trường toàn cầu những mẫu xe được trợ cấp, tích hợp phần mềm và phần cứng kết nối. Theo họ, quy mô mở rộng đó có thể giúp các hãng hoặc công nghệ này tạo chỗ đứng tại Mỹ, dù điều này chưa xảy ra trên thị trường nội địa Mỹ. 1

Lo ngại an ninh tập trung vào các chức năng của xe kết nối: thu thập dữ liệu, liên lạc không dây và phần cứng điều khiển xe. Các quy định hiện hành của Mỹ, được ban hành vào tháng 1/2025, cấm một số phần mềm kết nối của Trung Quốc trên xe đời 2027, và áp hạn chế với một số phần cứng từ năm mẫu xe 2030. 29

Một đạo luật lâu dài, theo quan điểm của những người ủng hộ, sẽ vừa duy trì hướng quản lý hiện nay vừa mở rộng thành lệnh cấm rõ ràng hơn đối với xe và công nghệ liên quan Trung Quốc hoặc các nước bị Mỹ coi là đối thủ nước ngoài. 2227

Dự luật tại Thượng viện sẽ siết ra sao?

Ủy ban Thương mại Thượng viện Mỹ đã thông qua một dự luật lưỡng đảng nhằm tăng cường các hạn chế sẵn có. Connected Vehicle Security Act do các Thượng nghị sĩ Bernie Moreno và Elissa Slotkin đưa ra sẽ cấm nhập khẩu, sản xuất, bán và bán lại xe kết nối, phần mềm và phần cứng có liên hệ với Trung Quốc hoặc các đối thủ nước ngoài khác; phạm vi còn có thể bao gồm liên doanh và doanh nghiệp do các bên này kiểm soát. 227

Các bên vận động cho dự luật muốn ngăn các hãng xe Trung Quốc lẫn công nghệ xe kết nối do Trung Quốc phát triển xuất hiện trên đường phố Mỹ. Họ đặc biệt đề nghị không để Bộ Thương mại Mỹ cấp chấp thuận riêng cho các hãng như BYD, Chery và SAIC Motor. 6

Một số dự luật liên quan dùng tiêu chí rất rộng: xe kết nối có thể bị cấm nếu có xuất xứ từ, hoặc được thiết kế tại, một quốc gia thuộc diện điều chỉnh; hoặc nếu nhà sản xuất là liên doanh, công ty con hay thực thể có hơn 15% vốn, quyền biểu quyết, đại diện hội đồng quản trị hoặc dấu hiệu kiểm soát khác thuộc về phía Trung Quốc. 2628

Bài toán ngưỡng 15%: Mercedes-Benz có thể bị vạ lây

Quy định về tỷ lệ sở hữu cho thấy phạm vi của dự luật có thể vượt ra ngoài các thương hiệu Trung Quốc. Chủ tịch Ủy ban Thương mại Thượng viện Ted Cruz cảnh báo điều khoản cấm các hãng có tỷ lệ sở hữu Trung Quốc trên 15% có thể áp dụng với Mercedes-Benz, vì các nhà đầu tư Trung Quốc nắm tổng cộng gần 20% công ty này. 213

Đây vẫn là điểm chưa được giải quyết. Dự luật đã qua cấp ủy ban, nhưng chưa có bằng chứng cho thấy nó đã được Quốc hội thông qua cuối cùng hoặc điều khoản sở hữu đã được chốt. Văn bản nếu được ban hành có thể bị thu hẹp, sửa đổi hoặc kèm ngoại lệ và cơ chế miễn trừ. 223

Trường hợp Polestar cho thấy phạm vi ảnh hưởng thực tế

Polestar là ví dụ cho thấy mối liên hệ về sở hữu doanh nghiệp và công nghệ có thể trở nên quyết định. Hãng xe điện Thụy Điển này, do Geely Holding của Trung Quốc sở hữu đa số, cho biết họ phải rời thị trường Mỹ sau khi Bộ Thương mại không cấp chấp thuận bán xe theo quy định về xe kết nối; hạn chế này áp dụng từ xe đời 2027. 1720

Điều đáng chú ý là Polestar không được tiếp thị như một thương hiệu Trung Quốc. Reuters cho biết xe Polestar không còn được sản xuất tại Trung Quốc, nhưng vẫn sử dụng phần mềm và phần cứng Trung Quốc, trong khi doanh nghiệp do Geely nắm quyền sở hữu đa số. 21

Trung Quốc phản ứng thế nào?

Trung Quốc phản đối các hạn chế của Mỹ đối với công nghệ xe kết nối Trung Quốc. Bộ Thương mại Trung Quốc cho rằng lệnh cấm được đề xuất không có cơ sở thực tế, vi phạm nguyên tắc kinh tế thị trường và cạnh tranh công bằng, đồng thời là hành vi bảo hộ; Bắc Kinh kêu gọi Mỹ rút lại các hạn chế này. 34

Tranh chấp cho thấy mức độ lớn của cuộc đẩy kéo chính sách: bên ủng hộ nói một lệnh cấm bằng luật là cần thiết để ứng phó rủi ro an ninh từ xe kết nối và sự mở rộng công nghiệp có trợ cấp; trong khi Bắc Kinh bác bỏ lập luận đó. Phạm vi cuối cùng của chính sách Mỹ sẽ phụ thuộc vào việc Quốc hội có thông qua dự luật hay không, và họ sẽ xử lý thế nào với các điều khoản có thể ảnh hưởng đến hãng xe có tỷ lệ đầu tư Trung Quốc đáng kể nhưng không phải thương hiệu xe Trung Quốc. 1234