Một địa điểm khảo cổ dưới nước gần đảo Kekova, ngoài khơi tỉnh Antalya, miền nam Thổ Nhĩ Kỳ, đang được xem là ứng viên cho danh hiệu xác tàu đắm lâu đời nhất từng được biết đến. Những chiếc chum gốm tìm thấy tại đây được ước tính có niên đại khoảng 4.400–4.700 năm, thuộc thời Đồ đồng sớm — vào khoảng thời kỳ Đại Kim tự tháp Ai Cập được xây dựng.
4
29
30
Tuy nhiên, phần thân gỗ của con tàu đã không còn. Vì vậy, tuổi của xác tàu được suy ra từ đồ gốm đi kèm, chứ chưa được xác định trực tiếp bằng cách định tuổi vật liệu của con tàu.
29
30
Những gì được tìm thấy dưới đáy biển
Các cuộc khai quật dưới nước đã thu hồi hơn 30 chiếc chum đựng hàng bằng gốm, gọi là amphora, cùng ba mỏ neo bằng đá. Khu vực này nằm ở độ sâu khoảng 30 mét gần đảo Kekova.
8
9
30 Dù phần lớn con tàu đã biến mất, số hiện vật còn lại cho thấy đây có thể là một địa điểm đắm tàu chở hàng từ rất sớm trong lịch sử hàng hải.
4
29
Những chiếc chum được mô tả có hai quai, một gờ nổi quanh phần giữa và đáy phẳng. Kiểu dáng này có nét tương đồng với đồ gốm ở Ai Cập và Trung Đông thuộc cùng giai đoạn rộng.
9
30
Tuổi của xác tàu được ước tính ra sao?
Nhóm nghiên cứu so sánh hình dáng và phong cách của các chum gốm với hiện vật ở những địa điểm khảo cổ khác. Một nhà nghiên cứu tham gia công trình đưa ra niên đại dự kiến khoảng 2700–2400 TCN; các bài tường thuật khác mô tả số hiện vật này có tuổi đời 4.400–4.700 năm.
9
29
30
Không còn gỗ từ thân tàu để phân tích, nên các nhà nghiên cứu không thể dùng phương pháp định tuổi bằng carbon phóng xạ trên gỗ. Việc đối chiếu đồ gốm vì thế chỉ đưa ra một ước tính khảo cổ, chứ không xác định chính xác thời điểm con tàu chìm.
29
30 Khoảng niên đại được đề xuất đặt xác tàu vào thời Đồ đồng sớm, gần thời kỳ xây dựng Đại Kim tự tháp.
4
30
Một số bài tường thuật cho rằng nếu niên đại này chính xác, xác tàu Kekova sẽ cổ hơn xác tàu Dokos ở Hy Lạp, thường được cho là khoảng 4.200 năm tuổi. Tuy vậy, phép so sánh phụ thuộc vào cách định tuổi của cả hai địa điểm, trong khi niên đại Kekova vẫn còn là ước tính.
1
13
29
Hàng hóa hé lộ điều gì — và chưa thể khẳng định điều gì?
Các chum gốm cho thấy hàng hóa được vận chuyển bằng đường biển. Dầu ô liu và rượu vang được nêu như những khả năng về hàng hóa trên tàu, nhưng các nguồn hiện có không xác nhận bên trong từng chiếc chum chứa gì.
2
6 Một số bài viết cũng đề cập đến dấu vết hoặc lớp cặn bóng trong các chum được thu hồi; những dấu vết này có thể cung cấp manh mối cho nghiên cứu tiếp theo.
6
14
Một chiếc chum có hai lỗ và chín dấu khắc gợi ra một giả thuyết khác: Bộ trưởng Văn hóa và Du lịch Mehmet Nuri Ersoy cho rằng nó có thể được dùng để làm phô mai hoặc bơ. Đây mới là cách diễn giải về một hiện vật đặc biệt, không phải bằng chứng xác nhận sinh hoạt trên tàu.
5
12
Ba mỏ neo đá cũng góp phần tạo nên bức tranh khảo cổ tại địa điểm này. Tuy nhiên, các bài tường thuật được tổng hợp ở đây chưa xác định liệu cả ba mỏ neo đều thuộc về con tàu hay được sử dụng như thế nào.
9
30
Vì sao danh xưng “xác tàu đắm lâu đời nhất thế giới” vẫn cần thận trọng?
Phát hiện Kekova đáng chú ý vì đồ gốm gợi ý về một vụ đắm tàu từ giai đoạn hàng hải đặc biệt sớm. Dù vậy, danh hiệu “lâu đời nhất thế giới” còn phụ thuộc vào cách xác định và định tuổi các xác tàu. Ở Kekova, thân tàu đã mất, còn niên đại được đề xuất dựa trên việc so sánh đồ gốm chở theo với hiện vật ở những nơi khác.
29
30
Kết luận thận trọng nhất là Kekova có thể lưu giữ một trong những xác tàu đi biển lâu đời nhất từng được biết đến. Các hiện vật và bối cảnh thời Đồ đồng sớm đã được ghi nhận, nhưng bằng chứng hiện có chưa xác định chính xác ngày con tàu chìm hay khẳng định dứt khoát rằng đây là phát hiện lập kỷ lục.