Thương vụ 1X trị giá 6 tỷ USD có thể nói gì về canh bạc robot hình người của SoftBank?

SoftBank được cho là đang đàm phán để mua cổ phần chi phối tại 1X Technologies, công ty robot hình người có trụ sở tại Na Uy, trong một giao dịch có thể định giá startup này khoảng 6 tỷ USD. Thông tin bắt nguồn từ The Information và được Reuters dẫn lại, nhưng Reuters cho biết chưa thể độc lập xác nhận. Đàm phán vẫn đang diễn ra, các điều khoản có thể thay đổi, trong khi SoftBank và 1X chưa lập tức đưa ra bình luận. 17

Điều đáng chú ý ở đây không chỉ là con số 6 tỷ USD. Nếu thành hiện thực, thương vụ sẽ cho thấy SoftBank muốn cạnh tranh ở lớp “vật lý” của AI—nơi các mô hình thông minh không chỉ tạo văn bản hay phân tích dữ liệu mà còn điều khiển máy móc để thực hiện công việc trong nhà máy, văn phòng và gia đình.

Thực tế đã biết về thương vụ 1X

Theo thông tin được báo cáo, SoftBank đang tìm cách nắm quyền kiểm soát 1X thay vì chỉ mua thêm một phần vốn thiểu số. Tuy nhiên, hiện chưa có thỏa thuận mua bán được công bố, cũng chưa có xác nhận về giá cuối cùng, tỷ lệ sở hữu chính xác ngoài thông tin về “cổ phần chi phối” hay thời điểm hoàn tất giao dịch. 111

Vì vậy, 6 tỷ USD nên được hiểu là mức định giá được báo cáo trong quá trình đàm phán, không phải một mức giá giao dịch đã chốt hay một định giá thị trường đã được xác lập. Một cuộc thương lượng chưa phải là một thương vụ mua bán hoàn tất; mức định giá mục tiêu cũng có thể khác đáng kể so với giá cuối cùng.

Vì sao 1X phù hợp với chiến lược “AI vật lý” của SoftBank?

SoftBank thời gian qua đã mở rộng tham vọng AI vượt ra ngoài các mô hình phần mềm và trung tâm dữ liệu. Tầm nhìn “AI vật lý” đề cập đến những hệ thống kết hợp năng lực nhận thức của AI với phần cứng có thể cảm nhận, di chuyển và hành động trong môi trường thực tế.

Trong kịch bản này, robot hình người có thể trở thành “giao diện” để AI tương tác với thế giới xung quanh—từ căn bếp, phòng khách cho đến dây chuyền sản xuất và nơi làm việc.

1X đem lại cho SoftBank khả năng tiếp cận mảng robot tiêu dùng, với mẫu NEO được thiết kế cho môi trường gia đình. Trong khi đó, SoftBank đã có thỏa thuận riêng để mua mảng robot của tập đoàn công nghiệp ABB với giá khoảng 5,4 tỷ USD, qua đó mở rộng hiện diện trong tự động hóa nhà máy. 913

Hai mảng này không trùng nhau. ABB tập trung vào robot công nghiệp và các hệ thống tự động hóa đã có thị trường tương đối trưởng thành; 1X đang theo đuổi một thị trường robot hình người đa năng cho gia đình còn ở giai đoạn sớm hơn nhiều. Nếu cả hai giao dịch hoàn tất, SoftBank sẽ hiện diện ở hai đầu khác nhau của ngành robot: tự động hóa công nghiệp và robot hình người tiêu dùng.

Mối liên hệ với OpenAI khiến thương vụ đáng chú ý hơn

1X không phải một mục tiêu ngẫu nhiên. Công ty này trước đây có tên Halodi Robotics và từng huy động 23,5 triệu USD trong vòng Series A2 vào tháng 3/2023. Vòng vốn do OpenAI Startup Fund dẫn dắt, với sự tham gia của Tiger Global cùng một nhóm nhà đầu tư tại Na Uy. 4955

SoftBank cũng đã ký thỏa thuận riêng để đầu tư thêm tối đa 30 tỷ USD vào OpenAI. Theo SoftBank, nếu khoản đầu tư hoàn tất, tổng vốn công ty này rót vào OpenAI sẽ lên 64,6 tỷ USD, tương đương tỷ lệ sở hữu dự kiến khoảng 13%. 52

Điều đó tạo ra một mối liên kết chiến lược rõ ràng: SoftBank có thể kiểm soát một công ty robot từng được OpenAI hậu thuẫn, đồng thời gia tăng đáng kể mức độ gắn bó tài chính với chính OpenAI. Các nguồn tin cũng cho biết OpenAI và 1X từng thảo luận khả năng OpenAI mua lại công ty robot này, nhưng các cuộc đàm phán trước đó không dẫn tới giao dịch. 1

Dù vậy, không nên diễn giải quá xa. Việc OpenAI từng đầu tư vào 1X không có nghĩa OpenAI sẽ kiểm soát, vận hành hoặc tích hợp 1X nếu SoftBank mua cổ phần chi phối. Mối liên hệ này chủ yếu giải thích vì sao 1X có vị trí đáng chú ý trong hệ sinh thái AI mà SoftBank đang xây dựng.

NEO cho thấy cơ hội lớn—và bài toán khó của 1X

Robot hình người dành cho người tiêu dùng NEO hiện được 1X chào bán với giá 20.000 USD cho chương trình tiếp cận sớm, hoặc theo mô hình thuê bao 499 USD mỗi tháng. Những lô hàng đầu tiên cho khách hàng tại Mỹ được lên kế hoạch trong năm 2026. 3341

1X cũng gắn với thông tin về hơn 10.000 đơn đặt trước hoặc lượt giữ công suất sản xuất. Con số này cần được nhìn nhận thận trọng: đặt trước không đồng nghĩa với robot đã được giao, doanh thu phần cứng đã được ghi nhận hay khách hàng sẽ tiếp tục trả phí thuê bao trong thời gian dài. 1037

Đây chính là phép thử thương mại cốt lõi của 1X. Một màn trình diễn ấn tượng có thể tạo sự chú ý và thu hút tiền đặt cọc, nhưng robot dùng trong gia đình phải hoạt động an toàn, ổn định và đủ rẻ trong những môi trường khó đoán. Nó cần lặp lại các công việc thông thường—chẳng hạn sắp xếp đồ đạc hay xử lý vật dụng trong nhà—chứ không chỉ hoạt động tốt trong điều kiện trình diễn được kiểm soát.

Mức định giá 6 tỷ USD thấp hơn mục tiêu trước đây

Mức định giá được báo cáo hiện cũng thấp hơn mục tiêu huy động vốn trước đó của 1X. Năm 2025, công ty được cho là tìm cách huy động tới 1 tỷ USD với mức định giá ít nhất 10 tỷ USD. 3453

Tuy nhiên, sự chênh lệch này chưa đủ để kết luận đây là một vòng gọi vốn giảm giá. Một đợt huy động vốn và một thương vụ mua cổ phần chi phối có thể có cấu trúc rất khác nhau; kết quả cuối cùng còn phụ thuộc vào quyền kiểm soát, lượng vốn mới, cổ phần được bán bởi cổ đông hiện hữu, quyền ưu tiên của nhà đầu tư và nhiều điều khoản chưa được công bố.

Kết luận thận trọng hơn là: mức 6 tỷ USD thấp hơn mục tiêu 10 tỷ USD trước đây, nhưng dữ liệu hiện có chưa giải thích được nguyên nhân và cũng chưa cho phép xác định giá trị nền tảng của doanh nghiệp đã thay đổi ra sao.

Thị trường tăng tốc nhưng vẫn đầy tính đầu cơ

Đàm phán SoftBank–1X diễn ra trong bối cảnh ngành robot hình người tăng trưởng nhanh. Counterpoint Research cho biết lượng robot hình người xuất xưởng trên toàn cầu đã vượt 22.000 đơn vị trong nửa đầu năm 2026, tăng gần 300% so với cùng kỳ năm trước. 25

Nhưng số lượng xuất xưởng tăng chưa chứng minh ngành đã đạt quy mô bền vững và có lợi nhuận. Theo cùng bản tóm tắt nghiên cứu, thị trường hiện vẫn tập trung nhiều vào các đợt triển khai ban đầu, nghiên cứu, thu thập dữ liệu, giải trí và trình diễn. 25

Tâm lý nhà đầu tư cũng biến động mạnh. Cổ phiếu Unitree từng đóng cửa cao hơn khoảng 460% so với giá IPO trong ngày đầu giao dịch tại Thượng Hải, trước khi giảm khoảng 45% so với đỉnh ra mắt chỉ vài ngày sau đó, làm dấy lên lo ngại về bong bóng robot. 1719

Diễn biến của Unitree không quyết định 1X có thành công hay không. Tuy nhiên, nó cho thấy mọi khoản đầu tư lớn vào robot hình người hiện đều có thể được nhìn nhận theo hai hướng: vừa là sự công nhận tiềm năng chiến lược, vừa là một phần của chu kỳ công nghệ đang mang nhiều dấu hiệu đầu cơ.

Thương vụ sẽ chứng minh điều gì—và không chứng minh điều gì?

Nếu hoàn tất, khoản đầu tư của SoftBank sẽ là tín hiệu mạnh cho thấy Masayoshi Son coi robot hình người là phần mở rộng chiến lược của AI, thay vì chỉ là một ngách phần cứng độc lập. 1X có thể được tiếp cận nhiều hơn với nguồn vốn, năng lực sản xuất, hệ thống phân phối và mạng lưới công nghệ rộng hơn của SoftBank.

Nhưng thương vụ sẽ không chứng minh robot hình người đã sẵn sàng cho việc sử dụng đại trà. Những câu hỏi quan trọng vẫn còn nguyên:

• NEO có thể tự chủ thực hiện các công việc hữu ích một cách ổn định đến đâu?
• 1X có thể sản xuất ở quy mô lớn mà vẫn bảo đảm an toàn và chất lượng không?
• Các đơn đặt trước có chuyển thành robot được giao và doanh thu định kỳ không?
• Mức giá 20.000 USD hoặc thuê bao 499 USD mỗi tháng có tạo ra mô hình kinh doanh bền vững không?
• 1X sẽ cạnh tranh thế nào khi các công ty công nghệ và robot lớn hơn gia nhập thị trường?

Cách đọc rõ ràng nhất ở thời điểm này là SoftBank có thể đang tìm cách giành vị trí dẫn đầu trong lớp vật lý của AI. Đàm phán với 1X đáng chú ý vì tham vọng chiến lược đó—chứ chưa phải vì nó đã xác nhận tính kinh tế của robot hình người dành cho gia đình.