“Siết chặt siêu cấp” hàng hóa của HSBC: Tín hiệu rủi ro, chưa xác nhận một siêu chu kỳ tăng giá

HSBC dùng cụm từ “siết chặt siêu cấp” (super-squeeze) để mô tả một tình huống mà giá năng lượng, kim loại và đầu vào nông nghiệp có thể đồng loạt đi lên: nguồn cung vốn khó mở rộng lại gặp nhiều gián đoạn cùng lúc, trong khi nhu cầu chưa suy yếu đáng kể.

Đây là một kịch bản có rủi ro tăng giá lớn, nhưng không đồng nghĩa đã có bằng chứng chắc chắn về một “siêu chu kỳ tăng giá” kéo dài. Giá hàng hóa có thể tăng mạnh vì cú sốc địa chính trị, phí bảo hiểm rủi ro, biến động tỷ giá USD, vị thế đầu cơ hoặc đứt gãy nguồn cung ngắn hạn. Để gọi là siêu chu kỳ, thị trường cần cho thấy sự khan hiếm vật chất và sức cầu bền vững ngay cả sau khi cú sốc trước mắt lắng xuống.

Luận điểm cốt lõi: nguồn cung khó tăng gặp nhu cầu bền bỉ

HSBC cho rằng nguồn cung hàng hóa đang bị hạn chế bởi địa chính trị, biến đổi khí hậu và quá trình chuyển dịch năng lượng. Nghiên cứu của ngân hàng cũng đề cập công cụ học máy theo dõi chu kỳ hàng hóa mang tên COCCLES, cho tín hiệu thống kê về việc thị trường chuyển sang pha “tăng giá yếu” (weak bull) và mở ra khả năng bước vào một trạng thái mạnh hơn. 816

Các số liệu gần đây của HSBC cho thấy đà tăng không chỉ tập trung ở một mặt hàng: chỉ số giá giao ngay hàng hóa Bloomberg tăng 11% từ đầu năm tại thời điểm báo cáo, với đồng, phần lớn các kim loại khác, vàng, ca cao và cà phê cùng tăng. 13 Độ lan tỏa này phù hợp với bối cảnh thị trường đang thắt chặt hơn.

Tuy vậy, tín hiệu phù hợp không phải là xác nhận. Mô hình chu kỳ thống kê có thể nhận diện mức độ tương đồng với các mẫu thị trường trước đây, nhưng không thể tự xác định nguyên nhân giá tăng hay khẳng định đà tăng sẽ kéo dài.

Vì sao các điểm nghẽn xảy ra đồng thời lại đáng ngại?

Sức ép sẽ lớn hơn khi nhiều tuyến vận tải và đầu vào bị gián đoạn cùng lúc. Eo biển Hormuz, nằm giữa Iran và Oman, đặc biệt quan trọng: theo Cơ quan Nghiên cứu Quốc hội Mỹ, khoảng 27% thương mại dầu thô và sản phẩm dầu mỏ vận chuyển đường biển toàn cầu, cùng 20% thương mại khí tự nhiên hóa lỏng (LNG) toàn cầu, đi qua eo biển này. Tuyến đường còn vận chuyển phân bón và nhiều sản phẩm công nghiệp. 47

Tác động có thể lan truyền qua nhiều kênh:

• Dầu và LNG: Lưu thông suy giảm có thể thu hẹp nguồn hàng sẵn có, đẩy chi phí nhiên liệu và điện năng đi lên. Qatar và UAE chiếm gần 20% xuất khẩu LNG toàn cầu, phần lớn phải đi qua Hormuz. 57
• Cước vận tải và nguyên liệu công nghiệp: Gián đoạn tàu biển làm tăng áp lực lên lộ trình, phí bảo hiểm và khả năng sẵn có của tàu. Rủi ro không dừng ở dầu mà còn liên quan đến phân bón, lưu huỳnh và các nguyên liệu công nghiệp. 4752
• Kim loại và sản xuất: Diesel, điện và vận chuyển đắt hơn sẽ nâng chi phí khai khoáng, luyện kim và sản xuất.
• Nông nghiệp: Phân bón và nhiên liệu là đầu vào thiết yếu. Thiệt hại mùa vụ do thời tiết sẽ dễ chuyển thành lạm phát hơn nếu đồng thời chi phí năng lượng, phân bón và vận tải đều tăng.

Điểm then chốt là hiệu ứng tương tác: cú sốc ở một loại hàng hóa có thể làm tăng chi phí sản xuất và giao nhận của loại khác, khiến thị trường khó thay thế nguồn cung hoặc hấp thụ cú sốc hơn.

Tồn kho là vùng đệm, không phải nguồn cung mới

Cảnh báo trung tâm của HSBC là gián đoạn kéo dài có thể bào mòn tồn kho đến các “điểm tới hạn”, nơi giá tăng gắt hơn và nguy cơ thiếu hàng thực sự xuất hiện. 1

Thông thường, tồn kho thương mại cho nhà máy lọc dầu, doanh nghiệp điện lực, nhà sản xuất và người tiêu dùng thêm thời gian để điều chỉnh. Nhưng khi lượng dự trữ tiệm cận mức tối thiểu cần thiết để vận hành, người mua có thể phải cạnh tranh để giành lô hàng giao ngay, bất chấp giá cao. Trong khi đó, nguồn cung không thể được xây dựng ngay lập tức, còn nhu cầu ngắn hạn đối với nhiên liệu, điện hay nguyên liệu đầu vào thiết yếu thường rất khó cắt giảm.

Kho dự trữ chiến lược có thể giảm cú sốc ban đầu, song không thể thay thế hoàn toàn công suất vận chuyển bị mất, những chủng loại dầu thô phù hợp cho từng nhà máy lọc dầu, hay một sự gián đoạn kéo dài đối với LNG và đầu vào công nghiệp. Bộ Năng lượng Mỹ từng công bố kế hoạch xuất 172 triệu thùng từ Kho Dự trữ Dầu mỏ Chiến lược vào tháng 3/2026, cho thấy dự trữ khẩn cấp có thể được huy động. 33

Tình hình kho khí đốt của châu Âu cũng cần được nhìn nhận có bối cảnh. Khung quy định của Liên minh châu Âu (EU) từng đặt mục tiêu lấp đầy 90% vào ngày 1/11, sau đó bổ sung sự linh hoạt về mức mục tiêu và thời điểm thực hiện. 31 Tháng 4, Ủy ban châu Âu cho biết mức tồn trữ chỉ thấp hơn nhẹ so với trung bình trước khủng hoảng và 80% vào cuối mùa hè có thể đủ để bảo đảm nguồn cung mùa đông. 32 Vì vậy, khẳng định chung chung rằng tồn trữ “thấp hơn mục tiêu” chỉ có ý nghĩa khi nêu rõ ngày đo, chuẩn so sánh và khu vực.

Đồng củng cố luận điểm cấu trúc, nhưng không bảo đảm giá luôn tăng

Đồng là tâm điểm của lập luận tăng giá vì điện khí hóa cần lượng lớn thiết bị lưới điện, dây cáp và hạ tầng điện. Đầu tư cho hạ tầng AI, xe điện, năng lượng tái tạo và mạng lưới truyền tải có thể hỗ trợ nhu cầu đồng, ngay cả khi một phần chu kỳ công nghiệp truyền thống suy yếu.

HSBC nhấn mạnh hạ tầng là động lực lớn cho nhu cầu hàng hóa; trong một kịch bản của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) được HSBC dẫn lại, nhu cầu đồng có thể tăng hơn gấp đôi. 17 Ngược lại, mỏ mới cần thời gian dài cho cấp phép, huy động vốn, xây hạ tầng, thi công và nâng công suất. Sự lệch pha đó khiến nguồn cung đồng phản ứng chậm trước bất ngờ về nhu cầu hoặc gián đoạn sản xuất.

Dù vậy, nhu cầu mang tính cấu trúc không đồng nghĩa giá sẽ đi lên liên tục. Giá cao có thể thúc đẩy mở rộng khai thác, tái chế, thay thế vật liệu, cải thiện hiệu suất sử dụng và làm suy yếu nhu cầu cuối cùng. Câu chuyện về đồng làm nổi bật sự bất đối xứng theo hướng tăng giá, chứ không xóa bỏ chu kỳ hàng hóa thông thường.

Từ chi phí nông trại đến lạm phát thực phẩm

Một đợt thắt chặt hàng hóa có thể đến với người tiêu dùng qua giá thực phẩm ngay cả khi không xảy ra mất mùa lớn ở một loại cây trồng cụ thể. Nông dân phải trả nhiều hơn cho diesel, phân bón, hóa chất, vận chuyển và vốn lưu động. Sau đó, doanh nghiệp chế biến và bán lẻ chịu thêm chi phí năng lượng, bao bì, làm lạnh và phân phối.

Mức độ truyền dẫn khác nhau tùy loại cây trồng, tỷ giá, tồn kho, trợ cấp và cạnh tranh trong nước. Tuy nhiên, các quốc gia vừa nhập khẩu năng lượng vừa nhập khẩu lương thực thường dễ tổn thương hơn, vì hóa đơn nhập khẩu tăng trong khi sức mua của hộ gia đình giảm.

HSBC được cho là đã điều chỉnh dự báo ra sao?

Theo các báo cáo thứ cấp, HSBC đã nâng dự báo tăng trưởng giá hàng hóa tổng hợp năm 2026 lên 22% từ 16%, đồng thời điều chỉnh triển vọng năm 2027 từ giảm 7% lên đi ngang. 25

Cách tính là:

• Năm 2026: từ 16% lên 22% là nâng 6 điểm phần trăm.
• Năm 2027: từ -7% lên 0% là nâng 7 điểm phần trăm.

Gọi thay đổi của năm 2027 là 14 điểm phần trăm sẽ là tính trùng phần giảm trước đó. Trước khi dùng các số liệu này để ra quyết định đầu tư, cần kiểm tra bảng dự báo đầy đủ của HSBC để xác định chúng là bình quân năm, mức cuối năm hay một chỉ số cụ thể.

Nếu sức ép kéo dài, thị trường có thể phản ứng thế nào?

Nếu thiếu hụt và chi phí đầu vào cao kéo dài, hệ quả vĩ mô có khả năng nghiêng về rủi ro đình lạm hơn là một giai đoạn tăng trưởng toàn cầu khỏe mạnh, đồng đều.

• Lạm phát và lãi suất: Giá năng lượng và thực phẩm có thể nhanh chóng đẩy lạm phát toàn phần lên cao, rồi lan sang chi phí vận tải và hàng hóa. Điều này khiến các ngân hàng trung ương thận trọng hơn khi hạ lãi suất, ngay cả lúc tăng trưởng chậm lại.
• Dầu mỏ: Rủi ro tăng giá vẫn lớn nếu lưu lượng qua Hormuz bị cản trở. IEA cho biết gián đoạn ở Trung Đông đã khiến nguồn cung dầu toàn cầu thấp hơn đáng kể so với nhu cầu và dự báo nguồn cung năm 2026 giảm 4,3 triệu thùng/ngày. 49
• Doanh nghiệp: Công ty dầu khí, khai khoáng, phân bón và vận tải biển có thể được hưởng lợi từ quyền định giá, dù vẫn đối mặt rủi ro chi phí, thuế và chính trị. Hãng hàng không, hóa chất, vận tải, chế biến kim loại cùng các ngành thâm dụng năng lượng dễ chịu áp lực biên lợi nhuận.
• Quốc gia: Nước xuất khẩu hàng hóa có thể hưởng lợi nhờ điều kiện thương mại và thu ngân sách cải thiện. Ngược lại, nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu có thể phải đối mặt hóa đơn nhập khẩu cao hơn, áp lực tỷ giá và chi phí trợ giá.

Điều gì có thể bác bỏ kịch bản tăng giá mạnh nhất?

“Siết chặt siêu cấp” không phải là điều chắc chắn. Những lực đối trọng quan trọng gồm việc các tuyến vận tải hoạt động trở lại, kinh tế thế giới suy yếu, nhu cầu bị phá hủy bởi giá cao, nguồn cung tăng thêm, tái chế nhanh hơn và đồng USD mạnh lên.

Vì vậy, thị trường thắt chặt và giá đồng mạnh chỉ củng cố cảnh báo của HSBC rằng rủi ro tăng giá đang ở mức cao. Chúng chưa tự thân chứng minh một thị trường tăng giá bền vững. Bằng chứng quyết định sẽ là thiếu hụt vật chất kéo dài, vùng đệm tồn kho tiếp tục giảm và giá hàng hóa duy trì sức mạnh trên diện rộng sau khi cú sốc địa chính trị trước mắt đã dịu đi.