Vì sao tàu chở dầu đang dồn ứ quanh đảo Kharg của Iran?

Hệ thống xuất khẩu dầu của Iran đang chịu áp lực rõ rệt tại đảo Kharg, cảng xuất khẩu dầu thô quan trọng nhất của nước này. Kể từ khi Mỹ triển khai lệnh phong tỏa hải quân nhằm vào các cảng Iran vào tháng 4/2026, dòng tàu chở dầu ra vào khu vực này đã chậm lại đáng kể. Hệ quả là dầu thô bị tồn đọng, tàu phải neo ngoài khơi để chờ hoặc làm kho chứa tạm thời, và toàn bộ chuỗi cung ứng dầu của Iran bắt đầu bị nghẽn.

Vì sao đảo Kharg quan trọng với Iran

Đảo Kharg nằm ở Vịnh Ba Tư và là trung tâm xuất khẩu dầu thô lớn nhất của Iran. Phần lớn dầu khai thác trên khắp đất nước được vận chuyển qua đường ống tới đây trước khi được bơm lên tàu chở dầu để xuất khẩu ra thị trường quốc tế.

Điều đó khiến Kharg trở thành "nút cổ chai" của toàn bộ hệ thống dầu mỏ Iran: nếu hoạt động tại đây bị gián đoạn, tác động sẽ lan ngược về các mỏ dầu và cơ sở lưu trữ trong đất liền.

Tàu chở dầu đang dồn ứ ngoài khơi

Dữ liệu theo dõi tàu và hình ảnh vệ tinh cho thấy ngày càng nhiều tàu chở dầu tập trung quanh đảo Kharg. Nhiều tàu phải chờ để được bốc hàng hoặc đang chứa dầu tạm thời ngoài biển.

Trong một số ngày đầu tháng 5, các báo cáo cho biết không có tàu chở dầu cỡ lớn nào được thấy đang bốc hàng tại cảng trong nhiều ngày liên tiếp, một tình huống hiếm gặp đối với cơ sở xuất khẩu quan trọng như Kharg.

Đồng thời, dữ liệu vận tải biển cho thấy lượng tàu rời khu vực mang dầu Iran đã giảm mạnh so với trước khi lệnh phong tỏa có hiệu lực.

Vì ít tàu có thể rời cảng, lượng dầu chưa bán được đang được giữ trên các tàu neo đậu — hiện tượng gọi là “kho chứa nổi”. Điều này giải thích vì sao ngày càng nhiều tàu chở dầu tụ tập quanh đảo.

Áp lực kho chứa buộc Iran phải giảm sản lượng

Khả năng lưu trữ dầu trên đất liền của Iran có giới hạn. Khi xuất khẩu chậm lại, các bể chứa nhanh chóng đầy.

Các báo cáo cho thấy Tehran đã cắt giảm một phần sản lượng dầu vì lượng xuất khẩu giảm và kho chứa dần quá tải.

Để đối phó, Iran thậm chí được cho là đang đưa những tàu chở dầu cũ hoặc đã ngừng hoạt động trở lại nhằm sử dụng như kho chứa tạm thời trên biển.

Trong ngành dầu khí, đây là một điểm yếu quen thuộc: khi kho chứa đầy, nhà sản xuất buộc phải tìm thêm nơi chứa, giảm sản lượng hoặc đối mặt với rủi ro vận hành và môi trường.

Vết dầu loang làm dấy lên lo ngại môi trường

Hình ảnh vệ tinh từ ngày 6 đến 8/5 cho thấy một vệt dầu loang trên biển gần đảo Kharg, với diện tích ước tính khoảng 20 dặm vuông.

Nguyên nhân của vết dầu này vẫn chưa được xác định. Một số ý kiến cho rằng nó có thể liên quan đến áp lực lên cơ sở hạ tầng hoặc sự cố trong quá trình xử lý dầu dư thừa. Một số giả thuyết khác thậm chí cho rằng dầu có thể đã bị xả ra biển để giảm áp lực kho chứa.

Tuy nhiên, các bằng chứng hiện có chưa chứng minh được việc xả dầu có chủ ý, và nguồn gốc chính xác của vết dầu vẫn chưa được xác nhận.

Lệnh phong tỏa của Mỹ đang làm gián đoạn vận tải dầu

Sự tắc nghẽn tại Kharg gắn liền với các biện pháp thực thi của Mỹ trên biển. Lệnh phong tỏa được triển khai từ tháng 4/2026 nhằm vào các tàu ra vào cảng Iran, nhưng không cản trở tàu đi qua eo biển Hormuz nếu không đến các cảng Iran.

Bộ Tư lệnh Trung tâm Mỹ (CENTCOM) cho biết lực lượng của họ đã chuyển hướng nhiều tàu thương mại có ý định cập cảng Iran. Trong khoảng 20 ngày đầu, 48 tàu đã bị yêu cầu đổi hướng, và con số này sau đó còn tăng thêm khi việc thực thi tiếp tục.

Ngoài ra, một số tàu còn tắt hệ thống theo dõi để tránh bị phát hiện, khiến việc ước tính chính xác lượng dầu Iran vẫn xuất khẩu trở nên khó khăn hơn.

Tác động lên hệ thống dầu mỏ của Iran

Những gì đang diễn ra tại Kharg cho thấy áp lực trên biển có thể lan rộng ra toàn bộ hệ thống năng lượng của một quốc gia:

• Cảng xuất khẩu bị tắc nghẽn khi tàu chờ bốc hàng hoặc giữ dầu.
• Kho chứa nhanh chóng đầy khi tàu không thể rời cảng.
• Các mỏ dầu buộc phải giảm sản lượng để tránh quá tải hệ thống.

Ở Iran, cả ba yếu tố này dường như đang diễn ra cùng lúc.

Hệ lụy đối với thị trường năng lượng và ngoại giao

Khủng hoảng này xảy ra ngay tại eo biển Hormuz, một trong những tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới. Bất kỳ căng thẳng nào liên quan đến Iran tại khu vực này đều nhanh chóng thu hút sự chú ý toàn cầu.

Dù lệnh phong tỏa nhắm vào các cảng Iran chứ không phải toàn bộ giao thông qua eo biển, tình trạng tàu dồn ứ, các biện pháp thực thi của Mỹ và áp lực lên hạ tầng dầu mỏ Iran vẫn làm gia tăng bất ổn cho thị trường năng lượng và quan hệ địa chính trị trong khu vực.

Tóm lại

Tình trạng tàu chở dầu tập trung quanh đảo Kharg phản ánh một nút thắt xuất khẩu lớn đối với Iran. Lệnh phong tỏa khiến tàu khó rời cảng, dầu phải lưu trữ trên biển, và sản lượng trong nước buộc phải điều chỉnh.

Vết dầu loang được phát hiện gần cảng càng làm dấy lên lo ngại về áp lực lên hạ tầng năng lượng của Iran, dù nguyên nhân chính xác vẫn chưa được xác nhận. Tổng thể, các diễn biến này cho thấy chỉ cần gián đoạn vận tải biển cũng có thể nhanh chóng gây hiệu ứng dây chuyền lên toàn bộ hệ thống dầu mỏ của một quốc gia.