Vì sao 27 quốc gia đang chuẩn bị rút quỹ khủng hoảng của Ngân hàng Thế giới

Cuộc chiến Iran bắt đầu từ ngày 28/02 đã gây ra những cú sốc lan rộng trên thị trường năng lượng và thương mại toàn cầu. Trước nguy cơ kinh tế xấu đi nhanh chóng, 27 quốc gia đã bắt đầu kích hoạt các cơ chế tài chính khẩn cấp trong các chương trình hiện có của Ngân hàng Thế giới (World Bank) để có thể rút vốn nhanh khi cần.

Theo một tài liệu nội bộ được Reuters xem xét, bước đi này chủ yếu mang tính chuẩn bị thủ tục: các chính phủ đang thiết lập sẵn “công tắc tài chính” để có thể chuyển hướng hoặc rút tiền ngay lập tức nếu khủng hoảng leo thang.

Vì sao các nước phải chuẩn bị nguồn tiền khẩn cấp

Động lực chính nằm ở biến động mạnh của thị trường năng lượng và áp lực ngân sách do xung đột gây ra.

Nhiều nền kinh tế đang phát triển phụ thuộc lớn vào nhập khẩu nhiên liệu hoặc vào nguồn thu từ dầu mỏ. Khi chiến sự làm gián đoạn vận chuyển và đẩy giá năng lượng lên cao, các nước này đối mặt với nhiều rủi ro cùng lúc:

• Hóa đơn nhập khẩu nhiên liệu tăng mạnh
• Lạm phát do chi phí năng lượng leo thang
• Áp lực lên ngân sách nhà nước
• Tăng trưởng kinh tế chậm lại vì thương mại bị gián đoạn

Một điểm nóng đặc biệt là eo biển Hormuz, tuyến vận chuyển dầu mỏ quan trọng bậc nhất thế giới. Nếu khu vực này bị gián đoạn, giá dầu toàn cầu có thể tăng nhanh, gây sức ép lớn đối với các quốc gia nhập khẩu năng lượng.

Kenya và Iraq: hai trường hợp chịu tác động khác nhau

Mặc dù hoàn cảnh kinh tế khác nhau, cả hai quốc gia đều chịu tác động từ biến động năng lượng toàn cầu.

Kenya đang tìm kiếm nguồn tài trợ nhanh vì giá nhiên liệu nhập khẩu tăng khiến cán cân thanh toán chịu áp lực và giá cả trong nước leo thang.

Trong khi đó, Iraq — dù là nước xuất khẩu dầu — vẫn cần hỗ trợ khẩn cấp. Sự gián đoạn thị trường liên quan đến xung đột có thể làm giảm doanh thu dầu mỏ và gây bất ổn cho ngân sách nhà nước.

Hai trường hợp này cho thấy biến động năng lượng toàn cầu có thể gây áp lực lên cả quốc gia nhập khẩu lẫn xuất khẩu, nhưng theo những cách khác nhau.

Rapid Response Option: công cụ giải ngân nhanh của Ngân hàng Thế giới

Một trong những cơ chế quan trọng mà các nước đang kích hoạt là Rapid Response Option (RRO).

Công cụ này cho phép chính phủ chuyển tối đa 10% vốn chưa giải ngân từ các dự án hiện có của Ngân hàng Thế giới — ví dụ như dự án hạ tầng hoặc phát triển — sang các nhu cầu khẩn cấp khi xảy ra khủng hoảng.

Vì nguồn tiền đã được phê duyệt trước đó, các nước có thể tiếp cận vốn nhanh hơn nhiều so với việc đàm phán một khoản vay hoàn toàn mới.

RRO cũng có thể kết hợp với các cơ chế tài chính khẩn cấp khác trong hệ thống của Ngân hàng Thế giới để đẩy nhanh quá trình giải ngân.

Bộ công cụ ứng phó khủng hoảng của Ngân hàng Thế giới

Rapid Response Option chỉ là một phần của Crisis Preparedness and Response Toolkit – bộ công cụ được thiết kế để giúp các quốc gia phản ứng nhanh trước những cú sốc kinh tế hoặc nhân đạo.

Các thành phần chính của bộ công cụ này gồm:

• Cơ chế tài chính khủng hoảng được chuẩn bị sẵn
• Khả năng tái cấu trúc nhanh các khoản vay hiện có
• Các cửa sổ tài trợ khẩn cấp khi xảy ra khủng hoảng

Mục tiêu là chuyển từ cách tiếp cận phản ứng chậm sang chuẩn bị sẵn nguồn tài chính trước khi khủng hoảng xảy ra, giúp chính phủ hành động ngay lập tức khi tình hình xấu đi.

Có thể huy động bao nhiêu tiền?

Chủ tịch Ngân hàng Thế giới Ajay Banga cho biết bộ công cụ này có thể giúp các quốc gia tiếp cận ngay khoảng 20–25 tỷ USD, vì đây là nguồn vốn đã được phê duyệt nhưng chưa giải ngân.

Nếu xung đột kéo dài hoặc lan rộng, quy mô hỗ trợ có thể tăng đáng kể — tổng nguồn lực có thể lên tới 60–100 tỷ USD theo thời gian, tùy thuộc vào việc các quốc gia tái cấu trúc các khoản tài trợ hiện có và kích hoạt thêm các công cụ tài chính khác.

Điều quan trọng là các con số này thể hiện khả năng tiếp cận nguồn tiền, chứ không phải một gói cứu trợ đã được cam kết ngay lập tức.

Những điều vẫn chưa rõ ràng

Tài liệu nội bộ được đề cập trong các báo cáo không công bố danh sách đầy đủ 27 quốc gia đang kích hoạt cơ chế này, cũng như không nêu rõ mỗi nước có thể rút bao nhiêu tiền.

Vì vậy, diễn biến hiện nay nên được hiểu như một động thái phòng ngừa ở quy mô toàn cầu: nhiều chính phủ đang chuẩn bị sẵn các “van an toàn tài chính” trước nguy cơ khủng hoảng kinh tế do chiến tranh và biến động năng lượng.

Nếu thị trường dầu tiếp tục bất ổn hoặc vận chuyển qua các tuyến quan trọng như eo biển Hormuz bị gián đoạn, các công cụ này có thể trở thành một trong những nguồn hỗ trợ tài chính nhanh nhất giúp các nền kinh tế dễ tổn thương ổn định ngân sách và kiểm soát chi phí năng lượng.