Khủng hoảng năng lượng và nhân đạo ở Cuba: Điều gì đang xảy ra?

Cuba hiện đang đối mặt với một cuộc khủng hoảng kép: năng lượng và nhân đạo. Việc thiếu nhiên liệu khiến sản lượng điện giảm mạnh, kéo theo các đợt cắt điện diện rộng, trong khi nền kinh tế vốn đã khó khăn lại càng thêm áp lực.

Trong bối cảnh đó, việc một tàu viện trợ nhân đạo do Mexico và Uruguay hỗ trợ cập cảng Havana trở thành biểu tượng rõ ràng cho mức độ nghiêm trọng của tình hình — và cho thấy các nước trong khu vực đang cố gắng hỗ trợ Cuba vượt qua giai đoạn thiếu hụt.

Tàu viện trợ cập cảng Havana

Tháng 5/2026, một tàu chở hàng viện trợ nhân đạo rời cảng Mexico đã cập cảng Havana. Lô hàng gồm các sản phẩm vệ sinh cá nhân và khoảng 1.700 tấn lương thực như ngũ cốc và sữa bột, dự kiến được phân phối cho trẻ em, người cao tuổi và các nhóm dễ bị tổn thương .

Đây không phải là chuyến viện trợ duy nhất. Trước đó trong năm 2026, nhiều tàu từ Mexico và các đoàn quốc tế đã mang đến Cuba thực phẩm, thuốc men, tấm pin năng lượng mặt trời và các vật tư khác nhằm hỗ trợ khi tình trạng mất điện và thiếu nhiên liệu ngày càng nghiêm trọng .

Những chuyến hàng như vậy vừa có ý nghĩa nhân đạo trước mắt, vừa thể hiện sự ủng hộ chính trị và ngoại giao của một số quốc gia Mỹ Latinh đối với Cuba trong thời điểm khó khăn.

Vì sao hệ thống năng lượng Cuba gặp khủng hoảng?

Nguyên nhân trực tiếp của các đợt cúp điện là thiếu nhiên liệu nhập khẩu, đặc biệt là dầu dùng để vận hành các nhà máy điện. Cuba phụ thuộc nhiều vào dầu nhập khẩu để sản xuất điện, nên khi nguồn cung giảm, hệ thống điện lập tức bị ảnh hưởng.

Một số yếu tố chính khiến tình hình trở nên nghiêm trọng hơn:

• Cuba phụ thuộc lớn vào dầu nhập khẩu để sản xuất điện.
• Hệ thống điện quốc gia đã cũ và thường xuyên gặp sự cố.
• Khó khăn kinh tế và căng thẳng địa chính trị khiến việc nhập nhiên liệu và tài chính cho nhập khẩu bị gián đoạn.

Chính phủ Cuba cho rằng các biện pháp của Mỹ nhắm vào nguồn cung năng lượng của đảo quốc đã làm trầm trọng thêm tình trạng thiếu nhiên liệu, gọi đây là một dạng “phong tỏa năng lượng”. Trong khi đó, các quan chức Mỹ lại cho rằng nguyên nhân chính nằm ở quản lý kinh tế và các vấn đề cơ cấu trong nền kinh tế Cuba .

Những đợt mất điện nghiêm trọng trên toàn đảo

Hệ quả rõ rệt nhất là các đợt cúp điện luân phiên kéo dài, được cho là tồi tệ nhất trong nhiều thập kỷ. Nhiều khu vực tại Havana và các thành phố khác phải chịu tình trạng mất điện kéo dài, ảnh hưởng đến sinh hoạt, giao thông và hoạt động kinh doanh .

Có thời điểm chính phủ Cuba thừa nhận rằng nguồn dự trữ nhiên liệu gần như cạn kiệt, khiến hệ thống điện rơi vào trạng thái “nguy cấp” . Những tháng trước đó, lưới điện quốc gia cũng từng gặp các sự cố lớn do hỏng hóc kỹ thuật và thiếu nhiên liệu .

Đối với người dân, điều này đồng nghĩa với việc không có điện để bảo quản thực phẩm, làm mát nhà cửa hay vận hành các dịch vụ thiết yếu.

Biểu tình hiếm hoi tại Havana

Các đợt cúp điện kéo dài đã làm dấy lên sự bất mãn trong xã hội. Giữa tháng 5/2026, nhiều khu vực ở thủ đô Havana chứng kiến các cuộc biểu tình hiếm hoi khi người dân xuống đường phản đối tình trạng mất điện và thiếu nhiên liệu .

Theo các báo cáo tại hiện trường, một số nhóm người đã chặn đường, gõ nồi chảo và hô khẩu hiệu yêu cầu khôi phục điện, trong đó có câu: “Hãy bật đèn lên!” .

Những cuộc biểu tình này phản ánh sự mệt mỏi và thất vọng ngày càng tăng của người dân sau nhiều năm khó khăn kinh tế.

Phản ứng chính trị từ Havana và Washington

Chính phủ Cuba cho rằng khủng hoảng hiện nay gắn liền với sức ép kinh tế từ bên ngoài, đặc biệt là các biện pháp của Mỹ ảnh hưởng đến nguồn cung nhiên liệu. Tổng thống Miguel Díaz‑Canel cũng xác nhận hai bên đã có các cuộc trao đổi gần đây trong bối cảnh khủng hoảng năng lượng leo thang .

Về phía Mỹ, Washington cho biết đã đề xuất các gói viện trợ nhân đạo trong khi vẫn duy trì sức ép đối với chính phủ Cuba. Các quan chức Mỹ cho rằng những vấn đề quản trị và kinh tế nội bộ mới là nguyên nhân chính dẫn đến tình trạng thiếu hụt .

Những cách lý giải khác nhau này phản ánh sự đối đầu chính trị lâu dài giữa hai quốc gia.

Ý nghĩa của các nỗ lực viện trợ trong khu vực

Việc Mexico và Uruguay hỗ trợ tàu viện trợ cho thấy nhiều quốc gia Mỹ Latinh đang cố gắng giúp Cuba vượt qua giai đoạn khó khăn, bất chấp các căng thẳng địa chính trị xung quanh thương mại và năng lượng.

Các đoàn viện trợ trước đó cũng mang theo thực phẩm, thuốc men, tấm pin năng lượng mặt trời và nhiều vật tư khác nhằm hỗ trợ tạm thời cho người dân Cuba .

Tuy nhiên, các chuyên gia nhận định rằng viện trợ nhân đạo chỉ giải quyết nhu cầu trước mắt. Vấn đề cốt lõi vẫn là việc Cuba phụ thuộc vào nhiên liệu nhập khẩu và cần hiện đại hóa hệ thống điện đã cũ.

Bức tranh lớn hơn

Tàu viện trợ cập cảng Havana là dấu hiệu cho thấy mức độ nghiêm trọng của khủng hoảng hiện nay. Lương thực và vật tư thiết yếu có thể giúp các gia đình vượt qua giai đoạn thiếu thốn, nhưng chúng không thể khôi phục nguồn điện hay giải quyết những vấn đề cấu trúc của hệ thống năng lượng.

Nếu Cuba không đảm bảo được nguồn cung nhiên liệu ổn định và nâng cấp lưới điện quốc gia, các đợt cúp điện, áp lực kinh tế và bất mãn xã hội nhiều khả năng sẽ còn tiếp diễn trong thời gian tới.