WHO tuyên bố khẩn cấp toàn cầu vì ổ dịch Ebola lan từ CHDC Congo sang Uganda

Ổ dịch bắt đầu từ đâu?

Các ca bệnh đầu tiên được phát hiện tại tỉnh Ituri ở đông bắc DRC, khu vực giáp biên giới Uganda và Nam Sudan. Những cụm ca bệnh ban đầu tập trung ở các vùng y tế Mongwalu và Rwampara, sau đó xuất hiện thêm ca nghi nhiễm ở những khu vực lân cận như Bunia.

Nhà chức trách phát hiện ổ dịch sau khi điều tra nhiều trường hợp bệnh nặng và tử vong bất thường trong cộng đồng. Kết quả xét nghiệm sau đó xác nhận virus gây bệnh là Ebola Bundibugyo, khiến WHO và các tổ chức y tế quốc tế nhanh chóng tăng cường hỗ trợ ứng phó.

DRC là nơi virus Ebola được phát hiện lần đầu năm 1976 và quốc gia này đã trải qua nhiều đợt bùng phát. Tuy nhiên, phần lớn các đợt trước liên quan đến chủng Zaire, không phải Bundibugyo.

Số ca bệnh và tử vong mới nhất

Do hoạt động giám sát vẫn đang được mở rộng, số liệu có sự chênh lệch giữa các báo cáo khác nhau. Các cập nhật gần đây cho thấy:

• Khoảng 246 ca nghi nhiễm Ebola tại tỉnh Ituri.
• 8 ca được xác nhận bằng xét nghiệm.
• Khoảng 80 ca tử vong nghi liên quan đến ổ dịch.

Một số báo cáo từ cơ quan y tế khu vực cho rằng số người tử vong có thể lên tới khoảng 87 trường hợp, tùy theo cách phân loại ca bệnh và thời điểm cập nhật.

Những khác biệt như vậy thường xảy ra trong giai đoạn đầu của dịch khi các đội phản ứng vẫn đang xác minh thông tin và truy vết ca bệnh.

Vì sao chủng Bundibugyo đáng lo ngại?

Ổ dịch lần này do virus Ebola Bundibugyo gây ra – một loài trong họ virus Ebola nhưng ít gặp hơn so với chủng Zaire từng gây ra nhiều đại dịch trước đây.

Các chuyên gia y tế cho rằng chủng này gây lo ngại vì:

• Hiện chưa có vaccine được phê duyệt riêng cho chủng Bundibugyo.
• Chủng này ít được nghiên cứu hơn, nên dữ liệu khoa học và kinh nghiệm ứng phó còn hạn chế.
• Việc thiếu vaccine phù hợp khiến các chiến lược tiêm phòng khẩn cấp quanh ổ dịch khó triển khai như trong các đợt bùng phát trước.

Dù WHO tuyên bố tình trạng khẩn cấp toàn cầu, tổ chức này cũng nhấn mạnh rằng ổ dịch chưa đạt tiêu chí để coi là đại dịch toàn cầu.

Virus đã lan sang Uganda như thế nào?

Sự lan sang Uganda xảy ra khi một người đàn ông từ DRC tử vong tại thủ đô Kampala sau khi nhiễm virus Ebola Bundibugyo, theo Bộ Y tế Uganda.

Kết quả xét nghiệm xác nhận đây là ca bệnh nhập cảnh có liên quan trực tiếp đến ổ dịch ở miền đông DRC, chứ không phải một ổ dịch riêng biệt tại Uganda.

Trường hợp này cho thấy Ebola có thể vượt biên giới nhanh chóng khi người dân di chuyển giữa các quốc gia láng giềng.

Những yếu tố khiến dịch có nguy cơ lan rộng

Các cơ quan y tế cho rằng một số yếu tố có thể làm tăng nguy cơ lây lan trong khu vực:

• Vị trí địa lý của Ituri gần nhiều đường biên giới quốc tế, khiến việc kiểm soát di chuyển trở nên khó khăn.
• Hoạt động đi lại thường xuyên giữa các cộng đồng để buôn bán, làm việc hoặc chăm sóc y tế.
• Hạn chế về nguồn lực y tế ở khu vực xa xôi, khiến việc phát hiện và cách ly ca bệnh có thể bị chậm trễ.

Những yếu tố này làm tăng nguy cơ virus lan sang các nước lân cận nếu không được kiểm soát nhanh chóng.

Các biện pháp ứng phó đang được triển khai

WHO và các tổ chức y tế khu vực đang phối hợp để kiểm soát ổ dịch.

WHO đang tăng cường hỗ trợ cho chính phủ DRC, bao gồm triển khai đội phản ứng dịch, mở rộng xét nghiệm phòng thí nghiệm và tăng cường giám sát dịch tễ.

Trong khi đó, Trung tâm Kiểm soát và Phòng ngừa Dịch bệnh châu Phi (Africa CDC) kêu gọi các quốc gia trong khu vực tăng cường hợp tác, tập trung vào:

• giám sát dịch bệnh và xét nghiệm
• truy vết người tiếp xúc
• chia sẻ thông tin xuyên biên giới
• nâng cao khả năng sẵn sàng của các quốc gia láng giềng

Các biện pháp này nhằm phát hiện ca bệnh sớm, cách ly kịp thời và ngăn dịch lan rộng trong khu vực.

Vì sao tuyên bố khẩn cấp toàn cầu quan trọng?

Việc WHO ban bố PHEIC giúp huy động nguồn lực quốc tế, thúc đẩy chia sẻ thông tin và tăng cường chuẩn bị ở nhiều quốc gia. Điều này đặc biệt quan trọng khi ổ dịch vẫn đang tập trung chủ yếu tại miền đông DRC nhưng đã xuất hiện dấu hiệu lan sang quốc gia khác.

Sự kết hợp giữa chủng virus hiếm, số ca tử vong tăng và sự di chuyển xuyên biên giới là lý do khiến các cơ quan y tế toàn cầu hành động nhanh chóng nhằm ngăn chặn nguy cơ bùng phát rộng hơn.