Tranh chấp lao động tại Samsung đẩy ngành chip toàn cầu vào thế chờ đợi

Samsung Electronics đang đối mặt với một trong những cuộc tranh chấp lao động nghiêm trọng nhất trong lịch sử công ty. Sau nhiều tháng thương lượng về lương và hệ thống thưởng gắn với lợi nhuận không đạt kết quả, các công đoàn đại diện cho hàng chục nghìn nhân viên đã lên kế hoạch đình công 18 ngày từ 21/5 đến 7/6.

Vấn đề này thu hút sự chú ý không chỉ ở Hàn Quốc mà còn trên toàn cầu, bởi Samsung là nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới, đóng vai trò trung tâm trong ngành bán dẫn và trong nền kinh tế xuất khẩu của Hàn Quốc.

Chính phủ Hàn Quốc đã phải trực tiếp tham gia hòa giải và cảnh báo có thể sử dụng những biện pháp pháp lý hiếm gặp nếu cuộc đình công gây rủi ro lớn cho nền kinh tế.

Điều gì khiến tranh chấp bùng phát

Căng thẳng bắt nguồn từ các cuộc đàm phán về tiền lương và đặc biệt là hệ thống thưởng theo hiệu suất của Samsung. Trong nhiều tháng, đại diện công đoàn và ban lãnh đạo đã tham gia các vòng thương lượng kéo dài, bao gồm cả những phiên hòa giải do chính phủ tổ chức, nhưng không thể thu hẹp khác biệt.

Các cuộc đàm phán chính thức đổ vỡ vào giữa tháng 5. Lãnh đạo công đoàn cho biết họ không có kế hoạch tiếp tục thương lượng trước khi cuộc đình công dự kiến bắt đầu, khiến nguy cơ đình công kéo dài trở nên thực tế hơn.

Tranh chấp lần này cũng cho thấy sự thay đổi trong quan hệ lao động tại Samsung. Trong nhiều thập kỷ, công đoàn tại tập đoàn này có ảnh hưởng hạn chế, nhưng những năm gần đây tổ chức lao động ngày càng mạnh mẽ hơn.

Những yêu cầu chính của công đoàn

Cốt lõi của tranh chấp là cách nhân viên được chia sẻ lợi nhuận trong bối cảnh ngành chip đang bùng nổ nhờ nhu cầu từ trí tuệ nhân tạo.

Các yêu cầu chính gồm:

• Lập quỹ thưởng tương đương 15% lợi nhuận hoạt động của công ty.
• Bỏ trần thưởng hiện tại đang bị giới hạn theo mức lương cơ bản.
• Minh bạch và chuẩn hóa công thức tính thưởng.

Theo công đoàn, khi nhu cầu chip nhớ tăng mạnh nhờ AI, nhân viên cũng cần được hưởng phần lợi ích tương xứng từ lợi nhuận tăng trưởng đó.

Trong khi đó, ban lãnh đạo Samsung cho rằng việc bỏ trần thưởng hoặc mở rộng quỹ thưởng quá lớn không phù hợp với cấu trúc đãi ngộ hiện tại của công ty.

Vì sao cuộc họp ngày 18/5 được xem là “cơ hội cuối”

Thủ tướng Hàn Quốc Kim Min‑seok gọi vòng đàm phán do chính phủ làm trung gian vào ngày 18/5 là cơ hội thực tế cuối cùng để tránh đình công.

Lý do khá rõ ràng: lịch đình công đã được ấn định, và phía công đoàn cho biết họ không có ý định nối lại thương lượng trước khi cuộc đình công bắt đầu.

Vì vậy, phiên họp ngày 18/5 tại Ủy ban Quan hệ Lao động Quốc gia gần như trở thành cuộc thương lượng cuối cùng trước hạn chót đình công.

Trước nguy cơ ảnh hưởng đến nền kinh tế và ngành bán dẫn, chính phủ Hàn Quốc đã thể hiện mức độ can thiệp mạnh mẽ hiếm thấy.

Chính phủ có thể dùng biện pháp khẩn cấp nào

Seoul cho biết họ có thể kích hoạt cơ chế “điều chỉnh khẩn cấp” hoặc trọng tài bắt buộc nếu cuộc đình công đe dọa lợi ích kinh tế lớn.

Theo Điều 76 của Luật Điều chỉnh Quan hệ Lao động và Công đoàn, Bộ trưởng Lao động có thể đình chỉ hành động công nghiệp nếu tranh chấp có nguy cơ gây tổn hại nghiêm trọng tới kinh tế quốc gia hoặc đời sống người dân.

Các điểm chính của biện pháp này gồm:

• Đình chỉ ngay lập tức hoạt động đình công
• Giai đoạn “hạ nhiệt” 30 ngày để tiến hành trọng tài
• Ủy ban Quan hệ Lao động Quốc gia có thể áp đặt giải pháp ràng buộc nếu hai bên không đạt thỏa thuận

Quyền lực này rất hiếm khi được sử dụng và thường chỉ áp dụng trong các tranh chấp quy mô lớn.

Thủ tướng Kim cho biết chính phủ sẽ xem xét “mọi biện pháp cần thiết” nếu cuộc đình công gây tổn hại nghiêm trọng cho nền kinh tế.

Vì sao cuộc đình công này có thể ảnh hưởng toàn cầu

Nếu đình công kéo dài, tác động có thể vượt xa phạm vi của riêng Samsung.

1. Rủi ro với sản xuất chip

Samsung là nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới, bao gồm DRAM và NAND – những thành phần cốt lõi cho trung tâm dữ liệu, điện thoại thông minh và hệ thống AI.

Nếu số lượng lớn công nhân tham gia đình công, sản xuất và giao hàng có thể bị gián đoạn, đặc biệt nếu cuộc đình công kéo dài đủ 18 ngày.

2. Tác động tới kinh tế Hàn Quốc

Bán dẫn là trụ cột của nền kinh tế Hàn Quốc. Trong thời gian gần đây, chip chiếm tỷ trọng rất lớn trong xuất khẩu quốc gia, trở thành động lực chính của tăng trưởng.

Một cuộc đình công tại Samsung có thể ảnh hưởng tới:

• kim ngạch xuất khẩu
• mạng lưới nhà cung cấp vật liệu và thiết bị
• các công ty nhỏ phụ thuộc vào hệ sinh thái bán dẫn

Hiệp hội ngành bán dẫn Hàn Quốc cũng cảnh báo tác động có thể lan rộng sang nhiều doanh nghiệp liên quan trong chuỗi cung ứng.

3. Nguồn cung chip nhớ và HBM cho AI

Thời điểm tranh chấp xảy ra đặc biệt nhạy cảm. Sự bùng nổ hạ tầng AI đang khiến thị trường chip nhớ – đặc biệt là HBM (High Bandwidth Memory) – rơi vào tình trạng cung hạn chế.

Nếu Samsung bị gián đoạn sản xuất đáng kể, các chuyên gia cho rằng thị trường có thể chứng kiến:

• chậm giao hàng chip
• giá chip nhớ tăng
• áp lực lên chuỗi cung ứng phần cứng AI và điện tử toàn cầu

Tuy vậy, mức độ tác động thực tế còn phụ thuộc vào số lượng công nhân tham gia và thời gian đình công kéo dài.

Điều gì có thể xảy ra tiếp theo

Từ nay đến hạn đình công, ba kịch bản chính đang được nhắc tới:

• Thỏa thuận phút chót giữa Samsung và công đoàn
• Đình công hạn chế, ảnh hưởng một phần hoạt động
• Chính phủ can thiệp, tạm dừng đình công bằng cơ chế trọng tài khẩn cấp

Hiện tại, tranh chấp vẫn chưa được giải quyết. Với vị trí trung tâm của Samsung trong thị trường chip nhớ toàn cầu, diễn biến tiếp theo sẽ được ngành bán dẫn, nhà đầu tư và các chính phủ trên thế giới theo dõi sát sao.