Hòa đàm Mỹ‑Iran, eo biển Hormuz và làn sóng tăng của thị trường toàn cầu

Thị trường tài chính toàn cầu đã phản ứng nhanh khi xuất hiện tín hiệu cho thấy Mỹ và Iran có thể tiến gần tới một thỏa thuận hòa bình, giúp hạ nhiệt căng thẳng ở Trung Đông. Cổ phiếu tại châu Á và trái phiếu chính phủ tăng, trong khi giá dầu giảm mạnh sau khi có thông tin rằng các cuộc đàm phán đang ở “giai đoạn cuối” và một số tàu chở dầu đã đi qua eo biển Hormuz thành công.

Động thái này phản ánh một dạng giao dịch quen thuộc trên thị trường: "relief rally" (đợt tăng giá nhờ giảm lo ngại). Nhà đầu tư đang đặt cược rằng nguy cơ chiến tranh lan rộng và gián đoạn nguồn cung năng lượng toàn cầu đã giảm. Tuy nhiên, sự lạc quan vẫn khá thận trọng vì nhiều vấn đề cốt lõi vẫn chưa được giải quyết.

Đàm phán Mỹ‑Iran đang ở đâu

Hoạt động ngoại giao gần đây cho thấy hai bên có thể đang tiến gần tới một thỏa thuận hơn bất kỳ thời điểm nào kể từ khi xung đột leo thang đầu năm 2026. Iran đang xem xét một đề xuất mới từ phía Mỹ, trong khi Washington nói rằng các cuộc đàm phán đang ở ngưỡng đột phá, dù đồng thời cảnh báo cơ hội ngoại giao có thể khép lại nhanh nếu không đạt được đồng thuận .

Tuy vậy, thỏa thuận vẫn chưa hoàn tất. Các báo cáo cho thấy hai bên còn bất đồng lớn về cách chấm dứt xung đột, việc khôi phục lưu thông hàng hải qua eo biển Hormuz và các giới hạn đối với chương trình hạt nhân của Iran .

Vì vậy, phản ứng của thị trường hiện nay chủ yếu dựa trên tín hiệu giảm nguy cơ leo thang ngay lập tức, chứ chưa phải niềm tin rằng hòa bình đã chắc chắn đạt được.

Vì sao eo biển Hormuz quan trọng với kinh tế thế giới

Eo biển Hormuz nằm giữa Iran và Oman, là tuyến đường biển then chốt nối các nước sản xuất dầu ở Vịnh Ba Tư với thị trường toàn cầu. Một phần rất lớn lượng dầu vận chuyển bằng đường biển của thế giới đi qua khu vực hẹp này, khiến nó trở thành một trong những “điểm nghẽn” năng lượng quan trọng nhất hành tinh .

Trong giai đoạn căng thẳng gần đây, hoạt động vận tải qua eo biển sụt giảm mạnh khi nhiều tàu chở dầu tránh khu vực vì rủi ro an ninh. Có thời điểm lưu lượng tàu giảm tới khoảng 70%, với hơn 150 tàu phải neo đậu bên ngoài để chờ tình hình ổn định .

Chỉ cần xuất hiện dấu hiệu rằng tàu có thể di chuyển an toàn qua Hormuz cũng đủ để thay đổi kỳ vọng của thị trường. Khi có báo cáo rằng tàu chở dầu đã đi qua thành công và đàm phán đang tiến triển, giới giao dịch bắt đầu giảm “phần bù rủi ro địa chính trị” vốn được cộng thêm vào giá dầu.

Vì sao giá dầu giảm và cổ phiếu tăng

Sau khi xuất hiện tuyên bố rằng đàm phán đang ở giai đoạn cuối, giá dầu giảm khoảng 6% chỉ trong một phiên giao dịch . Điều này phản ánh kỳ vọng rằng tuyến cung dầu từ Trung Đông có thể ổn định trở lại nếu ngoại giao thành công.

Giá dầu giảm thường tạo hiệu ứng dây chuyền đối với nền kinh tế toàn cầu:

• Các quốc gia nhập khẩu năng lượng phải trả chi phí thấp hơn.
• Kỳ vọng lạm phát giảm.
• Doanh nghiệp trong nhiều ngành có biên lợi nhuận tốt hơn vì chi phí nhiên liệu thấp.

Nhờ vậy, thị trường chứng khoán châu Á tăng mạnh, đặc biệt ở các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng .

Trái phiếu chính phủ cũng tăng giá. Khi dầu rẻ hơn và áp lực lạm phát giảm, nhà đầu tư thường kỳ vọng các ngân hàng trung ương sẽ không cần duy trì lãi suất cao quá lâu, điều này khiến trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn.

Vì sao nhà đầu tư vẫn lo lắng

Dù thị trường phản ứng tích cực, rủi ro địa chính trị vẫn chưa biến mất.

Một trong những vấn đề lớn nhất là kho uranium làm giàu của Iran. Theo các đánh giá quốc tế, Iran sở hữu khoảng 440 kg uranium được làm giàu tới khoảng 60% độ tinh khiết, mức rất gần với cấp độ có thể dùng cho vũ khí nếu được làm giàu thêm .

Phần lớn lượng vật liệu này được cho là lưu trữ tại tổ hợp hạt nhân Isfahan, theo đánh giá của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) .

Kho uranium này là tâm điểm tranh cãi trong đàm phán vì nó liên quan đến khái niệm "breakout" — tức khả năng một quốc gia có thể nhanh chóng làm giàu thêm để đạt cấp độ vũ khí.

Một số đề xuất được cho là bao gồm yêu cầu:

• chuyển một phần uranium ra khỏi Iran
• giới hạn mức làm giàu
• tăng cường cơ chế thanh tra quốc tế

Nếu không đạt được thỏa thuận về những điểm này, một hiệp định hòa bình toàn diện sẽ rất khó hoàn tất .

Vì sao đợt tăng của thị trường vẫn mong manh

Kết quả là thị trường đang ở trạng thái lạc quan nhưng thận trọng.

Nhà đầu tư phản ứng tích cực trước:

• động lực ngoại giao nhằm kết thúc xung đột
• dấu hiệu tàu chở dầu có thể đi lại qua Hormuz
• giá dầu giảm giúp hạ rủi ro lạm phát

Nhưng đà tăng vẫn dễ đảo chiều nếu xảy ra các kịch bản như:

• đàm phán hòa bình thất bại
• xung đột quân sự tái leo thang
• vận tải qua Hormuz lại bị hạn chế
• tranh chấp về chương trình hạt nhân Iran tiếp tục bế tắc

Nếu các cuộc đàm phán đổ vỡ, giá dầu có thể tăng vọt trở lại — điều có thể kích hoạt lạm phát toàn cầu và gây biến động lớn trên thị trường tài chính.

Kết luận

Thị trường toàn cầu đang phản ứng với hy vọng rằng xung đột Mỹ‑Iran có thể được giải quyết bằng ngoại giao và rằng tuyến vận chuyển dầu quan trọng qua eo biển Hormuz sẽ dần hoạt động bình thường trở lại. Kịch bản này làm giảm nguy cơ sốc nguồn cung năng lượng, giúp cổ phiếu tăng và giá dầu hạ nhiệt.

Tuy nhiên, tiến trình hòa bình vẫn chưa hoàn tất. Chừng nào các tranh cãi về chương trình hạt nhân của Iran — đặc biệt là kho uranium làm giàu cao — vẫn chưa được giải quyết, nhà đầu tư nhiều khả năng vẫn coi đợt tăng của thị trường là mong manh hơn là bền vững.