Hòa đàm Mỹ‑Iran, eo biển Hormuz và làn sóng tăng của thị trường toàn cầu

Trong giai đoạn căng thẳng gần đây, hoạt động vận tải qua eo biển sụt giảm mạnh khi nhiều tàu chở dầu tránh khu vực vì rủi ro an ninh. Có thời điểm lưu lượng tàu giảm tới khoảng 70%, với hơn 150 tàu phải neo đậu bên ngoài để chờ tình hình ổn định .

Chỉ cần xuất hiện dấu hiệu rằng tàu có thể di chuyển an toàn qua Hormuz cũng đủ để thay đổi kỳ vọng của thị trường. Khi có báo cáo rằng tàu chở dầu đã đi qua thành công và đàm phán đang tiến triển, giới giao dịch bắt đầu giảm “phần bù rủi ro địa chính trị” vốn được cộng thêm vào giá dầu.

Vì sao giá dầu giảm và cổ phiếu tăng

Sau khi xuất hiện tuyên bố rằng đàm phán đang ở giai đoạn cuối, giá dầu giảm khoảng 6% chỉ trong một phiên giao dịch . Điều này phản ánh kỳ vọng rằng tuyến cung dầu từ Trung Đông có thể ổn định trở lại nếu ngoại giao thành công.

Giá dầu giảm thường tạo hiệu ứng dây chuyền đối với nền kinh tế toàn cầu:

• Các quốc gia nhập khẩu năng lượng phải trả chi phí thấp hơn.
• Kỳ vọng lạm phát giảm.
• Doanh nghiệp trong nhiều ngành có biên lợi nhuận tốt hơn vì chi phí nhiên liệu thấp.

Nhờ vậy, thị trường chứng khoán châu Á tăng mạnh, đặc biệt ở các nền kinh tế phụ thuộc nhiều vào nhập khẩu năng lượng .

Trái phiếu chính phủ cũng tăng giá. Khi dầu rẻ hơn và áp lực lạm phát giảm, nhà đầu tư thường kỳ vọng các ngân hàng trung ương sẽ không cần duy trì lãi suất cao quá lâu, điều này khiến trái phiếu trở nên hấp dẫn hơn.

Vì sao nhà đầu tư vẫn lo lắng

Dù thị trường phản ứng tích cực, rủi ro địa chính trị vẫn chưa biến mất.

Một trong những vấn đề lớn nhất là kho uranium làm giàu của Iran. Theo các đánh giá quốc tế, Iran sở hữu khoảng 440 kg uranium được làm giàu tới khoảng 60% độ tinh khiết, mức rất gần với cấp độ có thể dùng cho vũ khí nếu được làm giàu thêm .

Phần lớn lượng vật liệu này được cho là lưu trữ tại tổ hợp hạt nhân Isfahan, theo đánh giá của Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) .

Kho uranium này là tâm điểm tranh cãi trong đàm phán vì nó liên quan đến khái niệm "breakout" — tức khả năng một quốc gia có thể nhanh chóng làm giàu thêm để đạt cấp độ vũ khí.

Một số đề xuất được cho là bao gồm yêu cầu:

• chuyển một phần uranium ra khỏi Iran
• giới hạn mức làm giàu
• tăng cường cơ chế thanh tra quốc tế

Nếu không đạt được thỏa thuận về những điểm này, một hiệp định hòa bình toàn diện sẽ rất khó hoàn tất .

Vì sao đợt tăng của thị trường vẫn mong manh

Kết quả là thị trường đang ở trạng thái lạc quan nhưng thận trọng.

Nhà đầu tư phản ứng tích cực trước:

• động lực ngoại giao nhằm kết thúc xung đột
• dấu hiệu tàu chở dầu có thể đi lại qua Hormuz
• giá dầu giảm giúp hạ rủi ro lạm phát

Nhưng đà tăng vẫn dễ đảo chiều nếu xảy ra các kịch bản như:

• đàm phán hòa bình thất bại
• xung đột quân sự tái leo thang
• vận tải qua Hormuz lại bị hạn chế
• tranh chấp về chương trình hạt nhân Iran tiếp tục bế tắc

Nếu các cuộc đàm phán đổ vỡ, giá dầu có thể tăng vọt trở lại — điều có thể kích hoạt lạm phát toàn cầu và gây biến động lớn trên thị trường tài chính.

Kết luận

Thị trường toàn cầu đang phản ứng với hy vọng rằng xung đột Mỹ‑Iran có thể được giải quyết bằng ngoại giao và rằng tuyến vận chuyển dầu quan trọng qua eo biển Hormuz sẽ dần hoạt động bình thường trở lại. Kịch bản này làm giảm nguy cơ sốc nguồn cung năng lượng, giúp cổ phiếu tăng và giá dầu hạ nhiệt.

Tuy nhiên, tiến trình hòa bình vẫn chưa hoàn tất. Chừng nào các tranh cãi về chương trình hạt nhân của Iran — đặc biệt là kho uranium làm giàu cao — vẫn chưa được giải quyết, nhà đầu tư nhiều khả năng vẫn coi đợt tăng của thị trường là mong manh hơn là bền vững.