Vì sao cuộc đình công chip của Samsung có thể làm rung chuyển thị trường bán dẫn?

Samsung Electronics đang đối mặt với một trong những cuộc tranh chấp lao động nghiêm trọng nhất trong nhiều năm tại bộ phận bán dẫn. Sau khi các cuộc đàm phán lương kéo dài nhưng không đạt kết quả, hàng chục nghìn nhân viên có thể tiến hành đình công trong 18 ngày bắt đầu từ 21/5, khiến ngành công nghiệp chip toàn cầu theo dõi sát sao.

Trọng tâm của xung đột là câu hỏi lớn: bao nhiêu lợi nhuận từ “cơn sốt” chip phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) nên được chia lại cho người lao động.

Điều gì đã dẫn đến nguy cơ đình công?

Samsung và các công đoàn đã tham gia một phiên hòa giải kéo dài 17 giờ do Ủy ban Quan hệ Lao động Quốc gia Hàn Quốc tổ chức tại thành phố Sejong. Đây được xem là nỗ lực cuối cùng để đạt thỏa thuận lương cho năm 2026 trước khi kế hoạch đình công được kích hoạt.

Tuy nhiên, cuộc thương lượng đã đổ vỡ khi hai bên không thể thu hẹp khác biệt về tiền lương và cơ chế thưởng. Hệ quả là kế hoạch đình công có thể liên quan đến hơn 40.000 nhân viên, phần lớn làm việc trong mảng sản xuất chip của Samsung.

Tranh chấp xuất hiện trong bối cảnh lợi nhuận ngành bán dẫn tăng mạnh nhờ nhu cầu hạ tầng AI và các loại bộ nhớ hiệu năng cao. Công đoàn cho rằng thu nhập của người lao động chưa phản ánh đúng mức tăng trưởng đó.

Điểm mấu chốt: tiền thưởng gắn với lợi nhuận

Vấn đề gây tranh cãi nhất là cách tính và quy mô tiền thưởng theo lợi nhuận hoạt động.

Theo các báo cáo hiện có:

• Yêu cầu của công đoàn: phân bổ khoảng 15% lợi nhuận hoạt động làm tiền thưởng, bỏ trần thưởng hiện tại và tăng lương cơ bản khoảng 7%.
• Đề xuất từ Samsung: gói chia lợi nhuận nhỏ hơn, khoảng 13% lợi nhuận hoạt động, nhưng đề xuất này đã bị công đoàn bác bỏ.

Công đoàn cũng yêu cầu hệ thống thưởng phải minh bạch hơn và được thiết lập thành cơ chế cố định để tự động phản ánh lợi nhuận của bộ phận bán dẫn.

Chi tiết hợp đồng cuối cùng chưa được công bố đầy đủ, nhưng bất đồng về việc có nên giữ trần tiền thưởng hay không đang là rào cản lớn nhất trong đàm phán.

Vì sao thị trường chip toàn cầu quan tâm?

Samsung Electronics là nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới, vì vậy bất kỳ gián đoạn lao động nào cũng có thể lan rộng ra toàn bộ chuỗi cung ứng bán dẫn.

Công ty vừa giành lại vị trí số một trong thị trường DRAM toàn cầu với khoảng 36% thị phần, vượt qua SK hynix và Micron.

Nếu cuộc đình công kéo dài 18 ngày ảnh hưởng đáng kể đến hoạt động sản xuất, thị trường có thể chứng kiến:

• Nguồn cung bộ nhớ bị thắt chặt: sản lượng DRAM và NAND có thể giảm nếu nhà máy hoặc các khâu hậu cần bị gián đoạn.
• Biến động giá: khách hàng có thể đẩy nhanh đơn đặt hàng hoặc chuyển sang nhà cung cấp khác để tránh rủi ro thiếu hàng.
• Đối thủ hưởng lợi: các hãng như SK hynix hoặc Micron có thể nhận thêm đơn hàng nếu nguồn cung từ Samsung chậm lại.

Tuy vậy, vẫn chưa rõ các nhà máy bán dẫn của Samsung có bị dừng hoàn toàn trong thời gian đình công hay không. Nhiều báo cáo chỉ nói đến kế hoạch đình công chứ chưa xác nhận việc đóng cửa toàn bộ dây chuyền sản xuất.

Tác động tiềm tàng tới lợi nhuận Samsung

Một cuộc đình công kéo dài có thể gây ảnh hưởng đáng kể đến kết quả kinh doanh.

Một số ước tính cho rằng nếu sản xuất hoặc giao hàng bị chậm đáng kể, lợi nhuận quý của Samsung có thể giảm tới khoảng 12%.

Các báo cáo khác cảnh báo thiệt hại vận hành có thể tăng rất nhanh nếu các nhà máy hoặc chuỗi cung ứng bị gián đoạn nhiều ngày liên tiếp.

Do mảng bán dẫn đóng góp lớn vào lợi nhuận của Samsung, bất kỳ sự gián đoạn nào trong việc xuất xưởng chip nhớ cũng có thể tác động mạnh tới doanh thu toàn tập đoàn.

Vì sao kinh tế Hàn Quốc theo dõi sát sao?

Cuộc tranh chấp không chỉ là vấn đề của một công ty. Nó còn liên quan trực tiếp đến nền kinh tế Hàn Quốc.

Trong những tháng gần đây, tăng trưởng xuất khẩu của Hàn Quốc được thúc đẩy mạnh bởi chip bán dẫn. Chỉ trong giai đoạn 1–10/5, xuất khẩu chip đã tăng 149,8% so với cùng kỳ năm trước lên khoảng 8,5 tỷ USD.

Chất bán dẫn hiện chiếm tỷ trọng rất lớn trong xuất khẩu và sản xuất công nghiệp của Hàn Quốc. Vì vậy, nếu hoạt động của Samsung — công ty công nghệ lớn nhất nước — bị gián đoạn, động lực xuất khẩu của nền kinh tế có thể bị ảnh hưởng.

Điều gì có thể xảy ra tiếp theo?

Dù các cuộc đàm phán đã đổ vỡ, đình công vẫn chưa phải là điều chắc chắn. Samsung và các cơ quan trung gian của chính phủ vẫn đang tìm cách đưa hai bên quay lại bàn thương lượng.

Một số kịch bản có thể xảy ra:

• Hai bên đạt thỏa thuận vào phút chót và đình công bị hủy
• Đình công giới hạn, chỉ ảnh hưởng một số bộ phận
• Đình công quy mô lớn kéo dài nhiều tuần, làm gián đoạn sản lượng chip nhớ

Trong bối cảnh nhu cầu chip AI toàn cầu đang tăng mạnh, bất kỳ gián đoạn nào tại nhà sản xuất bộ nhớ lớn nhất thế giới cũng có thể tạo hiệu ứng lan tỏa từ thị trường phần cứng máy chủ, trung tâm dữ liệu cho đến số liệu xuất khẩu quốc gia.