Bên trong cuộc tranh chấp lao động lớn nhất của Samsung trước nguy cơ đình công ngành chip

Samsung Electronics đang đối mặt với một trong những tranh chấp lao động nghiêm trọng nhất trong lịch sử công ty. Hơn 45.000 nhân viên có thể tham gia cuộc đình công kéo dài 18 ngày bắt đầu từ 21/5, trong bối cảnh bất đồng ngày càng sâu sắc về việc chia lợi nhuận từ cơn bùng nổ chip trí tuệ nhân tạo (AI).

Vụ việc không chỉ là chuyện nội bộ của tập đoàn công nghệ Hàn Quốc. Samsung là nhà sản xuất chip nhớ lớn nhất thế giới, nên bất kỳ gián đoạn nào cũng có thể ảnh hưởng đến chuỗi cung ứng bán dẫn toàn cầu — từ trung tâm dữ liệu AI đến điện thoại thông minh và máy tính.

Vì sao nhân viên Samsung muốn đình công

Trọng tâm của tranh chấp nằm ở tiền thưởng hiệu suất và cơ chế chia lợi nhuận trong mảng bán dẫn.

Sự bùng nổ đầu tư vào hạ tầng AI đã khiến mảng chip nhớ của Samsung tăng trưởng mạnh, trong khi các mảng khác như system LSI và foundry (gia công chip) vẫn gặp khó khăn hoặc thua lỗ.

Sự chênh lệch hiệu quả kinh doanh này dẫn đến khoảng cách lớn trong tiền thưởng:

• Nhân viên bộ phận chip nhớ được đề xuất thưởng khoảng 600% lương năm, có báo cáo nêu mức khoảng 607%.
• Nhân viên system LSI và foundry chỉ được đề xuất 50–100% lương.

Với nhiều nhân viên, khoảng cách này phản ánh một vấn đề lớn hơn: cách Samsung phân bổ lợi nhuận từ làn sóng AI không còn được coi là công bằng.

Lời xin lỗi hiếm hoi của Chủ tịch Lee Jae‑yong

Ngày 16/5, sau chuyến công tác tại Nhật Bản, Chủ tịch Samsung Lee Jae‑yong đã đưa ra lời xin lỗi công khai trước truyền thông.

Ông nói: "Tôi chân thành xin lỗi người dân và khách hàng trên toàn thế giới vì đã gây ra lo lắng và bất an do các vấn đề nội bộ của công ty." Đồng thời, ông kêu gọi ban lãnh đạo và nhân viên đoàn kết để giải quyết khủng hoảng.

Những phát biểu công khai như vậy khá hiếm đối với lãnh đạo Samsung, cho thấy mức độ nghiêm trọng của tình hình.

Công đoàn yêu cầu điều gì

Công đoàn lớn nhất của công ty — National Samsung Electronics Union — cho rằng hệ thống thưởng hiện tại giới hạn phần lợi nhuận mà nhân viên có thể nhận được.

Các yêu cầu chính bao gồm:

• Bỏ hoặc điều chỉnh trần tiền thưởng hiệu suất
• Thay đổi công thức chia lợi nhuận
• Tăng tỷ lệ lợi nhuận hoạt động phân bổ cho nhân viên

Một đề xuất của công đoàn yêu cầu 15% lợi nhuận hoạt động của Samsung được chia làm tiền thưởng, trong khi ban lãnh đạo reportedly đưa ra mức 10%.

Công đoàn cũng muốn công thức thưởng được ghi rõ trong hợp đồng lao động, thay vì để ban lãnh đạo điều chỉnh tùy từng năm.

Vì sao đàm phán thất bại

Các cuộc thương lượng — bao gồm cả hòa giải do chính phủ Hàn Quốc làm trung gian — đã không đạt được thỏa thuận. Hai bên không thể thu hẹp khác biệt về cách tính thưởng và phân bổ lợi nhuận.

Một yếu tố khiến vấn đề phức tạp là sự chênh lệch lợi nhuận giữa các bộ phận bán dẫn. Trong khi chip nhớ đang hưởng lợi lớn từ làn sóng AI, các mảng khác vẫn chịu áp lực cạnh tranh hoặc thua lỗ, khiến việc thiết kế một hệ thống thưởng “công bằng” cho toàn bộ công ty trở nên khó khăn.

Bao nhiêu nhân viên có thể tham gia

Nếu diễn ra, đây có thể trở thành cuộc đình công lớn nhất trong lịch sử Samsung.

• Hơn 45.000 nhân viên đã đe dọa tham gia.
• Một số báo cáo cho rằng con số có thể vượt 50.000 người, tùy quyết định cá nhân của từng thành viên công đoàn.

Các cuộc tập trung lớn của nhân viên tại khu phức hợp bán dẫn Pyeongtaek trước đó cho thấy sự ủng hộ đáng kể cho hành động đình công nếu đàm phán tiếp tục bế tắc.

Nguy cơ đối với sản xuất chip

Samsung vận hành các nhà máy bán dẫn hoạt động 24/7 với quy trình cực kỳ phức tạp. Nếu nhiều kỹ sư vận hành hoặc bảo trì tham gia đình công, sản lượng có thể bị ảnh hưởng.

Lãnh đạo công đoàn đã cảnh báo rằng đình công có thể làm gián đoạn sản xuất chip nếu đủ nhân viên ngừng làm việc.

Mức độ ảnh hưởng thực tế sẽ phụ thuộc vào:

• Số lượng nhân viên tham gia đình công
• Vai trò của họ trong dây chuyền sản xuất
• Khả năng duy trì hoạt động của Samsung bằng lực lượng thay thế

Rủi ro đối với nguồn cung DRAM và NAND toàn cầu

Mối lo lớn nhất của thị trường là chip nhớ DRAM và NAND — hai loại linh kiện cốt lõi cho trung tâm dữ liệu AI, điện thoại và máy tính.

Vì Samsung là nhà cung cấp hàng đầu thế giới, bất kỳ gián đoạn lớn nào cũng có thể khiến nguồn cung toàn cầu thắt chặt hơn, đặc biệt khi nhu cầu từ hạ tầng AI đang tăng mạnh.

Một số phân tích cảnh báo rằng đình công kéo dài có thể làm giảm đáng kể sản lượng DRAM toàn cầu, dù quy mô chính xác còn phụ thuộc vào thời gian và các nhà máy bị ảnh hưởng.

Vì sao chính phủ Hàn Quốc theo dõi sát sao

Samsung đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong nền kinh tế định hướng xuất khẩu của Hàn Quốc. Vì vậy, tranh chấp lao động tại công ty này nhanh chóng thu hút sự chú ý của chính phủ.

Các quan chức đã theo dõi tiến trình đàm phán chặt chẽ, vì gián đoạn sản xuất chip không chỉ ảnh hưởng đến Samsung mà còn có thể tác động tới tăng trưởng kinh tế và chuỗi cung ứng công nghệ toàn cầu.

Bức tranh lớn hơn: Lợi nhuận AI và căng thẳng lao động

Tranh chấp tại Samsung phản ánh một xu hướng rộng hơn trong ngành bán dẫn: AI đang tạo ra lợi nhuận khổng lồ ở một số phân khúc, trong khi các phân khúc khác tụt lại phía sau.

Câu hỏi khó cho các tập đoàn công nghệ hiện nay là: lợi nhuận từ làn sóng AI nên được chia cho người lao động như thế nào.

Nếu cuộc đình công diễn ra đúng kế hoạch, đây có thể trở thành một cột mốc quan trọng — không chỉ đối với quan hệ lao động tại Samsung mà còn với cách ngành công nghệ xử lý vấn đề tiền thưởng và chia lợi nhuận trong kỷ nguyên AI.