Thị trường trái phiếu Nhật Bản rung lắc, BOJ phải tính chuyện giảm tốc độ thu hẹp mua trái phiếu

Thị trường trái phiếu chính phủ Nhật Bản (Japanese Government Bonds – JGBs) đang trải qua giai đoạn biến động mạnh đúng lúc Ngân hàng Trung ương Nhật Bản (BOJ) bắt đầu rút lại chương trình kích thích tiền tệ khổng lồ kéo dài hơn một thập kỷ.

Lợi suất tăng nhanh — đặc biệt ở các trái phiếu kỳ hạn rất dài — đang bộc lộ những điểm yếu cấu trúc của thị trường và khiến các nhà hoạch định chính sách phải cân nhắc giảm tốc độ cắt giảm mua trái phiếu (taper).

Bài toán của BOJ vì thế trở nên khá khó: họ muốn bình thường hóa chính sách tiền tệ sau nhiều năm lãi suất cực thấp, nhưng nếu hành động quá nhanh có thể làm rung lắc một trong những thị trường trái phiếu lớn nhất thế giới.

Vì sao lợi suất trái phiếu Nhật Bản tăng mạnh

Nguyên nhân trực tiếp là lợi suất JGB tăng trên toàn bộ đường cong lợi suất, đặc biệt ở các kỳ hạn dài. Khi BOJ dần giảm quy mô mua trái phiếu, khu vực tư nhân phải hấp thụ nhiều nguồn cung trái phiếu chính phủ hơn.

Nhà đầu tư vì vậy yêu cầu lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro về kỳ hạn dài, rủi ro lạm phát và những lo ngại liên quan đến tình hình tài khóa của Nhật Bản. Sự thay đổi cung – cầu này khiến lợi suất tăng và phơi bày tình trạng thanh khoản hạn chế ở phân khúc trái phiếu dài hạn.

Biến động đặc biệt rõ ở các trái phiếu siêu dài hạn như kỳ hạn 30 hoặc 40 năm. Nhiều nhà đầu tư tỏ ra thận trọng hơn khi nắm giữ các tài sản có kỳ hạn rất dài trong bối cảnh lãi suất có thể tiếp tục tăng. Một số thành viên thị trường cũng cảnh báo BOJ rằng nếu thắt chặt định lượng quá nhanh, biến động lợi suất có thể còn mạnh hơn.

Các phiên đấu giá trái phiếu gần đây và hoạt động giao dịch trên thị trường cho thấy nhu cầu đối với trái phiếu kỳ hạn dài đang suy yếu, làm tăng nguy cơ biến động mạnh về lợi suất.

Cú sốc năng lượng khiến bức tranh lạm phát phức tạp hơn

Song song với biến động thị trường trái phiếu, môi trường lạm phát của Nhật Bản cũng trở nên khó đoán hơn do giá năng lượng toàn cầu tăng.

Chỉ số giá bán buôn của Nhật tăng mạnh trong tháng 4, nhanh nhất trong ba năm, một phần do giá dầu và hóa chất leo thang liên quan đến các gián đoạn năng lượng toàn cầu.

Điều này đặc biệt quan trọng với Nhật Bản vì nước này phụ thuộc lớn vào năng lượng nhập khẩu. Giá nhiên liệu cao làm tăng chi phí nhập khẩu và gây áp lực lên giá cả trong nước.

BOJ thậm chí cảnh báo rằng trong kịch bản rủi ro — nếu giá dầu duy trì ở mức cao và đồng yen tiếp tục yếu — lạm phát lõi có thể dao động quanh 3% trong hai năm liên tiếp, cao hơn đáng kể so với mục tiêu 2% của ngân hàng trung ương.

Một số thành viên hội đồng chính sách cũng cho rằng nếu cú sốc năng lượng kéo dài và tạo ra hiệu ứng lan tỏa sang tiền lương và giá cả, việc tăng lãi suất có thể trở nên cần thiết.

Điều này khiến BOJ rơi vào thế khó: áp lực lạm phát gợi ý cần thắt chặt chính sách, nhưng rủi ro bất ổn trên thị trường trái phiếu lại yêu cầu sự thận trọng.

Vì sao BOJ có thể giảm tốc độ taper

Trong bối cảnh đó, nhiều nhà quan sát cho rằng BOJ sẽ tiếp cận quá trình giảm mua trái phiếu một cách chậm rãi hơn.

Sự biến động của thị trường tài chính đã làm lộ rõ áp lực tài khóa và lạm phát, làm tăng khả năng BOJ giảm tốc độ thu hẹp bảng cân đối kế toán nếu điều kiện thị trường trở nên xấu hơn.

Trong các cuộc họp với ngân hàng và tổ chức tài chính, nhiều thành viên thị trường cũng đề nghị BOJ duy trì hoặc chỉ giảm nhẹ tốc độ mua trái phiếu từ năm tài khóa 2026 trở đi để tránh gây xáo trộn lớn.

Chiến lược nhiều khả năng là tiếp tục bình thường hóa chính sách, nhưng theo cách từ từ: chấp nhận lợi suất tăng dần, đồng thời tránh những cú nhảy đột ngột có thể làm mất ổn định thị trường.

Thị trường chờ gì từ cuộc họp chính sách tháng 6

Trong kỳ đánh giá chính sách sắp tới của BOJ, các nhà kinh tế dự đoán ngân hàng trung ương sẽ chọn phương án dung hòa.

Kịch bản được cho là có khả năng cao nhất gồm:

• Lãi suất chính sách ngắn hạn được giữ quanh mức 0,5%.
• Kế hoạch giảm mua trái phiếu hiện tại vẫn được duy trì trong ngắn hạn.
• BOJ phát tín hiệu rằng tốc độ giảm mua trái phiếu có thể chậm lại từ năm tài khóa tiếp theo.

Cách tiếp cận này giúp BOJ tiếp tục tiến tới bình thường hóa chính sách tiền tệ, đồng thời trấn an thị trường rằng họ sẽ không rút hỗ trợ quá nhanh.

Vì sao thị trường toàn cầu cũng đang theo dõi sát

Những gì xảy ra tại thị trường trái phiếu Nhật không chỉ ảnh hưởng trong nước.

Trong nhiều năm, Nhật Bản là một trong những nhà đầu tư lớn nhất vào trái phiếu nước ngoài. Nếu lợi suất trong nước tăng, các công ty bảo hiểm, ngân hàng và quỹ hưu trí Nhật có thể chuyển vốn về nước thay vì tiếp tục mua trái phiếu nước ngoài.

Điều đó có thể dẫn tới một số tác động toàn cầu:

• Lợi suất toàn cầu tăng: nhu cầu từ nhà đầu tư Nhật đối với trái phiếu nước ngoài — đặc biệt là trái phiếu Kho bạc Mỹ — có thể giảm, khiến lợi suất tăng.
• Biến động tỷ giá: bất kỳ thay đổi lớn nào trong chính sách của BOJ đều có thể khiến đồng yen biến động mạnh.
• Rủi ro với carry trade: nhiều nhà đầu tư toàn cầu vay yen với lãi suất thấp để đầu tư vào tài sản có lợi suất cao hơn; nếu lãi suất Nhật tăng hoặc yen mạnh lên, các vị thế này có thể bị đóng nhanh chóng.

Vì quy mô dòng vốn của Nhật rất lớn, ngay cả những điều chỉnh chính sách từ từ cũng có thể lan tỏa sang thị trường trái phiếu, tiền tệ và cổ phiếu trên toàn thế giới.

Kết luận

Biến động của thị trường trái phiếu Nhật Bản phản ánh một giai đoạn chuyển đổi lớn: BOJ đang từng bước rút lại một trong những chương trình kích thích tiền tệ mạnh mẽ nhất trong lịch sử hiện đại.

Lợi suất tăng, áp lực lạm phát từ giá năng lượng và thanh khoản thị trường mong manh đang buộc ngân hàng trung ương phải đi từng bước thận trọng. Chính sách tiền tệ của Nhật Bản vẫn đang tiến tới thắt chặt — nhưng con đường rời khỏi kỷ nguyên tiền rẻ nhiều khả năng sẽ chậm và gập ghềnh.