Dịch sởi tại Bangladesh: Điều gì đã xảy ra và vì sao trẻ em là nạn nhân chính?

Dịch bệnh đã lây lan rộng, ảnh hưởng đến phần lớn các quận, huyện trên toàn quốc và đánh dấu đợt bùng phát sởi gây chết chóc nhiều nhất trong nhiều thập kỷ qua.

Vì sao các bệnh viện trở nên quá tải

Các bệnh viện — đặc biệt là ở Dhaka và các khu vực đông dân cư khác — đã phải chật vật để theo kịp lượng bệnh nhân đổ về. Các cơ sở y tế đã phải lập ra các khu điều trị sởi riêng biệt nhưng phải đối mặt với tình trạng thiếu giường hồi sức tích cực và nhân viên y tế do số ca mắc tăng quá nhanh.

Một số yếu tố đang thúc đẩy sự căng thẳng cho hệ thống y tế:

• Số ca mắc tăng đột biến: Hàng chục nghìn ca nhiễm đã được báo cáo chỉ trong vòng vài tuần.
• Bệnh nặng ở trẻ nhỏ: Những bệnh nhi nhỏ tuổi thường cần được theo dõi sát sao hơn, hỗ trợ oxy hoặc chăm sóc tại bệnh viện.
• Áp lực sẵn có của hệ thống y tế: Nhiều bệnh viện vốn đã hoạt động với nguồn lực hạn chế, đặc biệt là ở các khu vực đông dân cư hoặc có thu nhập thấp.

Sự kết hợp giữa tỷ lệ lây truyền cao và nhóm bệnh nhi dễ bị tổn thương đã tạo ra một làn sóng nhập viện đột ngột trên toàn quốc.

Phần lớn ca nhiễm là trẻ em dưới 5 tuổi

Trẻ nhỏ chiếm đại đa số các ca bệnh. Các phân tích quốc tế và học thuật ước tính khoảng 72% đến hơn 80% các ca nhiễm được báo cáo là ở trẻ em dưới 5 tuổi.

Trẻ sơ sinh dưới 9 tháng tuổi đặc biệt dễ bị tổn thương. Nhiều trẻ chưa đạt đến độ tuổi bắt đầu tiêm vắc-xin sởi thông thường, khiến các em phải đối mặt với các biến chứng nặng như viêm phổi hoặc viêm não.

Chiến dịch tiêm chủng khẩn cấp

Để làm chậm sự lây truyền, chính phủ Bangladesh đã khởi động một chiến dịch tiêm chủng vắc-xin sởi-rubella khẩn cấp vào ngày 5 tháng 4 năm 2026 với sự hợp tác của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), UNICEF và Liên minh vắc-xin Gavi.

Chiến dịch được triển khai theo từng giai đoạn:

• Tiêm chủng ban đầu tại các huyện có nguy cơ cao và một số xã được chọn.
• Mở rộng ra các thành phố lớn.
• Triển khai trên toàn quốc bắt đầu từ đầu tháng 5.

Chương trình nhắm đến trẻ em từ 6 tháng đến 5 tuổi, bao gồm cả những trẻ đã bỏ lỡ lịch tiêm chủng thường quy.

Tính đến tháng 5, chiến dịch đã tiêm chủng cho hơn 18 triệu trẻ em trên toàn quốc, và hơn 166.000 trẻ em trong các trại tị nạn Rohingya ở Cox's Bazar cũng đã được tiêm phòng.

Những lỗ hổng trong tiêm chủng thường quy đã tiếp lửa cho khủng hoảng ra sao

Các chuyên gia y tế công cộng cho biết đợt bùng phát phản ánh những lỗ hổng trong tỷ lệ bao phủ tiêm chủng thường quy. Theo thời gian, tỷ lệ tiêm chủng đã trượt giảm nhẹ, để lại một nhóm trẻ em mẫn cảm lớn hơn.

Ví dụ, một phân tích cho thấy tỷ lệ bao phủ mũi 1 vắc-xin sởi-rubella đã giảm từ khoảng 88,6% năm 2019 xuống còn khoảng 86% năm 2024, trong khi tỷ lệ bao phủ mũi 2 giảm xuống còn khoảng 80,7%, khiến hàng triệu trẻ em dễ bị tổn thương.

Điều tra ca bệnh cũng cho thấy nhiều trẻ mắc bệnh chưa được tiêm chủng đầy đủ. Một tỷ lệ lớn là trẻ "chưa từng tiêm một mũi nào" hoặc chỉ mới được bảo vệ một phần, điều này tạo điều kiện cho virus lây lan nhanh chóng một khi sự lây truyền bắt đầu.

Lo ngại về nguy cơ lây lan rộng hơn trong khu vực

Sởi là một trong những bệnh truyền nhiễm dễ lây lan nhất, có khả năng lây lan nhanh trong các cộng đồng có lỗ hổng miễn dịch. Với hàng chục nghìn ca nhiễm được ghi nhận và sự lây truyền đang diễn ra trên khắp phần lớn đất nước, các cơ quan y tế công cộng cảnh báo rằng đợt bùng phát có thể tiếp tục mở rộng nếu tỷ lệ tiêm chủng không được nâng cao nhanh chóng.

Nguy cơ càng cao ở những nơi đông đúc — như các thành phố đông dân cư và các trại tị nạn — nơi các ổ dịch có thể lan nhanh và có khả năng vượt qua biên giới nếu không được kiểm soát.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo

Các quan chức y tế đang tập trung vào tiêm chủng hàng loạt, cải thiện giám sát dịch tễ và mở rộng năng lực ứng phó của bệnh viện để làm chậm đợt bùng phát. Tốc độ của chiến dịch khẩn cấp đã tiếp cận được hàng chục triệu trẻ em, nhưng các chuyên gia nhận định duy trì tiêm chủng thường quy bền vững là điều cần thiết để ngăn ngừa những cuộc khủng hoảng tương tự trong tương lai.

Hiện tại, sự bùng phát sởi ở Bangladesh là lời minh họa rõ ràng cho thấy virus có thể tái xuất hiện nhanh chóng như thế nào khi tỷ lệ tiêm chủng giảm xuống — ngay cả ở những quốc gia trước đây đã có những tiến bộ vững chắc hướng tới loại trừ căn bệnh này.