Vì sao Israel và Hezbollah vẫn giao tranh dù Lebanon có lệnh ngừng bắn?

Những diễn biến đầu tháng 5 cho thấy cụm từ “ngừng bắn” có thể gây hiểu nhầm nếu hiểu như một sự dừng hẳn chiến sự. Ngày 4/5, Dawn dẫn truyền thông Lebanon và Hãng thông tấn Quốc gia Lebanon cho biết các cuộc tấn công mới của Israel khiến ít nhất bảy người thiệt mạng tại miền nam Lebanon, gồm các vụ ở Safad al-Battikh, gần Tyre, và một vụ máy bay không người lái đánh trúng xe máy . Hai ngày sau, AFP qua Hindustan Times đưa tin một cuộc tấn công của Israel ở thung lũng Bekaa, miền đông Lebanon, làm bốn người thiệt mạng; quân đội Israel nói họ đã đánh các mục tiêu Hezbollah ở miền nam sau khi cảnh báo cư dân tại 12 thị trấn sơ tán .

Trước đó, ngày 1/5, Democracy Now dẫn Hãng thông tấn Quốc gia Lebanon đưa tin hơn 30 người thiệt mạng trong một ngày Israel tấn công miền nam Lebanon, đồng thời một máy bay không người lái của Hezbollah làm 12 binh sĩ Israel bị thương ở miền bắc Israel . Các con số này thuộc những vụ việc và khung thời gian khác nhau, nên không thể cộng gộp thành một tổng thương vong đã được xác nhận. Nhưng đặt cạnh nhau, chúng cho thấy lệnh ngừng bắn liên tục bị cắt ngang bởi các đợt tấn công và cáo buộc trả đũa .

Mấu chốt là hai bên không cùng hiểu về “vi phạm”

Israel nói các đòn tấn công của họ nhằm vào Hezbollah và là phản ứng trước vi phạm từ phía Hezbollah. Chosun Biz đưa tin Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu đã ra lệnh tấn công mạnh vào các cứ điểm Hezbollah sau khi Israel nói Hezbollah vi phạm lệnh ngừng bắn; ông tuyên bố Israel duy trì “quyền tự do hoàn toàn để hành động trước bất kỳ mối đe dọa nào” . AFP, trong bản tin được Hindustan Times đăng, cũng cho biết quân đội Israel mô tả các đòn đánh ở miền nam Lebanon là nhằm vào mục tiêu Hezbollah .

Cách nhìn từ các nguồn Lebanon lại khác. Dawn đưa tin các trường hợp thiệt mạng ngày 4/5 là do những “vi phạm ngừng bắn” của Israel, còn Democracy Now mô tả các cuộc tấn công của Israel là những vi phạm mới của lệnh ngừng bắn do Mỹ làm trung gian .

Vì vậy, lệnh ngừng bắn đang tồn tại trong một vùng xám: Israel xem việc tấn công là thực thi quyền tự vệ hoặc ngăn chặn mối đe dọa, trong khi các nguồn Lebanon và Hezbollah xem các hoạt động đó là hành vi phá vỡ thỏa thuận .

Đây là khoảng dừng tạm thời, không phải một hòa ước

Các bản tin hiện có không mô tả lệnh ngừng bắn này như một thỏa thuận hòa bình hoàn chỉnh. Chosun gọi đây là lệnh ngừng bắn tạm thời do Mỹ làm trung gian và cho biết thương vong gia tăng khi Israel và Hezbollah cáo buộc nhau vi phạm, đồng thời tiếp tục tiến hành các cuộc tấn công .

Điểm “tạm thời” rất quan trọng. Nó có nghĩa là ngoại giao vẫn đang chạy song song với áp lực quân sự. Ngày 28/4, Xinhua dẫn đài Kan TV và các quan chức Israel cho biết Israel coi việc gia hạn lệnh ngừng bắn đến giữa tháng 5 là cơ hội cuối để đạt một thỏa thuận lâu dài với Lebanon. Cũng theo bản tin này, một nguồn tin chính phủ cảnh báo Israel có thể leo thang các hoạt động quân sự nhắm vào Hezbollah tại Lebanon nếu không đạt được thỏa thuận lâu dài .

Vì sao địa bàn giao tranh cũng đáng chú ý

Phần lớn các báo cáo gần đây tập trung vào miền nam Lebanon, nơi Dawn và Democracy Now ghi nhận các cuộc tấn công gây chết người của Israel, và cũng là nơi quân đội Israel nói họ đánh vào mục tiêu Hezbollah . Nhưng bản tin AFP được Hindustan Times đăng tải còn nói tới một vụ tấn công chết người ở thung lũng Bekaa, phía đông Lebanon, cho thấy bạo lực không chỉ nằm trong một dải hẹp sát biên giới .

Với người theo dõi từ xa, đây là lý do khiến lệnh ngừng bắn trông đặc biệt mong manh. Nếu các vụ việc tập trung ở miền nam Lebanon, đó là dấu hiệu một cuộc đối đầu biên giới chưa được giải quyết; nếu các đòn đánh lan tới những khu vực như Bekaa, nguy cơ xung đột mở rộng bên trong Lebanon sẽ đáng lo hơn .

Những tín hiệu cần theo dõi tiếp

Có ba điểm sẽ cho thấy lệnh ngừng bắn đang được giữ lại hay trượt gần hơn tới sụp đổ.

Thứ nhất, các cuộc đàm phán có tạo ra được một thỏa thuận lâu dài trước mốc giữa tháng 5 hay không . Thứ hai, các vụ tấn công mới có còn tập trung ở miền nam Lebanon hay tiếp tục xuất hiện tại những nơi như thung lũng Bekaa . Thứ ba, hỏa lực của Hezbollah và các cuộc tấn công của Israel có tăng cùng lúc hay không, bởi các bản tin gần đây đã ghi nhận cả vụ tấn công của Hezbollah, tuyên bố của Israel về quyền tiếp tục đánh vào mối đe dọa, và cáo buộc vi phạm ngừng bắn từ cả hai phía .

Tóm lại

Israel và Hezbollah vẫn giao tranh vì lệnh ngừng bắn chưa giải quyết được tranh cãi cốt lõi: ai đang vi phạm, bên nào được quyền đáp trả, và Israel có thể tiếp tục đánh vào các mối đe dọa Hezbollah đến mức nào. Hiện tại, đây giống một khung ngoại giao đang bị thử thách hơn là một sự ngừng bắn ổn định: Israel nói họ có quyền hành động trước mối đe dọa, các nguồn Lebanon ghi nhận những cuộc tấn công chết người là vi phạm, còn ngoại giao chỉ còn một cửa sổ hẹp để biến khoảng dừng tạm thời thành điều gì đó bền vững hơn .