El Niño là pha ấm của Dao động Nam El Niño (ENSO), gắn với nhiệt độ mặt biển cao hơn trung bình ở vùng xích đạo trung tâm và phía đông Thái Bình Dương. NOAA xác nhận El Niño đang hiện diện và mạnh lên trong năm 2026. Các số liệu mới khiến sự kiện này được chú ý, nhưng chữ “mang tính lịch sử” trong dự báo nói về một thước đo cụ thể — không có nghĩa mọi cách đo đều đã phá kỷ lục.
1
3
Điều gì bất thường ở El Niño lần này?
Một số chỉ báo cho thấy sự kiện có thể rất mạnh, nhưng chúng đo những thứ khác nhau:
- Kỷ lục theo tuần trong dữ liệu của Úc: Với tuần kết thúc ngày 11/10, Cơ quan Khí tượng Úc báo cáo chỉ số Niño 3.4 tương đối ở mức +2,81°C. Chuỗi dữ liệu nhiệt độ mặt biển theo tuần của cơ quan này, bắt đầu từ năm 2008, cũng lập mức cao nhất: vượt +2,78°C ghi nhận trong tuần kết thúc ngày 22/11/2015. Đây là kỷ lục trong bộ dữ liệu đó, không phải kỷ lục bao quát toàn bộ quan trắc lịch sử.
22
- Một kỷ lục theo ngày được báo cáo: BBC cho biết nhiệt độ mặt biển hằng ngày tại một vùng trọng điểm ở trung tâm và phía đông Thái Bình Dương cao hơn mức trung bình 3,05°C vào ngày 19/9, vượt kỷ lục 3,02°C năm 2015 trong chuỗi dữ liệu mà bài báo đề cập.
33
- Nước biển rất ấm ở một số khu vực nhiệt đới: Một bài BBC khác cho biết lần đầu tiên nhiệt độ trên 30°C được ghi nhận tại một số vùng ở Thái Bình Dương nhiệt đới. Đây là nhiệt độ tuyệt đối của nước biển, khác với mức dị thường — tức cao hơn trung bình vài độ — trong các số liệu trên.
34
- Khả năng lập kỷ lục theo mùa: Trong đánh giá tháng 10, NOAA ước tính có 83% khả năng chỉ số RONI trung bình ba tháng từ tháng 10 đến tháng 12/2026 đạt ít nhất +2,5°C. Theo NOAA, mức này sẽ vượt các đợt El Niño trong hồ sơ của cơ quan kể từ năm 1950.
3
Đỉnh của sự kiện được dự báo vào khoảng tháng 12, theo các bản tin tháng 10. NOAA cũng cho biết điều kiện mạnh đến rất mạnh có khả năng kéo dài qua giai đoạn tháng 1–3/2027.
1
20
Vì sao dự báo “mang tính lịch sử” chưa phải lời khẳng định chắc chắn?
Con số 83% của NOAA là xác suất cho giá trị RONI trung bình trong ba tháng. Nó không có nghĩa sự kiện đã lập kỷ lục về cường độ theo mùa; cũng không phải xác suất để một phép đo nhiệt độ bất kỳ trong một ngày phá kỷ lục. NOAA định nghĩa ngưỡng “mang tính lịch sử” trong dự báo này là RONI từ +2,5°C trở lên trong một giai đoạn ba tháng.
3
Từ ngày 1/2/2026, NOAA chuyển sang dùng dị thường nhiệt độ mặt biển tương đối trong hoạt động theo dõi và dự báo ENSO. RONI so sánh dị thường nhiệt độ ở vùng Niño 3.4 với mức trung bình của vùng nhiệt đới, nhằm tính đến điều kiện trên phạm vi rộng hơn. Vì vậy, số đo theo ngày, quan trắc theo tuần và dự báo RONI ba tháng không thể xem là cùng một thước đo.
1
2
Các bản tin về kỷ lục theo ngày tháng 9 cũng có số liệu khác nhau. BBC nêu mức +3,05°C vào ngày 19/9, trong khi Carbon Brief đưa ra +3,11°C vào ngày 21/9. Những thông tin hiện có chưa xác định được khác biệt đến từ ngày đo, khu vực, chuỗi dữ liệu hay các lần điều chỉnh sau đó; vì thế không nên xem hai con số này là tương đương.
25
33
El Niño thường xuất hiện bao lâu một lần và kéo dài bao lâu?
Các nguồn hiện có không cung cấp đủ căn cứ để xác định đáng tin cậy khoảng cách giữa các đợt hoặc thời lượng điển hình. Vì vậy, từ những bằng chứng này chưa thể xác nhận một ước tính cụ thể như “vài năm một lần” hay “kéo dài khoảng một năm”. Với sự kiện hiện tại, dự báo của NOAA cụ thể hơn: điều kiện mạnh đến rất mạnh có khả năng duy trì tới tháng 1–3/2027. Đây là dự báo cho đợt El Niño này, không phải quy luật chung cho mọi đợt.
1
Kỷ lục cho biết gì — và chưa thể cho biết gì — về tác động?
El Niño có thể làm thay đổi khả năng xảy ra một số nguy cơ thời tiết, nhưng tác động không giống nhau ở mọi nơi. Trong đánh giá về đợt El Niño riêng biệt năm 2023–2024, Tổ chức Lương thực và Nông nghiệp Liên Hợp Quốc cảnh báo nguy cơ hạn hán, lũ lụt và bão tăng lên, với hệ quả tiềm tàng đối với sinh kế nông nghiệp và an ninh lương thực. Tổ chức Y tế Thế giới cũng nêu các rủi ro như suy dinh dưỡng, căng thẳng do nắng nóng, ô nhiễm không khí và bệnh truyền nhiễm. Đây là bối cảnh từ các đánh giá trước đó, không phải bằng chứng xác nhận tác động cụ thể của đợt El Niño đang hình thành trong giai đoạn 2026–2027.
46
47
Tương tự, UNICEF mô tả nắng nóng cực đoan và việc đóng cửa trường học ở Bangladesh và Philippines trong giai đoạn 2023–2024. Những tác động trước đây này không chứng minh El Niño hiện tại đã gây ra, hoặc chắc chắn sẽ gây ra, các kết quả tương tự.
49
Kết luận được bằng chứng ủng hộ rõ nhất hiện nay hẹp hơn nhiều: nhiệt độ Thái Bình Dương đã lập kỷ lục trong một số bộ dữ liệu được dẫn lại, còn NOAA đánh giá khả năng cao chỉ số RONI ba tháng sẽ đạt mức kỷ lục. Kỷ lục theo mùa vẫn là một dự báo; muốn xác định hệ quả tại từng khu vực cần có bằng chứng riêng, gắn với thời điểm cụ thể.