Cuộc ‘đại di cư ngược’ của giới trẻ Trung Quốc: Từ đại đô thị đến thị trấn nhỏ

Sự từ chối thăng tiến trong sự nghiệp hiện đã trở nên phổ biến. Một cuộc khảo sát năm 2025 của Zhaopin và Đại học Bắc Kinh cho thấy 68% chuyên gia đô thị trong độ tuổi 22–30 chủ động tránh các nhà tuyển dụng quảng cáo môi trường “có khả năng phục hồi cao” hoặc “nhịp độ nhanh” . Thay vì tìm kiếm sự thăng tiến, người trẻ giờ đây tìm kiếm “giờ làm việc linh hoạt” và “không nhắn tin cuối tuần” . Gần 60% người lao động từ 30 tuổi trở xuống từ chối hoàn toàn các vai trò quản lý .

Giảm phát và bài toán chi phí: Tại sao việc nghỉ việc lại khả thi về mặt tài chính

Các điều kiện kinh tế của Trung Quốc khiến bài toán nghỉ việc trở nên khả thi:

• Lạm phát thấp bảo vệ tiền tiết kiệm. Chỉ số giá tiêu dùng (CPI) của Trung Quốc trung bình khoảng 1,0% so với cùng kỳ năm ngoái vào đầu năm 2026, và CPI tháng 6 năm 2026 là 1,0%, thấp hơn dự báo 1,1% . CPI cả năm 2025 là 0,0%, mức thấp nhất trong 16 năm . Điều này có nghĩa là chi phí sinh hoạt hầu như không tăng, giúp duy trì sức mua của một khoản tiết kiệm khiêm tốn.
• Chênh lệch tiền thuê nhà rất lớn. Ở Mãnh Tự, thuê cả một tầng của một tòa nhà chung cư có giá 3.000–5.000 NDT mỗi năm (khoảng 443–740 đô la Mỹ). Ở Thâm Quyến, một phòng đơn có giá khoảng 4.000 NDT mỗi tháng (khoảng 590 đô la Mỹ) . Đó là mức giảm 90–95% chi phí nhà ở.
• Chi phí thực phẩm vẫn thấp. Giá thịt lợn và các mặt hàng thực phẩm khác giảm giúp hóa đơn tạp hóa ở mức thấp. Tình trạng giảm phát ở khu vực sản xuất của Trung Quốc đã kéo dài trong nhiều năm, với giá tại nhà máy giảm trong phần lớn thời gian của năm 2025 và đầu năm 2026 . Nhu cầu yếu trong toàn bộ chuỗi cung ứng đồng nghĩa với giá cả thấp tại chợ.

Tuyển dụng yếu và ứng dụng AI chặn đường quay lại

Thị trường việc làm đô thị không chỉ căng thẳng mà còn đang thu hẹp:

• Thất nghiệp thanh niên ở gần mức cao kỷ lục. Tỷ lệ thất nghiệp ở nhóm 16–24 tuổi tại các khu vực thành thị Trung Quốc đã lên tới 16,9% vào tháng 3 năm 2026, tăng so với các tháng trước . Bloomberg cảnh báo vào tháng 7 năm 2026 rằng Trung Quốc có nguy cơ đạt mức 20% thanh niên thất nghiệp .
• Làn sóng sinh viên tốt nghiệp làm gia tăng cạnh tranh. Khoảng 12 triệu sinh viên tốt nghiệp mới gia nhập thị trường lao động mỗi năm, cạnh tranh cho ít cơ hội việc làm hơn .
• Việc áp dụng AI nhanh chóng đang thay thế các vai trò văn phòng cấp thấp. Các chức năng như thẩm định khoản vay, xử lý dữ liệu và phân tích cơ bản — vốn từng là những con đường sự nghiệp ổn định — ngày càng được tự động hóa. Lạm phát giá nhà máy vào giữa năm 2026 một phần được thúc đẩy bởi nhu cầu năng lượng liên quan đến AI và đầu tư thiết bị, báo hiệu quá trình tự động hóa doanh nghiệp đang diễn ra .
• Thông điệp cốt lõi: ngay cả khi người lao động muốn quay lại guồng quay công ty, nhiều công việc đó đang biến mất hoặc được trả lương thấp hơn so với công sức bỏ ra.

Tại sao tất cả phù hợp với thế hệ 'Nằm Thẳng'

Sự kết hợp của các lực lượng đang củng cố lẫn nhau:

1. Công việc công ty căng thẳng hơn và ít được đền đáp hơn — đặc trưng bởi nhiều giờ làm việc, hệ thống cấp bậc cứng nhắc và tiền lương thực tế trì trệ.
2. Việc rời đi khả thi về mặt tài chính — giảm phát giúp tiền tiết kiệm hữu ích và tiền thuê nhà ở thị trấn nhỏ chỉ bằng 5–10% so với đại đô thị .
3. Việc quay lại không chắc chắn — tỷ lệ thất nghiệp thanh niên ở gần mức cao kỷ lục, AI đang thay thế các vai trò văn phòng cấp thấp và 68% người trẻ chủ động tránh các quảng cáo việc làm “có khả năng phục hồi cao” .
4. Một cuộc sống chậm rãi có thể đạt được với thu nhập từ việc làm tự do hoặc tiết kiệm khiêm tốn ở những nơi như Mãnh Tự, nơi 3.000–5.000 NDT đủ để trả tiền thuê nhà cho cả năm .

Xu hướng này đủ lớn để truyền thông trong nước hiện đưa tin như một làn sóng tự phát. Như một dấu hiệu cho thấy mối quan ngại của chính phủ, Bộ An ninh Nhà nước Trung Quốc đã đổ lỗi cho “các thế lực bên ngoài” đã khuyến khích giới trẻ rời xa công việc, cho thấy làn sóng “nằm thẳng” được coi là một thách thức thực sự đối với mô hình tăng trưởng của đất nước .