Vì sao lãnh đạo công nghệ toàn cầu chi tiền để tham quan nhà máy Trung Quốc?

Những chuyến đi này không đơn thuần để xem robot biểu diễn hay trải nghiệm xe tự lái. Với nhà đầu tư, doanh nhân và lãnh đạo công nghệ nước ngoài, Trung Quốc đang trở thành một “phòng thí nghiệm thực địa” về năng lực thương mại hóa: liệu một ý tưởng về AI, robot hình người, xe điện hay pin có thể đi từ nguyên mẫu đến sản xuất đại trà nhanh đến đâu, với chi phí và độ tin cậy ra sao? Reuters cho biết nhiều người sẵn sàng chi hàng nghìn USD để có cơ hội tiếp cận các nhà máy vốn không dễ mở cửa cho khách tham quan. 17

Điều khách quốc tế thực sự muốn kiểm chứng

Điểm hấp dẫn không nằm ở một video robot lan truyền hay một dây chuyền tự động hóa bóng bẩy. Họ muốn quan sát những mắt xích quyết định khả năng mở rộng sản xuất: mức độ tự động hóa, khả năng tiếp cận linh kiện, mạng lưới nhà cung ứng, tốc độ lặp lại thiết kế kỹ thuật và cách doanh nghiệp kết nối phát triển sản phẩm với nhà máy, logistics và thị trường.

Các lịch trình trả phí thường gom nhiều điểm quan sát vào một chuyến đi: công ty AI và robot, doanh nghiệp xe điện hoặc năng lượng, tham quan xưởng, gặp nhà sáng lập và khảo sát hệ sinh thái phần cứng. Chẳng hạn, một chương trình ở Thâm Quyến quảng bá hành trình sáu ngày tập trung vào AI, robot và đổi mới phần cứng; một chương trình năm ngày khác đi qua Thượng Hải, Liễu Châu và Thâm Quyến, xoay quanh năng lượng mới cùng robot hình người. 58

Theo cách đó, Bắc Kinh, Thâm Quyến, Thượng Hải, Hàng Châu hay Hợp Phì không chỉ là các điểm dừng riêng lẻ. Chúng cho phép khách nhìn đối chiếu giữa nghiên cứu, sản phẩm hướng đến người dùng và nền tảng nhà máy - hậu cần - nhà cung ứng nhằm đưa sản phẩm ra thị trường.

Bài học lớn nhất: hệ sinh thái sản xuất, không chỉ một công nghệ

Robot hình người làm việc trên sàn nhà máy, các mô hình AI cạnh tranh sự chú ý và những nhà máy xe điện xuất xưởng ở quy mô lớn khiến Trung Quốc trở thành nơi dễ thấy để nghiên cứu quá trình công nghiệp hóa công nghệ mới. Điều người đi tour muốn học thường mang tính tổ chức không kém tính kỹ thuật: doanh nghiệp phối hợp phát triển sản phẩm, sản xuất, chuỗi cung ứng và triển khai ra thị trường như thế nào.

Thâm Quyến đặc biệt hấp dẫn với nhà sáng lập làm phần cứng bởi chợ điện tử và mạng lưới nhà cung ứng có thể hỗ trợ tìm nguồn linh kiện, thử nghiệm rồi cải tiến nhanh. Các tour được thiết kế sẵn cũng khai thác đúng lợi thế này khi kết hợp tham quan nhà máy robot, tiếp cận vườn ươm khởi nghiệp và khám phá chợ điện tử. 36

Có một thị trường tour thực sự, nhưng quy mô chưa được đo đếm rõ

Đây đã là một ngách du lịch - nghiên cứu thị trường có tổ chức: các đơn vị điều phối bán hành trình nhiều ngày cho nhà sáng lập, nhà đầu tư và lãnh đạo cấp cao, với lời hứa về thăm doanh nghiệp, nghe chuyên đề và kết nối có chọn lọc thay vì tham quan đại trà.

Mức giá quảng bá cho thấy khoảng biến thiên đáng kể. Một tour sáu ngày tại Thâm Quyến có giá ưu đãi sớm 2.499 USD/người, trong khi chương trình năm ngày về năng lượng mới và robot có giá 9.000 USD/người. 58 Ở phân khúc cao hơn, có chương trình năm ngày được đưa tin với giá tới 15.000 USD. 17

Tuy nhiên, chưa có số liệu công khai xác lập quy mô tổng thể của thị trường tour công nghệ quốc tế chuyên biệt này. Không nên đánh đồng nó với du lịch công nghiệp nói chung: theo thông tin Reuters dẫn lại từ truyền thông nhà nước Trung Quốc, lĩnh vực du lịch công nghiệp rộng hơn đạt doanh thu 17,8 tỷ USD trong năm trước. 17

Nhà máy đang trở thành một “showroom” năng lực công nghiệp

Quyền tiếp cận nhà máy giờ đây là một phần của câu chuyện. Xiaomi bắt đầu tổ chức tour công khai tại nhà máy xe điện ở Bắc Kinh từ tháng 3/2024 và mở hoàn toàn cho khách cá nhân từ tháng 11/2024. Tính đến tháng 8/2026, cơ sở này đã đón hơn 250.000 lượt khách, theo China Daily Asia. 18

Các chuyến thăm giúp người xem hình dung quá trình sản xuất thay vì chỉ nhìn chiếc xe hoàn thiện. Chúng cũng tạo ra sự khan hiếm và hiệu ứng truyền thông: suất tham quan miễn phí nhà máy Xiaomi được phân bổ bằng hình thức bốc thăm công khai; People's Daily đưa tin đã xuất hiện việc bán lại suất tham quan. 19

Robot cũng đang được đưa ra khỏi phòng thí nghiệm để trở nên trực quan hơn. Unitree Robotics đã mở cửa hàng trải nghiệm trí tuệ hiện thân đầu tiên của hãng tại châu Á, đưa robot tiên tiến vào một không gian thương mại để khách có thể tiếp xúc trực tiếp. 21

Chính sách hỗ trợ giúp mở rộng “đường ống” khách tham quan

Du lịch công nghiệp không hoàn toàn phát triển tự phát. Một chỉ đạo ban hành vào cuối tháng 5 với sự tham gia của bảy cơ quan trung ương khuyến khích các nhà sản xuất, trong đó có ngành ô tô và robot, mở dây chuyền cho công chúng tham quan. 18

Sự hậu thuẫn này có thể giúp việc tổ chức thăm nhà máy, khu đổi mới và trình diễn công nghệ thuận lợi hơn. Nhưng nó cũng là lý do khách cần giữ khoảng cách phân tích: phần lớn trải nghiệm là các màn giới thiệu được tuyển chọn. Chúng có thể cho thấy năng lực thực, song không phải mẫu đại diện trung tính cho mọi doanh nghiệp, nhà máy hay công nghệ trong một ngành.

Giá trị của chuyến đi là đặt câu hỏi sắc hơn, không phải tuyên bố người thắng cuộc

Đối với lãnh đạo doanh nghiệp làm sản phẩm vật lý, câu hỏi không chỉ là robot hay xe Trung Quốc có ấn tượng hay không. Điều quan trọng hơn là liệu hệ sinh thái phía sau có thể lặp lại việc sản xuất các sản phẩm phức tạp nhanh hơn, rẻ hơn hoặc ổn định hơn đối thủ ở nơi khác hay không.

Câu trả lời sẽ khác nhau theo ngành và theo từng công ty. Một chuyến đi có thể giúp người tham gia đánh giá sắc sảo hơn về mức độ sẵn sàng sản xuất, chi phí, nguồn cung linh kiện và đường ra thị trường; nhưng bản thân nó không thể tự giải quyết các câu hỏi đó.

Việc đi lại cũng đã thuận tiện hơn với nhiều quốc tịch. Chính sách miễn thị thực đơn phương của Trung Quốc áp dụng cho người mang hộ chiếu phổ thông từ 50 quốc gia, với thời gian lưu trú tối đa 30 ngày cho mục đích như du lịch và công tác. Công dân 55 quốc gia có thể đủ điều kiện quá cảnh miễn thị thực 240 giờ nếu đáp ứng điều kiện. 30 Riêng người Mỹ không nên hiểu đây là diện miễn thị thực thông thường: cơ chế quá cảnh đòi hỏi hành trình tiếp tục đến nước hoặc vùng lãnh thổ thứ ba. 3035

Lưu ý quan trọng: mạnh về mở rộng sản xuất không đồng nghĩa dẫn đầu mọi tầng công nghệ

Các tour nhà máy cho thấy khá rõ thế mạnh của Trung Quốc ở tự động hóa sản xuất, tích hợp chuỗi cung ứng và đà thương mại hóa của một số công nghệ. Nhưng chúng không đủ để chứng minh Trung Quốc dẫn đầu toàn bộ chuỗi giá trị công nghệ toàn cầu.

Một màn trình diễn robot hình người hay dây chuyền xe điện tự động hóa cao không tự động đồng nghĩa với vị thế dẫn đầu về bán dẫn tiên tiến, sở hữu trí tuệ nền tảng, nền tảng phần mềm cao cấp, sức mạnh thương hiệu toàn cầu hay phần lớn lợi nhuận của ngành. Kết luận thận trọng hơn — và hữu ích hơn — là Trung Quốc là địa điểm không thể bỏ qua để nghiên cứu cách các công nghệ mới được công nghiệp hóa ở quy mô lớn; còn vị thế dẫn đầu công nghệ vẫn tùy theo từng lĩnh vực và phân bổ giữa nhiều quốc gia.

Vì thế, giá trị của các chuyến đi không phải là chọn ra một “người chiến thắng” sau vài lần vào nhà máy. Giá trị nằm ở việc thay thế định kiến bằng quan sát trực tiếp về những gì hệ sinh thái công nghệ Trung Quốc có thể, và chưa thể, cung cấp.