Điều gì đang khiến thị trường tài chính toàn cầu lao dốc?

Thị trường tài chính toàn cầu đang trải qua một đợt bán tháo rộng khắp, khi nhiều yếu tố vĩ mô cùng lúc tạo thành một vòng phản hồi tiêu cực. Căng thẳng địa chính trị tại eo biển Hormuz đã đẩy giá dầu tăng mạnh, kéo theo kỳ vọng lạm phát cao hơn. Lạm phát cao khiến lợi suất trái phiếu tăng, đồng USD mạnh lên và điều kiện tài chính trên toàn cầu bị siết chặt — buộc nhà đầu tư phải giảm rủi ro ở cổ phiếu, trái phiếu và các tài sản tại thị trường mới nổi.

Những diễn biến địa chính trị gần đây cùng với kết quả ngoại giao không mấy khả quan đã khiến cú sốc năng lượng ban đầu lan rộng thành một đợt tái định giá toàn bộ thị trường toàn cầu.

Khủng hoảng eo biển Hormuz và rủi ro nguồn cung năng lượng

Eo biển Hormuz là một trong những tuyến vận chuyển dầu quan trọng nhất thế giới. Bất kỳ gián đoạn nào tại khu vực này đều có thể ảnh hưởng ngay lập tức đến thị trường năng lượng toàn cầu.

Căng thẳng liên quan đến xung đột Iran đã làm dấy lên lo ngại về nguy cơ gián đoạn nguồn cung, khiến giá dầu luôn chứa một “phụ phí rủi ro địa chính trị”. Một số báo cáo cho biết tuyến đường này vẫn bị gián đoạn nghiêm trọng hoặc gần như đóng cửa, khiến giá dầu duy trì ở mức cao dù đã có các nỗ lực ngoại giao nhằm hạ nhiệt tình hình .

Vì một phần lớn dầu xuất khẩu toàn cầu đi qua khu vực này, chỉ cần nguy cơ nguồn cung bị hạn chế cũng đủ để thị trường chuyển sang trạng thái phòng thủ.

Giá dầu vượt mốc 100 USD

Thị trường dầu phản ứng rất nhanh trước bất ổn địa chính trị. Trong giai đoạn xung quanh hội nghị Trump–Tập, giá dầu Brent giao dịch quanh vùng 106–106,61 USD/thùng, trong khi dầu WTI của Mỹ ở mức trên 101 USD/thùng .

Giá năng lượng cao ảnh hưởng đến toàn bộ nền kinh tế:

• Chi phí vận chuyển và sản xuất tăng
• Sức mua của người tiêu dùng giảm
• Biên lợi nhuận doanh nghiệp bị thu hẹp

Ngoại trừ ngành năng lượng, phần lớn các lĩnh vực khác đều chịu áp lực khi chi phí đầu vào tăng.

Vì sao hội nghị Trump–Tập quan trọng với thị trường

Giới đầu tư từng hy vọng cuộc gặp giữa Tổng thống Mỹ Donald Trump và Chủ tịch Trung Quốc Tập Cận Bình sẽ giúp giảm căng thẳng địa chính trị — đặc biệt là liên quan đến Iran hoặc việc khôi phục lưu thông năng lượng qua Hormuz.

Tuy nhiên, hội nghị không mang lại bước tiến đáng kể trong việc hạ nhiệt rủi ro địa chính trị hoặc mở lại tuyến vận chuyển dầu quan trọng này .

Khi thị trường nhận ra rằng cú sốc năng lượng có thể kéo dài, giá tài sản thường điều chỉnh rất nhanh để phản ánh thực tế mới.

Lạm phát bắt đầu tăng trở lại

Giá dầu cao đang nhanh chóng phản ánh vào dữ liệu lạm phát. Lạm phát tiêu dùng của Mỹ được báo cáo tăng lên 3,8% so với cùng kỳ vào tháng 4, đảo ngược kỳ vọng trước đó rằng áp lực giá đang dần hạ nhiệt .

Năng lượng là yếu tố quan trọng trong sự thay đổi này. Khi giá nhiên liệu tăng:

• Chi phí vận tải tăng
• Giá hàng hóa sản xuất tăng
• Chi phí điện và tiện ích tăng

Những tác động này khiến quá trình giảm lạm phát mà các ngân hàng trung ương mong đợi trở nên khó khăn hơn.

Lợi suất trái phiếu tăng mạnh trên toàn cầu

Khi kỳ vọng lạm phát tăng, thị trường trái phiếu phản ứng gần như ngay lập tức. Nhà đầu tư yêu cầu lợi suất cao hơn để bù đắp rủi ro lạm phát làm xói mòn giá trị các khoản thanh toán cố định.

Trong những tuần gần đây, lợi suất trái phiếu chính phủ tại nhiều thị trường lớn đã tăng đáng kể do lo ngại lạm phát do dầu mỏ và khả năng chính sách tiền tệ thắt chặt hơn .

Lợi suất tăng không chỉ gây thua lỗ cho người nắm giữ trái phiếu hiện tại mà còn làm thay đổi dòng vốn toàn cầu khi nhà đầu tư điều chỉnh danh mục.

Vì sao lợi suất cao gây áp lực lên cổ phiếu

Cổ phiếu đang chịu áp lực vì hai lý do chính:

Thứ nhất, lãi suất chiết khấu tăng. Khi lợi suất trái phiếu tăng, giá trị hiện tại của lợi nhuận doanh nghiệp trong tương lai giảm — đặc biệt ảnh hưởng tới cổ phiếu tăng trưởng.

Thứ hai, nguy cơ tăng trưởng chậm lại. Giá năng lượng cao và điều kiện tài chính thắt chặt có thể làm giảm tốc độ tăng trưởng kinh tế, thậm chí làm dấy lên lo ngại về đình lạm.

Do đó, thị trường chứng khoán tại châu Á, châu Âu và Mỹ đều suy yếu khi nhà đầu tư điều chỉnh kỳ vọng vĩ mô .

Đồng USD mạnh lên và hiệu ứng lan tỏa toàn cầu

Trong giai đoạn bán tháo, đồng USD thường mạnh lên vì nhà đầu tư tìm đến tài sản trú ẩn an toàn và dự đoán lãi suất Mỹ có thể duy trì ở mức cao lâu hơn.

USD mạnh tạo ra nhiều tác động dây chuyền:

• Tăng chi phí trả nợ bằng USD của các nền kinh tế mới nổi
• Gây áp lực giảm giá lên các đồng tiền khác
• Thắt chặt điều kiện tài chính toàn cầu

Những yếu tố này làm khuếch đại tác động của giá dầu cao và lợi suất trái phiếu tăng.

Một môi trường “risk‑off” điển hình

Tổng hợp lại, đợt bán tháo hiện nay phản ánh một chuỗi phản ứng vĩ mô quen thuộc:

1. Căng thẳng địa chính trị đe dọa nguồn cung năng lượng
2. Giá dầu vượt 100 USD
3. Kỳ vọng lạm phát tăng
4. Lợi suất trái phiếu tăng mạnh
5. Kỳ vọng lãi suất cao kéo dài
6. Nhà đầu tư giảm nắm giữ tài sản rủi ro

Điều này giải thích vì sao cổ phiếu, trái phiếu và tiền tệ đều biến động cùng lúc thay vì phản ứng riêng lẻ.

Ẩn số lớn nhất: cú sốc năng lượng kéo dài bao lâu

Triển vọng thị trường trong thời gian tới phụ thuộc vào ba yếu tố chính:

• Eo biển Hormuz có được mở lại hoàn toàn hay không
• Giá dầu có giảm xuống dưới vùng 100 USD hay không
• Dữ liệu lạm phát có hạ nhiệt trở lại hay không

Nếu các áp lực này giảm bớt, thị trường có thể ổn định nhanh. Nhưng nếu gián đoạn năng lượng kéo dài và lạm phát vẫn dai dẳng, nhà đầu tư có thể tiếp tục điều chỉnh kỳ vọng sang một giai đoạn lãi suất cao và điều kiện tài chính thắt chặt kéo dài.