Trung Quốc cảnh báo về “chủ nghĩa quân phiệt mới” khi Nhật Bản cân nhắc tăng mạnh ngân sách quốc phòng

Căng thẳng địa chính trị ở Đông Á đang gia tăng khi Nhật Bản cân nhắc nâng mạnh ngân sách quốc phòng — và điều này đã vấp phải phản ứng gay gắt từ Trung Quốc. Trong khi Tokyo xem việc tăng chi tiêu quân sự là cần thiết để bảo vệ an ninh quốc gia, Bắc Kinh cảnh báo rằng động thái này có thể dẫn tới sự hồi sinh của “chủ nghĩa quân phiệt” tại Nhật Bản.

Phản ứng của Trung Quốc: cảnh báo về “tái quân sự hóa”

Các quan chức Trung Quốc công khai chỉ trích kế hoạch tăng chi tiêu quốc phòng của Nhật Bản, cho rằng điều này cho thấy ý định “tái quân sự hóa” và khôi phục chủ nghĩa quân phiệt sau nhiều thập kỷ kiềm chế quân sự hậu Thế chiến II.

Bộ Ngoại giao Trung Quốc cho rằng những khái niệm như “tự vệ” hay “khả năng phản công” trong các chính sách quốc phòng của Nhật Bản đang được sử dụng để biện minh cho việc mở rộng vai trò quân sự của Tokyo.

Do lịch sử chiến tranh của Nhật Bản tại châu Á trong thế kỷ 20, Bắc Kinh thường nhấn mạnh rằng các quốc gia trong khu vực cần cảnh giác trước điều mà họ gọi là “chủ nghĩa quân phiệt mới”. Đằng sau lập trường này còn là lo ngại chiến lược rằng Nhật Bản đang trở thành một cường quốc quân sự thông thường gắn chặt hơn với hệ thống an ninh do Mỹ dẫn dắt.

Ngân sách quốc phòng của Nhật Bản đang tăng nhanh

Trong nhiều thập kỷ sau Thế chiến II, Nhật Bản duy trì mức chi tiêu quân sự tương đối thấp — khoảng 1% GDP. Tuy nhiên xu hướng này đã thay đổi rõ rệt trong những năm gần đây.

Một số số liệu đáng chú ý:

• Nhật Bản chi khoảng 55,3 tỷ USD cho quốc phòng năm 2024, theo Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI).
• Con số này tăng 21% so với năm 2023 và tăng 49% so với năm 2015, mức tăng hằng năm lớn nhất kể từ năm 1952.
• Đến năm 2025, chi tiêu quân sự đạt khoảng 62,2 tỷ USD, tiếp tục xu hướng tăng mạnh.

Chính phủ Nhật Bản đã đặt mục tiêu nâng tổng chi tiêu an ninh lên khoảng 2% GDP vào năm 2027, tức gần gấp đôi mức chuẩn truyền thống sau chiến tranh.

Ngoài ra, Đảng Dân chủ Tự do (LDP) cầm quyền đang nghiên cứu khả năng tăng chi tiêu quốc phòng cao hơn nữa — có thể lên 3–5% GDP — trong bối cảnh các đồng minh phương Tây cũng tranh luận về việc tăng ngân sách quân sự.

Nhập khẩu vũ khí và mở rộng năng lực quân sự

Cùng với việc tăng ngân sách, Nhật Bản cũng đang mở rộng năng lực quân sự và mua sắm vũ khí. Dữ liệu từ SIPRI cho thấy nhập khẩu vũ khí của Nhật Bản tăng khoảng 155% trong giai đoạn 2019–2023 so với giai đoạn 2014–2018.

Các khoản đầu tư tập trung vào nhiều năng lực mới, bao gồm:

• hệ thống tên lửa tầm xa cho khả năng “phản công”
• hệ thống phòng thủ tên lửa cải tiến
• máy bay không người lái và công nghệ giám sát tiên tiến

Những chương trình này nhằm tăng khả năng răn đe và bảo vệ các đảo phía tây nam của Nhật Bản trong bối cảnh căng thẳng gia tăng ở khu vực.

Vai trò của Mỹ và áp lực từ liên minh

Liên minh an ninh Mỹ–Nhật vẫn là nền tảng trong chiến lược quốc phòng của Tokyo. Washington từ lâu khuyến khích các đồng minh tăng chi tiêu cho quốc phòng của chính họ.

Các cuộc thảo luận gần đây trong khối phương Tây — bao gồm các mục tiêu chi tiêu quốc phòng cao hơn trong NATO — cũng đã ảnh hưởng đến cuộc tranh luận tại Nhật Bản về việc liệu mức 2% GDP có đủ hay không.

Việc tăng cường năng lực quân sự được xem là cách để củng cố khả năng răn đe chung và bảo đảm sự hiện diện lâu dài của Mỹ trong khu vực.

Lý do Nhật Bản đưa ra cho việc tăng cường quân sự

Chính phủ Nhật Bản cho rằng các thay đổi này mang tính phòng thủ và xuất phát từ môi trường an ninh ngày càng phức tạp.

Các tài liệu chiến lược của Tokyo nhận định Nhật Bản đang đối mặt với “môi trường an ninh nghiêm trọng và phức tạp nhất kể từ sau Thế chiến II.”

Đánh giá này dựa trên một số yếu tố chính:

• sức mạnh quân sự ngày càng tăng của Trung Quốc và căng thẳng quanh Đài Loan và biển Hoa Đông
• chương trình tên lửa đạn đạo đang phát triển của Triều Tiên
• sự phát triển nhanh của công nghệ tên lửa và chiến tranh hiện đại

Chiến lược An ninh Quốc gia của Nhật Bản gọi Trung Quốc là “thách thức chiến lược lớn nhất”, trong khi Triều Tiên được mô tả là “mối đe dọa nghiêm trọng và cận kề.”

Theo quan điểm của Tokyo, việc tăng cường khả năng răn đe — bao gồm năng lực tấn công phản công nhằm vào các bệ phóng tên lửa — thực chất nhằm ngăn ngừa xung đột chứ không phải kích động chiến tranh.

Cạnh tranh chiến lược ngày càng rõ rệt

Tranh cãi quanh ngân sách quốc phòng của Nhật Bản phản ánh sự cạnh tranh chiến lược ngày càng rõ giữa Trung Quốc và Nhật Bản.

Đối với Bắc Kinh, việc Tokyo mở rộng sức mạnh quân sự làm dấy lên những lo ngại lịch sử và địa chính trị. Nhưng với Nhật Bản, tăng cường quốc phòng lại được xem là phản ứng cần thiết trước các mối đe dọa an ninh đang gia tăng trong khu vực.

Khi cả hai nước đều tiếp tục mở rộng năng lực quân sự, cuộc tranh luận về ngân sách quốc phòng của Nhật Bản cho thấy cán cân quyền lực tại châu Á–Thái Bình Dương đang thay đổi nhanh chóng.