Chang’e 7 sẽ tìm băng nước gần miệng hố Shackleton

Chang’e 7 là sứ mệnh không người lái nhằm khảo sát vùng cực Nam Mặt Trăng, đặc biệt là những miệng hố luôn chìm trong bóng tối—nơi băng nước có thể đã tồn tại hàng tỷ năm. Sứ mệnh dự kiến phóng ngày 24/8/2026 từ Bãi phóng vũ trụ Văn Xương trên đảo Hải Nam, bằng tên lửa Trường Chinh 5.

Điểm đáng chú ý của Chang’e 7 không chỉ nằm ở việc bay tới Mặt Trăng, mà còn ở bài toán phối hợp nhiều loại phương tiện trong môi trường có ánh sáng, nhiệt độ và địa hình cực đoan. Reuters mô tả đây là sứ mệnh Mặt Trăng có độ phức tạp công nghệ cao nhất của Trung Quốc tính đến nay. Còn nhận định đây là sứ mệnh robot tham vọng nhất từng được thực hiện nên được xem là đánh giá, chưa phải một thứ hạng đã được thống nhất.

Chang’e 7 mang theo những gì?

Sứ mệnh có bốn thành phần phương tiện chính:

• Tàu quỹ đạo: Bay quanh Mặt Trăng để khảo sát môi trường và lập đặc trưng cho khu vực cực Nam trước khi các hoạt động trên bề mặt bắt đầu.
• Tàu đổ bộ: Dự kiến hạ xuống khu vực gần vành miệng hố Shackleton có ánh sáng chiếu tới. Vị trí này có thể giúp các thiết bị dùng năng lượng Mặt Trời hoạt động, đồng thời vẫn tiếp cận được những vùng tối vĩnh viễn lân cận. Khu vực hạ cánh cuối cùng có thể được điều chỉnh sau khi có thêm dữ liệu từ tàu quỹ đạo.
• Xe tự hành: Di chuyển trên địa hình tương đối dễ tiếp cận quanh khu vực đổ bộ để khảo sát và phân tích bề mặt.
• Thiết bị thăm dò mini bật nhảy: Sử dụng các cú nhảy có kiểm soát để tiếp cận những địa hình mà xe tự hành thông thường khó hoặc không an toàn khi đi vào.

Một số mô tả gọi Chang’e 7 là cấu hình gồm “năm tàu vũ trụ”. Tuy nhiên, cách thống kê rõ ràng nhất cho thấy sứ mệnh có bốn loại phương tiện chủ chốt nói trên. Phần phức tạp bổ sung đến từ số lượng lớn thiết bị khoa học được phân bổ trên các phương tiện này, chứ không phải một tàu chính thứ năm.

Vì sao cực Nam Mặt Trăng là mục tiêu khó?

Cực Nam Mặt Trăng là một trong những khu vực có giá trị khoa học lớn nhất nhưng cũng khó vận hành nhất. Đáy của các miệng hố sâu có thể không bao giờ nhận được ánh sáng Mặt Trời, khiến chúng luôn lạnh giá và không thể tiếp cận bằng các phương thức vận hành thông thường. Điều kiện này có thể giúp bảo tồn băng nước cùng những vật chất dễ bay hơi khác, nhưng đồng thời gây khó khăn cho việc định hướng, liên lạc, kiểm soát nhiệt và duy trì nguồn điện.

Xe tự hành có thể hoạt động trên vùng được chiếu sáng để lập bản đồ và phân tích địa hình lân cận. Trong khi đó, thiết bị bật nhảy được thiết kế để vươn tới những nơi mà độ dốc lớn, bóng tối hoặc bề mặt gồ ghề có thể cản trở phương tiện bánh xe. Kết hợp với quan sát từ quỹ đạo và phép đo tại chỗ của tàu đổ bộ, các phương tiện sẽ sử dụng những phương pháp bổ trợ nhau để tìm hiểu sự phân bố cũng như đặc tính của các mỏ băng tiềm năng.

Khu vực dự kiến gần hố Shackleton có ý nghĩa đặc biệt vì vành miệng được chiếu sáng có thể tạo điều kiện tương đối thuận lợi cho hoạt động trên bề mặt, đồng thời nằm gần các vùng tối vĩnh viễn. Tuy vậy, The Planetary Society cho biết trong bản tổng quan sứ mệnh tháng 3/2026, Trung Quốc vẫn chưa công bố công khai vị trí hạ cánh cuối cùng.

Các thiết bị quốc tế trên sứ mệnh

Chang’e 7 cũng mang theo những thiết bị khoa học do các đối tác quốc tế phát triển. Cơ quan Vũ trụ Trung Quốc liệt kê các bên tham gia đến từ Ai Cập, Bahrain, Italy, Nga, Thụy Sĩ, Thái Lan và Hiệp hội Đài quan sát Mặt Trăng Quốc tế.

Một số thiết bị tiêu biểu gồm:

• Các mảng gương phản xạ laser do Italy phát triển, phục vụ đo đạc Mặt Trăng với độ chính xác cao và hỗ trợ định vị tàu quỹ đạo.
• Thiết bị của Nga nghiên cứu bụi Mặt Trăng và môi trường điện gần bề mặt.
• Kính thiên văn đặt trên Mặt Trăng của Hiệp hội Đài quan sát Mặt Trăng Quốc tế, phục vụ quan sát thiên văn.
• Camera siêu phổ do chương trình hợp tác giữa Ai Cập, Bahrain và các cơ quan Trung Quốc phát triển, dùng để phân tích vật chất Mặt Trăng và môi trường vùng cực.

Những thiết bị này mở rộng mục tiêu của Chang’e 7 vượt ra ngoài việc đơn thuần tìm băng nước. Sứ mệnh còn nghiên cứu bề mặt, bụi và môi trường plasma của Mặt Trăng, vật chất địa chất cũng như bầu trời nhìn từ bề mặt Mặt Trăng.

Điều gì xảy ra sau khi phóng?

Tàu dự kiến mất khoảng sáu ngày để đi vào quỹ đạo Mặt Trăng. Sau đó, tàu quỹ đạo sẽ tiến hành các hoạt động khảo sát trước khi tàu đổ bộ bắt đầu hạ xuống khu vực mục tiêu ở cực Nam. Các thông tin hiện có mô tả quá trình hạ cánh là một sự kiện diễn ra vào thời điểm muộn hơn trong năm 2026, không phải ngay sau khi phóng.

Trình tự này rất quan trọng. Tàu quỹ đạo có thể cung cấp thêm dữ liệu về điều kiện chiếu sáng, địa hình và các nguy cơ tại khu vực hạ cánh trước khi các phương tiện trên bề mặt thực hiện bước quyết định. Ở cực Nam Mặt Trăng, hạ cánh an toàn không chỉ là đưa tàu tới đúng vĩ độ; tàu còn phải tìm được địa hình vừa có giá trị khoa học, vừa đủ khả năng giúp hệ thống sống sót và vận hành.

Vì sao Chang’e 7 đáng chú ý?

Nếu thành công, sứ mệnh sẽ cung cấp cho Trung Quốc một cuộc khảo sát robot chi tiết về khu vực then chốt đối với các kế hoạch thám hiểm Mặt Trăng trong tương lai. Băng nước có thể có giá trị lớn về mặt khoa học và, nếu tồn tại ở nồng độ có thể khai thác, có khả năng hỗ trợ những chuyến thám hiểm sau này. Tuy nhiên, nhiệm vụ trước mắt của Chang’e 7 là đo đạc và xác định đặc điểm môi trường vùng cực, không phải xây dựng căn cứ Mặt Trăng.

Thử thách thực sự của sứ mệnh nằm ở khả năng tích hợp toàn hệ thống: kết hợp trinh sát từ quỹ đạo, hạ cánh chính xác, di chuyển trên bề mặt và thăm dò bằng cách bật nhảy trong một trong những khu vực lạnh giá, tối tăm nhất của Mặt Trăng. Chính sự kết hợp này khiến Chang’e 7 trở thành một bước tiến lớn trong thám hiểm Mặt Trăng bằng robot, dù cụm từ “tham vọng nhất từng được thực hiện” vẫn là một nhận định mang tính đánh giá, chưa phải kết luận được mọi bên thống nhất.