Nguy cơ “điểm gãy” của thị trường dầu mỏ toàn cầu khi eo biển Hormuz bị gián đoạn

Những cảnh báo rằng thị trường dầu mỏ toàn cầu có thể đạt “điểm gãy” trong vòng vài tháng xuất phát từ hai yếu tố chính: xung đột địa chính trị tại Trung Đông và việc nguồn cung dự phòng của thị trường đang giảm nhanh.

Trung tâm của cuộc khủng hoảng là eo biển Hormuz, tuyến hàng hải chiến lược nối các nước sản xuất dầu vùng Vịnh Ba Tư với thị trường quốc tế. Khi vận chuyển qua tuyến này bị hạn chế do xung đột liên quan đến Iran, dòng dầu toàn cầu bị bóp nghẹt, buộc thị trường phải sống dựa vào lượng tồn kho tích trữ.

Nếu tình trạng này kéo dài, nhiều nhà phân tích cho rằng thị trường có thể chuyển từ giai đoạn biến động giá sang thiếu hụt dầu vật lý thực sự.

Eo biển Hormuz – “nút cổ chai” năng lượng của thế giới

Eo biển Hormuz là một trong những tuyến vận tải năng lượng quan trọng nhất hành tinh. Bình thường, khoảng 20% lượng dầu giao dịch toàn cầu đi qua tuyến đường hẹp này mỗi ngày .

Điều đó có nghĩa là bất kỳ sự gián đoạn nào—dù chỉ là rủi ro an ninh—đều có thể khiến thị trường phản ứng mạnh.

Ngay khi xung đột bùng phát tại Trung Đông, thị trường dầu đã phản ứng tức thì. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Mỹ (EIA), giá dầu Brent tăng từ khoảng 71 USD/thùng ngày 27/2 lên 94 USD/thùng vào 9/3, chủ yếu do lo ngại nguồn cung qua Hormuz bị gián đoạn .

Điều đáng chú ý là mức tăng này xảy ra ngay cả khi thiệt hại trực tiếp đối với hạ tầng dầu mỏ ban đầu còn hạn chế—chỉ riêng nguy cơ gián đoạn vận chuyển đã đủ để làm thị trường căng thẳng.

Xung đột Trung Đông làm thắt chặt nguồn cung

Cuộc xung đột liên quan đến Iran đã làm hạn chế hoạt động của tàu chở dầu trong khu vực Vịnh Ba Tư. Khi các tàu chở dầu không thể đi qua Hormuz như bình thường, lượng dầu có thể xuất khẩu ra thị trường thế giới giảm đáng kể.

Theo các báo cáo thị trường và phân tích năng lượng, điều này đã đảo ngược dự báo trước đó rằng năm 2026 sẽ có nguồn cung dầu dư thừa .

Ngay cả khi các quốc gia vùng Vịnh vẫn tiếp tục khai thác dầu, việc không thể vận chuyển ra thị trường quốc tế một cách trơn tru khiến chuỗi cung ứng toàn cầu bị nghẽn.

Tồn kho dầu đang gánh vai trò “đệm” cho thị trường

Cho đến nay, thị trường chưa rơi vào thiếu hụt nghiêm trọng vì thế giới vẫn đang rút dầu từ kho dự trữ thương mại và kho dự trữ nổi trên tàu.

Những kho dự trữ này ban đầu giúp giảm sốc nguồn cung. Nhưng dữ liệu gần đây cho thấy chúng đang giảm với tốc độ rất nhanh.

Theo các ước tính được dẫn lại từ báo cáo thị trường, tồn kho dầu toàn cầu đã giảm khoảng 250 triệu thùng chỉ trong tháng 3 và tháng 4, tương đương khoảng 2,5 ngày tiêu thụ dầu toàn cầu .

Khi lượng dự trữ này giảm xuống, thị trường sẽ ngày càng dễ tổn thương trước bất kỳ cú sốc mới nào.

Kho dự trữ chiến lược: giải pháp tạm thời

Các chính phủ có thể can thiệp bằng cách giải phóng dầu từ kho dự trữ dầu chiến lược (Strategic Petroleum Reserve – SPR) để ổn định thị trường.

Những kho dự trữ khẩn cấp này được thiết kế để đối phó với các cú sốc như chiến tranh hoặc thiên tai. Tuy nhiên, chúng chỉ mang tính giải pháp tạm thời.

Việc xả kho dự trữ có thể giúp giảm áp lực giá trong ngắn hạn, nhưng không thể thay thế dòng dầu xuất khẩu liên tục từ Trung Đông . Nếu Hormuz tiếp tục bị hạn chế trong thời gian dài, cả tồn kho thương mại lẫn dự trữ chiến lược đều có thể cạn nhanh hơn dự kiến.

Giá dầu và tín hiệu từ thị trường

Giá dầu đã phản ứng mạnh với khủng hoảng. Sau đợt tăng ban đầu lên gần 100 USD/thùng, một số chuyên gia cho rằng giá hợp đồng tương lai vẫn chưa phản ánh đầy đủ tình trạng thiếu nguồn cung thực tế.

Lý do là nhiều tàu chở dầu đã rời Vịnh Ba Tư trước khi khủng hoảng bùng phát và vẫn tiếp tục cập cảng trong vài tuần sau đó. Khi các chuyến hàng này được tiêu thụ hết, khoảng cách giữa cung và cầu có thể trở nên rõ ràng hơn .

Một số ngân hàng đầu tư cảnh báo giá có thể tăng mạnh nếu gián đoạn kéo dài. Các kịch bản phân tích cho thấy dầu Brent có thể lên 120–130 USD/thùng, thậm chí cao hơn trong tình huống cực đoan .

Nguy cơ “điểm bùng phát” của tồn kho

Điều khiến các nhà phân tích lo ngại nhất không chỉ là giá cao, mà là khả năng xảy ra một cú chuyển trạng thái đột ngột của thị trường.

Thị trường dầu thường có thể trông ổn định khi tồn kho vẫn còn. Nhưng khi dự trữ giảm xuống dưới mức cần thiết để vận hành hệ thống logistics và lọc dầu, giá có thể tăng vọt rất nhanh.

Các nhà phân tích của JPMorgan cảnh báo rằng tồn kho dầu thương mại ở các nền kinh tế phát triển có thể giảm xuống mức gây căng thẳng cho hoạt động thị trường nếu gián đoạn kéo dài . Khi điều này xảy ra, các doanh nghiệp và chính phủ thường bắt đầu mua vào mạnh để đảm bảo nguồn cung, khiến giá càng leo thang.

Khi thị trường buộc phải giảm nhu cầu

Nếu nguồn cung tiếp tục thiếu hụt và giá dầu tăng quá cao, thị trường sẽ tự cân bằng bằng cơ chế gọi là “phá hủy nhu cầu” (demand destruction).

Điều này có nghĩa là:

• Hãng hàng không cắt giảm chuyến bay
• Doanh nghiệp giảm tiêu thụ nhiên liệu
• Người tiêu dùng lái xe ít hơn hoặc chuyển sang nguồn năng lượng khác

Nhu cầu giảm sẽ giúp cân bằng thị trường, nhưng thường đi kèm với tác động kinh tế đáng kể.

Vì sao vài tháng tới là giai đoạn quyết định

Cảnh báo về khả năng thị trường đạt “điểm gãy trong khoảng ba tháng” phản ánh thực tế rằng các lớp đệm của hệ thống không kéo dài mãi.

Hiện tại, thị trường đang được chống đỡ bởi:

• Tồn kho dầu thương mại còn lại
• Việc xả kho dự trữ chiến lược
• Các chuyến tàu đã rời Trung Đông trước khi gián đoạn xảy ra

Nếu vận tải qua eo biển Hormuz vẫn bị hạn chế đủ lâu để những nguồn đệm này cạn dần, thị trường dầu toàn cầu có thể chuyển từ biến động giá sang thiếu hụt nguồn cung thực sự, buộc nhiều nền kinh tế phải giảm tiêu thụ nhiên liệu.

Đó chính là lý do các chuyên gia năng lượng đang đặc biệt chú ý đến vài tháng tới—khoảng thời gian có thể quyết định sự ổn định của nguồn cung dầu toàn cầu.