Cú sốc nhiên liệu từ chiến sự Iran đang định hình lại ngành hàng không toàn cầu

Cơn sốt đặt vé du lịch hậu đại dịch của các hãng hàng không châu Âu đã chính thức chấm dứt. Nó không phai nhạt dần mà bị bẻ gãy bởi một cú sốc ba mặt đến từ cuộc chiến Iran. Xung đột đã kích hoạt mức tăng 70% giá nhiên liệu máy bay , khiến người tiêu dùng lo ngại về nguy cơ thiếu hụt nhiên liệu và trì hoãn đặt vé cho kỳ nghỉ hè , trong khi tâm lý kinh tế suy giảm đang thu hẹp ngân sách du lịch . Kết quả là sự giảm tốc mạnh mẽ: tăng trưởng lượng khách luân chuyển (RPK) tại châu Âu chỉ đạt 0,8% trong tháng 4 năm 2026, một con số mà Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) liên kết trực tiếp với cuộc xung đột . Lượng đặt vé mùa hè giữa Mỹ và châu Âu đã giảm 14,2% so với cùng kỳ năm ngoái, với mức sụt giảm chủ yếu đến từ du khách khởi hành từ châu Âu .

Các hãng hàng không hiện đang bị cuốn vào một "trò chơi niềm tin" với người tiêu dùng, những người đang chần chừ mua vé sau hàng loạt cảnh báo về khả năng phân phối nhiên liệu, buộc các hãng phải giảm giá để kích cầu . Điều này diễn ra trong bối cảnh chi phí sinh hoạt leo thang và ngân sách hộ gia đình thắt chặt hơn ở cả Mỹ và Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone), và theo ghi nhận của Allianz Research, điều này có thể khiến các hộ gia đình cắt giảm tổng chi tiêu cho giải trí thay vì chỉ đơn giản là tìm điểm đến khác thay thế .

Cuộc chia đôi vùng Vịnh: Bước chạy nước rút của Emirates và cuộc leo dốc của Qatar

Chiến sự Iran không tác động đồng đều đến tất cả các hãng hàng không vùng Vịnh, và lộ trình phục hồi của họ phơi bày một sự phân kỳ rõ rệt về khả năng chống chịu.

Emirates đã có màn trở lại nhanh nhất. Tính đến ngày 4 tháng 5 năm 2026, hãng hàng không có trụ sở tại Dubai này đã khôi phục được 96% mạng lưới bay toàn cầu, phục vụ 137 điểm đến trên 72 quốc gia . Đây là một kỳ tích đáng kinh ngạc khi vào đầu tháng Ba, hãng chỉ vận hành ở mức 60% công suất trước chiến tranh . Tuy nhiên, sự phục hồi này tỏ ra mong manh. Trong một bước ngoặt đáng kể, Emirates đã loại bỏ gần 500.000 ghế khỏi lịch bay tháng 6 năm 2026, cắt giảm công suất khoảng 16% so với cùng kỳ năm trước và giảm số chuyến bay đi mỗi ngày từ 237 xuống còn 200, khi các lệnh đóng cửa không phận liên quan đến xung đột tiếp tục làm gián đoạn các đường bay .

Qatar Airways phải đối mặt với một cuộc khủng hoảng sâu sắc hơn nhiều. Vào thời điểm thấp nhất vào ngày 28 tháng 3 năm 2026, hãng chỉ vận hành được 20% công suất trước chiến tranh từ Doha, với dữ liệu theo dõi chuyến bay chỉ ghi nhận 40 chuyến khởi hành mỗi ngày – một phần năm so với hoạt động bình thường . Kể từ đó, hãng đã tăng tốc ổn định, vận hành 130 chuyến bay khởi hành mỗi ngày vào ngày 17 tháng 4, tăng 65% so với đầu tháng 4 nhưng vẫn chỉ bằng khoảng 60% mức trước chiến tranh . Thiệt hại thể hiện rõ trên báo cáo tài chính: Qatar Airways ghi nhận lợi nhuận ròng hàng năm giảm 7,1% khi đang nỗ lực xây dựng lại lịch trình toàn cầu trong bối cảnh mà CEO của hãng mô tả là cuộc khủng hoảng hoạt động nghiêm trọng nhất của ngành kể từ đại dịch COVID-19 .

Những quỹ đạo trái ngược này có nghĩa là Emirates phục hồi nhanh hơn nhưng hiện đang cắt giảm công suất, trong khi Qatar Airways đang leo lên từ một vực sâu hơn nhiều với những trở ngại cơ cấu đáng kể vẫn còn đó .

Cảnh báo từ các lãnh đạo: Lợi nhuận, phụ phí, và thực tế chi phí mới

Trên toàn ngành, các nhà điều hành cấp cao đang đưa ra những cảnh báo rõ ràng. Điểm chung là chi phí nhiên liệu đã được thiết lập lại ở một mặt bằng cao hơn về mặt cấu trúc, và không ai kỳ vọng sẽ sớm quay trở lại mức bình thường.

IAG: Cú sốc nhiên liệu 2 Tỷ Euro

Công ty mẹ của British Airways và Iberia hiện dự kiến hóa đơn nhiên liệu năm 2026 sẽ lên tới 9 tỷ Euro – tăng 2 tỷ Euro so với ước tính hồi tháng Hai . Tổng giám đốc Luis Gallego tuyên bố rằng giá nhiên liệu cao hơn “chắc chắn sẽ dẫn đến lợi nhuận năm nay thấp hơn dự kiến ban đầu” . IAG đã phòng ngừa rủi ro cho khoảng 70% nhu cầu nhiên liệu của mình, nhưng vẫn dự kiến chỉ thu hồi được khoảng 60% phần chi phí gia tăng thông qua các biện pháp về doanh thu, với khả năng chuyển chi phí tốt hơn ở các thị trường đường dài và hạng cao cấp . Tập đoàn này đang hãm phanh kế hoạch tăng trưởng nguồn cung, cắt giảm mức tăng công suất quý hai xuống chỉ còn 1% và mục tiêu quý ba xuống 2% .

IATA: Lợi nhuận toàn ngành 'bốc hơi' một nửa

Bức tranh toàn cầu thật ảm đạm. IATA dự báo lợi nhuận ngành hàng không sẽ giảm một nửa, xuống còn 23 tỷ USD vào năm 2026, từ mức 45 tỷ USD của năm 2025 . Tổng giám đốc Willie Walsh mô tả tình hình này là một "cơn bão hoàn hảo", lưu ý rằng tất cả lợi nhuận của các hãng hàng không đang "bị bào mòn" bởi sự gia tăng nhanh chóng của chi phí nhiên liệu .

Air France-KLM: Làn sóng cắt giảm công suất sâu rộng

Tập đoàn Pháp-Hà Lan này đã cắt giảm triển vọng tăng trưởng công suất năm 2026 từ 3–5% xuống còn 2–4% . Họ cảnh báo về một cú sốc nhiên liệu trị giá 940 triệu Euro (1,1 tỷ USD) chỉ riêng trong quý hai, với giá nhiên liệu máy bay ở Tây Bắc Âu đạt mức kỷ lục 1.840 USD mỗi tấn vào ngày 3 tháng 4 năm 2026 . Tổng chi phí nhiên liệu bổ sung cho cả năm ước tính là 2,4 tỷ Euro (2,8 tỷ USD), và CEO Benjamin Smith đã cảnh báo rằng tập đoàn không thể bù đắp hoàn toàn những chi phí này bằng cách tăng giá vé .

Cathay Pacific: Tăng mạnh tay phụ phí

Hãng hàng không quốc gia của Hồng Kông đã phải đối mặt với việc giá nhiên liệu máy bay trong tháng Ba tăng gấp đôi so với mức trung bình của tháng Một và tháng Hai do chiến tranh Iran . Hãng đã phản ứng quyết liệt, đầu tiên tăng gấp đôi phụ phí nhiên liệu trên hầu hết các đường bay vào tháng Ba, và sau đó tăng thêm 34% vào tháng Tư – cộng thêm ít nhất 600 đô la Hồng Kông cho các hành trình đường dài đến châu Âu và Bắc Mỹ . CEO Ronald Lam đã tuyên bố rằng kế hoạch tăng trưởng công suất hành khách 10% trong năm 2026 của hãng có thể thay đổi nếu giá nhiên liệu vẫn ở mức cao, và nhấn mạnh rằng cắt giảm công suất là "giải pháp cuối cùng" . Chủ tịch Patrick Healy cũng đã chỉ ra các khoản phụ phí cao hơn và những gián đoạn chuỗi cung ứng liên tục là những trở ngại dai dẳng .

Triển vọng cạnh tranh

Thị trường hiện đang được định hình bởi một thực tế chi phí mới. Các hãng hàng không châu Âu và châu Á đang tăng phụ phí và cắt giảm kế hoạch tăng trưởng công suất, trong khi các hãng vùng Vịnh đang điều hướng một sự phục hồi hai tốc độ. Emirates đã chứng minh họ có thể tái thiết nhanh chóng nhưng giờ đây đã phải cắt giảm lịch bay tháng Sáu, trong khi Qatar Airways đang leo lên một cách chậm rãi từ một hố sâu hoạt động lớn hơn nhiều. Cú sốc nhiên liệu đã thiết lập lại mặt bằng chi phí của toàn ngành, và những cảnh báo từ mọi lãnh đạo chủ chốt đều hướng đến cùng một kết luận: giá vé sẽ tăng, lợi nhuận sẽ giảm, và tác động đầy đủ của cuộc khủng hoảng này chỉ mới bắt đầu bộc lộ.