Vì sao tiền tệ các thị trường mới nổi châu Á giảm mạnh năm 2026?

Các đồng tiền của nhiều nền kinh tế mới nổi ở châu Á — đặc biệt là rupiah Indonesia, rupee Ấn Độ và peso Philippines — đã giảm mạnh trong năm 2026. Nguyên nhân chính là một cú sốc địa chính trị lớn làm gián đoạn vận chuyển dầu qua eo biển Hormuz, một tuyến đường năng lượng quan trọng của thế giới. Khi nguồn cung bị ảnh hưởng, giá dầu thô đã vượt 100 USD/thùng và có thời điểm lên khoảng 126 USD.

Đối với các nền kinh tế phụ thuộc nhập khẩu năng lượng, cú sốc dầu mỏ nhanh chóng lan sang nhiều lĩnh vực: từ tỷ giá hối đoái, lạm phát cho đến thị trường tài chính.

Cú sốc eo biển Hormuz và giá dầu tăng vọt

Khủng hoảng bắt đầu đầu năm 2026 khi xung đột liên quan đến Iran khiến hoạt động vận chuyển qua eo biển Hormuz bị gián đoạn nghiêm trọng — đây là một trong những “nút thắt” quan trọng nhất của thương mại năng lượng toàn cầu. Giá dầu Brent nhanh chóng vượt mốc 100 USD/thùng và tăng lên khoảng 126 USD ở thời điểm đỉnh.

Khu vực châu Á chịu tác động đặc biệt lớn vì phần lớn dầu nhập khẩu của khu vực đi qua tuyến đường này. Khi dòng chảy năng lượng bị gián đoạn, chi phí năng lượng của nhiều nền kinh tế châu Á tăng mạnh gần như ngay lập tức.

Các quốc gia như Indonesia, Ấn Độ và Philippines là những nước nhập khẩu dầu lớn. Khi giá dầu tăng, hóa đơn nhập khẩu năng lượng của họ tăng mạnh và nhu cầu đồng USD để thanh toán cũng tăng theo — gây áp lực giảm giá lên nội tệ.

Vì sao rupiah, rupee và peso chịu áp lực

Sự suy yếu của các đồng tiền này phản ánh nhiều yếu tố xảy ra cùng lúc:

• Chi phí nhập khẩu năng lượng tăng: dầu trên 100 USD làm thâm hụt thương mại của các nước nhập khẩu dầu nới rộng.
• Đồng USD mạnh hơn: trong giai đoạn căng thẳng địa chính trị, nhà đầu tư thường chuyển vốn sang tài sản định giá bằng USD.
• Dòng vốn nước ngoài rút khỏi thị trường mới nổi: lợi suất hấp dẫn hơn tại các nền kinh tế phát triển khiến dòng tiền dịch chuyển.
• Cán cân đối ngoại xấu đi: hóa đơn nhập khẩu năng lượng tăng khiến nhu cầu ngoại tệ cao hơn.

Những yếu tố này có xu hướng khuếch đại lẫn nhau. Khi thị trường dự báo thâm hụt thương mại và lạm phát sẽ tăng, nhà đầu tư thường giảm nắm giữ tài sản nội địa — khiến đồng tiền càng suy yếu.

Kênh lạm phát: năng lượng nhập khẩu đắt đỏ

Giá dầu tăng nhanh thường truyền vào lạm phát khá nhanh tại các nền kinh tế nhập khẩu năng lượng.

Chi phí nhiên liệu cao hơn làm tăng giá vận tải, sản xuất điện và nhiều ngành công nghiệp phụ thuộc năng lượng. Những chi phí này có thể lan rộng ra toàn nền kinh tế nếu doanh nghiệp chuyển gánh nặng sang giá bán.

Sự mất giá của đồng nội tệ còn làm vấn đề trầm trọng hơn. Vì dầu được giao dịch toàn cầu bằng USD, khi tiền tệ địa phương yếu đi, các quốc gia phải chi nhiều nội tệ hơn cho cùng một lượng dầu nhập khẩu.

Các nhà kinh tế gọi hiện tượng này là “lạm phát nhập khẩu” — một rủi ro lớn trong các cú sốc hàng hóa.

Lợi suất trái phiếu tăng và điều kiện tài chính thắt chặt

Cú sốc dầu mỏ cũng tác động mạnh đến thị trường trái phiếu.

Nhà đầu tư kỳ vọng lạm phát cao hơn và khả năng chính sách tiền tệ phải duy trì thắt chặt lâu hơn. Điều này đẩy lợi suất trái phiếu chính phủ trong nước tăng. Đồng thời, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ cũng tăng, khiến tài sản bằng USD trở nên hấp dẫn hơn so với nợ của các thị trường mới nổi.

Điều này tạo ra một vòng lặp tiêu cực:

• Đồng tiền yếu làm gia tăng rủi ro lạm phát
• Lạm phát cao đẩy lợi suất trái phiếu tăng
• Lợi suất và rủi ro cao khiến dòng vốn rút khỏi thị trường

Dòng vốn: vì sao nhà đầu tư rút tiền

Trong bối cảnh bất ổn, các nhà đầu tư danh mục quốc tế đã giảm tỷ trọng tại nhiều thị trường mới nổi châu Á. Ấn Độ, chẳng hạn, chứng kiến dòng vốn ngoại rút ra liên tục do giá dầu cao, thâm hụt thương mại mở rộng và USD mạnh lên.

Khi dòng vốn đảo chiều, tiền tệ thường suy yếu nhanh vì:

• Nhà đầu tư bán tài sản nội địa và đổi sang USD
• Nhu cầu USD tăng trong khi nguồn cung nội tệ lớn hơn
• Ngân hàng trung ương có thể phải dùng dự trữ ngoại hối để ổn định thị trường

Một số nước châu Á đã phải can thiệp thị trường ngoại hối nhằm giảm biến động tỷ giá.

Ngân hàng trung ương có thể làm gì?

Các nhà hoạch định chính sách ở châu Á đang phải cân bằng giữa việc kiềm chế lạm phát và duy trì tăng trưởng kinh tế.

Một số biện pháp thường được cân nhắc gồm:

Can thiệp thị trường ngoại hối. Ngân hàng trung ương bán USD từ dự trữ để làm chậm đà mất giá của nội tệ.

Giữ lãi suất cao lâu hơn hoặc trì hoãn cắt giảm lãi suất. Nếu lạm phát và tỷ giá biến động mạnh, chính sách tiền tệ có thể phải duy trì thắt chặt.

Biện pháp thanh khoản và ổn định thị trường. Chính phủ và ngân hàng trung ương có thể điều chỉnh thanh khoản hoặc phối hợp chính sách tài khóa để giảm biến động tài chính.

Vì sao có so sánh với khủng hoảng tài chính châu Á 1997?

Một số nhà phân tích cho rằng tình hình hiện nay có những điểm giống với khủng hoảng tài chính châu Á năm 1997, khi nhiều đồng tiền trong khu vực sụp đổ sau khi dòng vốn đảo chiều và mất cân đối đối ngoại gia tăng.

Những điểm tương đồng gồm:

• Đồng tiền mất giá mạnh
• Lợi suất USD tăng và đồng USD mạnh lên
• Dòng vốn rút khỏi thị trường mới nổi
• Áp lực lên các quốc gia có nhu cầu tài trợ từ bên ngoài

Tuy vậy, bối cảnh hiện nay vẫn khác đáng kể. Nhiều nền kinh tế châu Á hiện có dự trữ ngoại hối lớn hơn, tỷ giá linh hoạt hơn và hệ thống tài chính được quản lý chặt chẽ hơn so với cuối thập niên 1990.

Vì vậy, phần lớn chuyên gia cho rằng biến động tiền tệ năm 2026 chủ yếu là hệ quả của một cú sốc năng lượng bên ngoài, chứ chưa phải là dấu hiệu của một cuộc khủng hoảng tài chính khu vực toàn diện.

Kết luận

Sự suy yếu của các đồng tiền thị trường mới nổi châu Á trong năm 2026 bắt nguồn từ một chuỗi tác động liên kết: khủng hoảng tại eo biển Hormuz đẩy giá dầu tăng mạnh, làm chi phí nhập khẩu năng lượng cao hơn, lạm phát gia tăng, lợi suất trái phiếu tăng và dòng vốn rút khỏi khu vực.

Đối với các nền kinh tế nhập khẩu dầu như Indonesia, Ấn Độ và Philippines, điều này tạo ra một bài toán chính sách khó: vừa phải ổn định tỷ giá, vừa kiểm soát lạm phát, trong khi vẫn duy trì tăng trưởng kinh tế.