Sự cố LNG tại Qatar đã đảo chiều thị trường khí đốt toàn cầu như thế nào

Trước khủng hoảng, nhiều tổ chức dự báo thị trường LNG sẽ dư cung nhờ các dự án mở rộng ở Mỹ và Qatar. Khi sản lượng của Qatar đột ngột biến mất, kịch bản dư cung này nhanh chóng sụp đổ.

Từ dư cung sang thiếu hụt cấu trúc

Theo nghiên cứu của Enverus, sự cố tại Qatar đã thay đổi căn bản cán cân cung cầu toàn cầu. Thay vì dư thừa, thị trường LNG có thể đối mặt với thiếu hụt khoảng 8 Bcf/d vào năm 2026.

Tình trạng thiếu hụt này có thể kéo dài nhiều năm, vì:

• việc khôi phục cơ sở hạ tầng Ras Laffan cần thời gian
• các dự án mở rộng công suất bị trì hoãn
• thị trường LNG vốn có rất ít công suất dự phòng

Do thị trường LNG toàn cầu có tính linh hoạt vận tải hạn chế, chỉ một nhà xuất khẩu lớn tạm ngừng hoạt động cũng đủ tạo ra cú sốc cung lớn.

Vì sao Ras Laffan đặc biệt quan trọng

Ras Laffan là trung tâm của hệ thống xuất khẩu khí đốt Qatar. Tại đây tập trung:

• nhiều dây chuyền hóa lỏng LNG
• cảng xuất khẩu quy mô lớn
• cơ sở xử lý khí và hạ tầng liên quan

Các cuộc tấn công đã làm hư hại nhiều dây chuyền LNG và một phần tổ hợp Pearl gas‑to‑liquids (GTL), khiến thời gian khôi phục có thể kéo dài hơn dự kiến ban đầu.

Việc phần lớn năng lực LNG của Qatar tập trung tại một khu công nghiệp duy nhất cũng cho thấy điểm yếu lớn trong chuỗi cung ứng khí đốt toàn cầu.

Eo biển Hormuz – nút thắt của năng lượng thế giới

Khủng hoảng không chỉ nằm ở sản xuất. Tuyến vận tải LNG qua eo biển Hormuz – một trong những điểm nghẽn năng lượng quan trọng nhất thế giới – cũng bị gián đoạn.

Trong giai đoạn căng thẳng leo thang, tàu chở LNG gần như không thể đi qua tuyến đường này. Điều đó khiến một lượng lớn khí đốt từ vùng Vịnh bị mắc kẹt trước khi tới thị trường châu Á và châu Âu.

Các ước tính cho thấy gần 20% nguồn cung LNG toàn cầu bị ảnh hưởng bởi sự gián đoạn tại khu vực này.

Sự kết hợp giữa thiệt hại cơ sở hạ tầng và gián đoạn vận tải đã làm khuếch đại cú sốc cung và khiến thị trường biến động mạnh.

Giá khí tăng vọt và cuộc cạnh tranh giữa châu Âu – châu Á

Phản ứng của thị trường gần như ngay lập tức. Giá khí đốt chuẩn của châu Âu – hợp đồng tương lai TTF của Hà Lan – tăng hơn 85% chỉ trong vài ngày, giao dịch quanh mức khoảng 59 euro/MWh trong đợt tăng mạnh.

Lý do là LNG được giao dịch trên thị trường toàn cầu. Khi nguồn cung thắt chặt, các khu vực nhập khẩu lớn phải cạnh tranh trực tiếp với nhau.

Châu Á – đặc biệt là Nhật Bản, Hàn Quốc và Trung Quốc – phụ thuộc nặng vào LNG để phát điện và sưởi ấm. Khi nguồn cung từ Qatar biến mất, các nước này thường phải mua LNG trên thị trường giao ngay, làm tăng cạnh tranh với châu Âu.

Châu Âu cũng dễ tổn thương vì LNG đã trở thành nguồn thay thế quan trọng cho khí đốt đường ống từ Nga kể từ năm 2022. Mức dự trữ thấp hoặc nhu cầu nạp kho theo mùa có thể khiến giá biến động mạnh khi xảy ra cú sốc nguồn cung.

Tác động kinh tế đối với châu Âu

Giá khí đốt cao thường lan rộng sang toàn bộ nền kinh tế.

Chi phí năng lượng ảnh hưởng trực tiếp đến:

• giá điện
• chi phí sản xuất công nghiệp
• hóa đơn năng lượng của hộ gia đình

Nếu giá LNG duy trì ở mức cao trong thời gian dài, các nhà phân tích cảnh báo tăng trưởng kinh tế châu Âu có thể chịu áp lực do:

• chi phí năng lượng của ngành công nghiệp tăng
• sức cạnh tranh sản xuất suy giảm
• chi tiêu hộ gia đình cho năng lượng tăng

Điều này cũng có thể làm gia tăng áp lực lạm phát trong khu vực.

Ai có thể hưởng lợi từ sự thay đổi nguồn cung

Sự thiếu hụt đột ngột cũng tạo cơ hội cho các nhà xuất khẩu LNG khác.

Hoa Kỳ đã nổi lên như nhà cung cấp thay thế lớn nhất, với lượng xuất khẩu LNG kỷ lục giúp bù đắp một phần nguồn cung mất đi từ Qatar. Tuy nhiên, các cơ sở LNG của Mỹ khó duy trì hoạt động tối đa cả năm vì chu kỳ bảo trì và rủi ro bão tại vùng Vịnh Mexico.

Về dài hạn, khủng hoảng này có thể làm tăng tầm quan trọng chiến lược của:

• các dự án LNG ở Bắc Mỹ
• các cảng xuất khẩu hướng ra Thái Bình Dương
• các dự án LNG mới ngoài khu vực Vịnh Ba Tư

Nhiều quốc gia nhập khẩu có thể tăng tốc đa dạng hóa nguồn cung để giảm phụ thuộc vào một số nhà xuất khẩu lớn.

Bước ngoặt đối với thị trường khí đốt toàn cầu

Sự kiện năm 2026 cho thấy hệ thống LNG toàn cầu vẫn tập trung cao độ vào một số trung tâm xuất khẩu lớn. Khi trung tâm lớn nhất thế giới bị gián đoạn, toàn bộ thị trường lập tức đảo chiều.

Với việc Ras Laffan cần thời gian dài để khôi phục và rủi ro địa chính trị vẫn cao, thị trường khí đốt toàn cầu có thể phải đối mặt với nhiều năm nguồn cung thắt chặt, giá biến động mạnh và cạnh tranh gay gắt giữa các khu vực nhập khẩu.