Vì sao tồn kho dầu toàn cầu đang giảm với tốc độ kỷ lục?

Tồn kho dầu toàn cầu đang giảm với tốc độ hiếm thấy trong lịch sử thị trường năng lượng hiện đại. Nguyên nhân chính là những gián đoạn nguồn cung liên quan đến căng thẳng địa chính trị tại Vịnh Ba Tư và sự suy giảm dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz—một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Khi nguồn cung giảm nhưng nhu cầu vẫn cao, thị trường buộc phải sử dụng lượng dầu dự trữ trong kho để bù đắp. Điều này khiến mức tồn kho toàn cầu giảm nhanh và làm gia tăng rủi ro biến động giá.

Eo biển Hormuz: “nút thắt” năng lượng của thế giới

Eo biển Hormuz nối Vịnh Ba Tư với các tuyến vận tải quốc tế và được xem là một trong những điểm nghẽn chiến lược của thị trường dầu mỏ toàn cầu. Bình thường, gần 20% nguồn cung dầu thế giới được vận chuyển qua tuyến đường biển hẹp này.

Vì vậy, chỉ cần nguy cơ xung đột, vấn đề bảo hiểm tàu chở dầu hoặc các rủi ro an ninh gia tăng cũng có thể khiến tàu vận tải tránh khu vực này. Theo Cơ quan Thông tin Năng lượng Hoa Kỳ (EIA), ngay cả khi tuyến đường không bị phong tỏa hoàn toàn, nguy cơ xung đột vẫn đủ để làm gián đoạn dòng chảy dầu và khiến giá dầu tăng do “phụ phí rủi ro”.

Tồn kho dầu đang bị rút nhanh chưa từng thấy

Trong bối cảnh nguồn cung bị thắt chặt, các nhà phân tích thị trường cho biết lượng dầu dự trữ toàn cầu đang giảm rất nhanh. Một số ước tính cho thấy từ đầu tháng 5, tồn kho dầu toàn cầu đã giảm khoảng 8,7 triệu thùng mỗi ngày, mức rút kho nhanh nhất trong dữ liệu thị trường được công bố.

Các phân tích khác cũng cảnh báo rằng tồn kho dầu đang tiến gần mức thấp nhất trong nhiều năm sau khi thị trường chuyển từ trạng thái dư cung sang thiếu hụt do gián đoạn nguồn cung từ Trung Đông.

Nói đơn giản: khi sản lượng và vận chuyển dầu bị hạn chế, thế giới phải sử dụng dầu dự trữ để đáp ứng nhu cầu tiêu thụ hàng ngày.

Nguồn cung từ Vịnh Ba Tư bị ảnh hưởng

Một số báo cáo thị trường cho thấy sản lượng và xuất khẩu dầu từ khu vực Vịnh Ba Tư đã bị hạn chế đáng kể trong giai đoạn khủng hoảng. Một phần sản lượng bị tạm dừng hoặc trì hoãn vì các nhà sản xuất không thể vận chuyển dầu ổn định qua Hormuz.

Ngay cả khi chỉ bị hạn chế một phần, tác động vẫn rất lớn. Các nhà phân tích cảnh báo rằng nếu tình trạng gián đoạn kéo dài, thị trường dầu toàn cầu có thể đối mặt với thiếu hụt nguồn cung lên tới hàng triệu thùng mỗi ngày.

Điều này lý giải tại sao tồn kho đang giảm nhanh: dầu trong kho đang được dùng để bù đắp lượng xuất khẩu bị mất từ Trung Đông.

Vì sao kho dự trữ lớn vẫn có thể cạn nhanh?

Thoạt nhìn, lượng dầu dự trữ của thế giới có vẻ rất lớn. Các ước tính cho thấy đầu năm 2026, tổng lượng dầu lưu trữ toàn cầu—bao gồm kho thương mại, dự trữ chiến lược của chính phủ và tồn kho của ngành—vào khoảng 8,4 tỷ thùng.

Tuy nhiên, không phải toàn bộ số dầu này đều có thể được rút ra nhanh chóng. Các nhà phân tích ước tính chỉ khoảng 800 triệu thùng có thể được khai thác linh hoạt trước khi hệ thống bắt đầu gặp các hạn chế vận hành như tắc nghẽn logistics hoặc thiếu nguồn cung cho nhà máy lọc dầu.

Do đó, nếu tốc độ rút kho cao kéo dài, “vùng đệm” thực sự của thị trường có thể bị thu hẹp nhanh hơn nhiều so với con số tổng tồn kho.

Kho dự trữ dầu chiến lược: công cụ khẩn cấp của chính phủ

Để đối phó với cú sốc nguồn cung, nhiều quốc gia duy trì kho dự trữ dầu chiến lược (Strategic Petroleum Reserve – SPR). Đây là nguồn dự phòng khẩn cấp nhằm ổn định thị trường khi nguồn cung toàn cầu bị gián đoạn.

Một số báo cáo cho biết các quốc gia đã phối hợp giải phóng lượng lớn dầu từ các kho dự trữ này để bù đắp nguồn cung thiếu hụt. Tuy nhiên, quy mô và thời điểm của các đợt giải phóng không phải lúc nào cũng được xác nhận đồng nhất trong các nguồn chính thức.

Điểm mà các chuyên gia đồng thuận là: kho dự trữ chiến lược chỉ giúp mua thêm thời gian, chứ không thể thay thế sản lượng dầu bị mất trong thời gian dài.

Rủi ro lớn hơn: thiếu hụt nguồn cung kéo dài

Hệ thống dầu mỏ toàn cầu phụ thuộc vào sự cân bằng giữa sản xuất, vận chuyển và tiêu thụ. Khi một điểm nghẽn quan trọng như Hormuz trở nên bất ổn, thị trường buộc phải dựa vào tồn kho để bù đắp.

Nếu gián đoạn kéo dài, lượng tồn kho sẽ tiếp tục giảm cho đến khi một trong ba điều xảy ra:

• Nguồn cung được khôi phục
• Nhu cầu giảm do giá dầu tăng cao
• Kho dự trữ chiến lược dần cạn

Vì một phần lớn dầu của thế giới đi qua Hormuz, bất kỳ sự gián đoạn kéo dài nào tại đây cũng có thể nhanh chóng biến một cú sốc nguồn cung tạm thời thành tình trạng thiếu hụt rộng hơn trên toàn cầu.

Kết luận

Tồn kho dầu toàn cầu đang giảm nhanh vì các gián đoạn địa chính trị tại Vịnh Ba Tư làm thắt chặt nguồn cung và hạn chế dòng chảy dầu qua eo biển Hormuz—một trong những tuyến vận chuyển năng lượng quan trọng nhất thế giới.

Các ước tính cho thấy tốc độ rút kho khoảng 8–9 triệu thùng mỗi ngày, minh họa việc tồn kho có thể giảm nhanh như thế nào khi sản lượng và vận chuyển bị gián đoạn. Tuy vậy, nhiều con số cụ thể trong các báo cáo thị trường vẫn đến từ nguồn phân tích thứ cấp và cần được diễn giải thận trọng.

Điều chắc chắn là: khi Hormuz gặp bất ổn, tác động không chỉ giới hạn ở Trung Đông mà lan ra toàn bộ thị trường năng lượng toàn cầu.