Vì sao dầu Brent vượt 108 USD/thùng: Saudi Arabia mất tuyến tránh Hormuz

Dầu Brent vượt 108 USD/thùng không chỉ vì hư hại tại một đường ống ở Saudi Arabia. Thị trường đang định giá rủi ro cùng lúc đối với hai con đường vận chuyển dầu chủ chốt của Trung Đông: eo biển Hormuz và đường ống Đông–Tây của Saudi Arabia, tuyến đưa dầu thô sang Yanbu bên bờ Biển Đỏ. Ngày 15/9, giá Brent được ghi nhận khoảng 108,19 USD/thùng. 11429

Cú hích trực tiếp: tuyến tránh Hormuz của Saudi Arabia bị gián đoạn

Saudi Arabia tạm thời đóng đường ống Đông–Tây dài 1.200 km sau nhiều vụ tấn công bằng máy bay không người lái tại các khu vực Riyadh và Medina trong ngày 10–11/9. Giới chức Saudi Arabia nói máy bay không người lái được phóng từ lãnh thổ Iraq, nhưng các thông tin công khai chưa xác định được bên thực hiện các vụ tấn công. 114

Đường ống này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh hiện nay vì đây là tuyến chính để Saudi Arabia đưa dầu từ các mỏ phía đông sang các cơ sở xuất khẩu ở Yanbu trên Biển Đỏ, không cần đi qua eo biển Hormuz. Công suất tối đa của tuyến là 7 triệu thùng/ngày, dù lưu lượng trước khi đóng được đưa tin ở mức thấp hơn, khoảng 4–5 triệu thùng/ngày. 1417

Điều đó không có nghĩa 7 triệu thùng/ngày đã lập tức biến mất khỏi nguồn cung toàn cầu. Công suất khác với sản lượng hay lượng xuất khẩu thực tế bị mất; Saudi Arabia có thể sử dụng kho dự trữ hoặc các phương án hậu cần khác nếu khả thi. Nhưng việc đóng tuyến ống đã loại bỏ phương án dự phòng quan trọng nhất đúng lúc tuyến xuất khẩu qua Vùng Vịnh chịu áp lực nghiêm trọng.

Vì sao sự cố này tác động mạnh đến giá dầu?

Eo biển Hormuz vốn đã là tâm điểm lo ngại về tuyến cung ứng dầu do xung đột khu vực. Reuters cho biết đường ống Đông–Tây từng giúp giảm tình trạng ùn tắc tại Hormuz; các báo cáo khác nhận định tuyến này giúp Saudi Arabia tránh được tác động từ việc tuyến hàng hải này bị đóng trong thời chiến. 18

Vì vậy, giới giao dịch xem việc ngừng đường ống là sự suy giảm tính linh hoạt trong xuất khẩu, chứ không chỉ là vấn đề hạ tầng nội địa. Các nhà phân tích và thương nhân được trích dẫn trong các báo cáo cảnh báo rằng nếu gián đoạn kéo dài đến mức lượng dầu dự trữ có thể xuất khẩu bị cạn, phần thiếu hụt có thể lên gần 4% nguồn cung toàn cầu. Đây là kịch bản rủi ro, chưa phải mức sụt giảm đã được xác nhận. 278

Mức độ hư hại và lịch sửa chữa vẫn chưa chắc chắn. Saudi Arabia chưa công bố thiệt hại nghiêm trọng đến đâu hoặc thời điểm nối lại vận hành. Một số ước tính nêu thời gian sửa chữa từ 3–5 tuần đến 5–6 tuần; quan chức được dẫn lời cũng đề cập khả năng vận hành một phần trong lúc khắc phục. 5112

Rủi ro ở một điểm nghẽn thứ hai làm cú sốc trầm trọng hơn

Tuyến Biển Đỏ cũng không phải lựa chọn hoàn toàn an toàn. Reuters đưa tin mối lo quanh Bab el-Mandeb — một hành lang hàng hải then chốt khác cho xuất khẩu dầu — tăng lên khi lực lượng Houthi tiến gần khu vực này. 17

Điều này tạo ra bài toán “hai điểm nghẽn” mà thị trường đang theo dõi:

• Hormuz bị hạn chế, làm tắc tuyến xuất khẩu thông thường từ Vùng Vịnh.
• Đường ống Đông–Tây ngừng hoạt động, hạn chế dòng dầu Saudi Arabia đến Yanbu.
• Rủi ro tại Bab el-Mandeb tăng, khiến việc đi lại qua Biển Đỏ vẫn bất định, ngay cả khi dầu đã tới bờ tây Saudi Arabia. 117

Giá dầu thường phản ứng trước khi tình trạng thiếu hụt vật chất trở nên rõ ràng. Người mua nâng giá để chốt các lô hàng giao ngay, còn chủ tàu và doanh nghiệp bảo hiểm tăng phí rủi ro; các nhà máy lọc dầu phải trả nhiều hơn để có nguồn dầu hoặc tuyến vận chuyển thay thế.

Điều đã biết và điều vẫn chưa được xác nhận

Một số thông tin xoay quanh sự cố cần được phân biệt rõ.

Đã được xác nhận qua thông báo chính thức và báo chí lớn: Saudi Arabia đóng đường ống để phòng ngừa sau các vụ tấn công; nước này nói máy bay không người lái xuất phát từ Iraq; đây là tuyến tránh Hormuz quan trọng; và giá Brent đã tăng mạnh. 11417

Được đưa tin nhưng còn bất định: mức độ hư hại toàn diện, ngày mở lại cụ thể, quy mô gián đoạn xuất khẩu, khả năng kho dự trữ bù đắp sự cố và liệu kịch bản mất gần 4% nguồn cung toàn cầu có xảy ra hay không. Nhà chức trách Saudi Arabia chưa công bố đánh giá đầy đủ. 578

Sự khác biệt này rất quan trọng: thị trường dầu định giá cả xác suất gián đoạn, không chỉ những thùng dầu đã mất. Nếu thời gian đóng kéo dài, phần bù rủi ro địa chính trị sẽ tăng; ngược lại, một đợt khôi phục một phần đáng tin cậy hoặc điều kiện hàng hải an toàn hơn có thể kéo giá giảm nhanh.

Tác động đến cước vận tải, lạm phát và thị trường tài chính

Đây cũng là một cú sốc đối với vận tải biển. Khi tàu phải tránh hoặc trì hoãn hành trình qua các tuyến hàng hải chiến lược, cước phí, bảo hiểm và thời gian vận chuyển đều tăng. Reuters mô tả môi trường hiện tại là lúc việc vận chuyển dầu ngày càng khó khăn và tốn kém hơn. 17

Giá dầu thô và nhiên liệu cao hơn có thể truyền sang chi phí vận tải, sản xuất và giá tiêu dùng, làm gia tăng lo ngại lạm phát. Trong cùng bối cảnh rủi ro đó, lợi suất trái phiếu Kho bạc Mỹ kỳ hạn 10 năm từng vượt 5%; các báo cáo liên hệ giá năng lượng tăng và nỗi lo lạm phát với áp lực lên trái phiếu lẫn cổ phiếu. 2228

Triển vọng quyết định lãi suất của Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) vì thế là hệ quả của triển vọng lạm phát, không phải nguyên nhân gây ra gián đoạn dầu mỏ. Động lực trực tiếp của giá dầu là nguy cơ đối với sản xuất, hạ tầng xuất khẩu và các tuyến vận chuyển.

Điều gì có thể làm giảm phần bù rủi ro của Brent?

Thị trường dầu sẽ theo dõi sát bốn tín hiệu vận hành và địa chính trị:

1. Đánh giá thiệt hại đã được xác minh cùng lịch sửa chữa cho đường ống Đông–Tây.
2. Bằng chứng Saudi Arabia vẫn duy trì được xuất khẩu nhờ kho dự trữ, vận hành một phần đường ống hoặc các tuyến khác.
3. Việc đi lại an toàn hơn qua Hormuz và Bab el-Mandeb, qua đó giảm nguy cơ gián đoạn vận tải tiếp diễn.
4. Tín hiệu hạ nhiệt xung đột đáng tin cậy, giúp giảm xác suất các cuộc tấn công lan sang thêm cơ sở hạ tầng hoặc tàu chở dầu.

Cho đến khi các điều kiện này cải thiện, Brent có khả năng vẫn mang phần bù rủi ro địa chính trị đáng kể. Vấn đề cốt lõi không chỉ là một đường ống Saudi Arabia bị tấn công, mà là tuyến thay thế quan trọng nhất cho Hormuz lại ngừng hoạt động đúng khi Hormuz đang chịu sức ép lớn. 11417