Cuộc tranh cãi về việc một chủ sở hữu nắm nhiều đội đua trong Formula 1

Formula 1 có thể sắp bước vào một cuộc tranh luận quản trị lớn sau khi CEO McLaren, Zak Brown, kêu gọi Liên đoàn Ô tô Quốc tế (FIA) loại bỏ hoàn toàn mô hình sở hữu hoặc liên minh giữa nhiều đội đua.

Theo Brown, trong bối cảnh F1 hiện đại đã có giới hạn chi phí (cost cap) và nguồn doanh thu thương mại ổn định hơn, các đội nên cạnh tranh như những tổ chức hoàn toàn độc lập. Vì vậy, việc một tổ chức có ảnh hưởng đến nhiều đội trên cùng một bảng xuất phát là điều cần phải chấm dứt.

Gần đây, Brown đã nâng mức độ tranh luận bằng cách gửi một bức thư chi tiết tới Chủ tịch FIA Mohammed Ben Sulayem, đề nghị cơ quan quản lý siết chặt quy định và ngăn các hình thức kiểm soát hoặc ảnh hưởng giữa nhiều đội F1. FIA sau đó xác nhận đang xem xét vấn đề này, biến những lời chỉ trích trong paddock thành một câu hỏi chính sách thực sự cho môn thể thao.

Vì sao Zak Brown muốn cấm mô hình sở hữu nhiều đội

Lập luận chính của Brown xoay quanh tính toàn vẹn của cạnh tranh. Ông cho rằng các mối liên hệ về sở hữu hoặc vận hành giữa các đội có thể tạo ra lợi thế mà các đội độc lập không thể có.

Theo Brown, những liên kết như vậy có thể dẫn đến:

• Phối hợp chiến thuật hoặc quyết định trong cuộc đua
• Chia sẻ nguồn lực kỹ thuật và cơ sở hạ tầng
• Di chuyển nhân sự dễ dàng giữa các tổ chức liên kết

Ông cho rằng điều này làm suy yếu nguyên tắc cơ bản của F1: mỗi đội phải cạnh tranh độc lập cho chức vô địch.

Brown cũng nhấn mạnh rằng trong nhiều môn thể thao lớn khác, việc một chủ sở hữu nắm nhiều đội cạnh tranh trực tiếp thường bị hạn chế nhằm tránh xung đột lợi ích.

Ngoài ra, ông lập luận rằng lý do tài chính từng biện minh cho mô hình này trong quá khứ không còn tồn tại. Với giới hạn chi phí và nguồn thu thương mại tăng lên, các đội F1 ngày nay có nền tảng tài chính vững hơn và không cần dựa vào cấu trúc đa đội để tồn tại.

Những mô hình sở hữu đang bị đặt câu hỏi

Ví dụ rõ ràng nhất trong Formula 1 hiện nay là Red Bull GmbH, công ty sở hữu cả đội vô địch Red Bull Racing và đội Racing Bulls (trước đây là AlphaTauri). Đây là trường hợp điển hình khi một tập đoàn kiểm soát hai đội trên cùng lưới xuất phát.

Cấu trúc này đã tồn tại nhiều năm, nhưng Brown cho rằng nó không nên trở thành mô hình lan rộng trong tương lai của F1.

Cuộc tranh luận càng nóng lên khi xuất hiện thông tin Mercedes có thể mua cổ phần thiểu số tại Alpine, đội đua thuộc sở hữu Renault. Ngay cả một khoản đầu tư nhỏ cũng có thể tạo ra các mối quan hệ chéo giữa những đối thủ trực tiếp trong giải.

Brown khẳng định lập trường của ông không nhắm vào riêng đội nào, mà áp dụng cho mọi trường hợp một tổ chức có thể gây ảnh hưởng tới nhiều đội cùng thi đấu trong giải vô địch.

Những lo ngại về chiến thuật và vận hành

Ngoài vấn đề sở hữu, Brown còn đề cập tới các rủi ro về mặt vận hành. Ông cho rằng những đội có liên hệ chặt chẽ có thể:

• chia sẻ hạ tầng như hầm gió hoặc công cụ phần mềm
• trao đổi kiến thức kỹ thuật
• luân chuyển nhân sự nhanh chóng giữa các đội

Theo Brown, những yếu tố này có thể khiến thông tin kỹ thuật hoặc chiến lược được truyền giữa các đội đáng lẽ phải độc lập, làm méo mó sự cạnh tranh.

Chủ tịch FIA Mohammed Ben Sulayem nói gì

FIA đã thừa nhận tranh cãi và cho biết đang nghiên cứu vấn đề sở hữu nhiều đội trong F1, đặc biệt sau khi xuất hiện tin đồn liên quan đến Mercedes và Alpine.

Chủ tịch FIA Mohammed Ben Sulayem cho biết quan điểm cá nhân của ông là việc một tổ chức sở hữu hai đội “có lẽ không phải cách đúng”, nhưng ông cũng nhấn mạnh đây là vấn đề phức tạp cần được phân tích kỹ trước khi thay đổi quy định.

FIA được cho là đã giao nhiệm vụ cho các bộ phận chuyên môn đánh giá các khía cạnh đạo đức và thể thao của mô hình đa đội, bao gồm khả năng nó làm suy giảm sự công bằng trong thi đấu.

Tuy nhiên, Ben Sulayem cũng gợi ý rằng các khoản đầu tư thiểu số có thể vẫn được chấp nhận trong một số trường hợp, cho thấy FIA đang cân nhắc nhiều phương án thay vì áp đặt lệnh cấm hoàn toàn ngay lập tức.

Vì sao tranh luận này có thể dẫn tới thay đổi luật

Có ba yếu tố khiến vấn đề này được xem là đang tiến gần tới một bước ngoặt quy định.

Thứ nhất, chiến dịch của Zak Brown đã chuyển từ các phát biểu công khai sang áp lực chính sách chính thức, với bức thư chi tiết gửi trực tiếp tới lãnh đạo FIA.

Thứ hai, FIA không còn xem đây chỉ là tranh cãi trong paddock mà đã xác nhận đang xem xét quy định liên quan đến quyền sở hữu đội.

Thứ ba, khả năng xuất hiện thêm các mối liên kết mới — như khoản đầu tư tiềm năng của Mercedes vào Alpine — khiến nhiều người lo ngại mô hình đa đội có thể lan rộng trong toàn bộ giải đấu.

Nếu FIA quyết định hành động, Formula 1 có thể sớm chứng kiến các quy định mới xác định rõ mức độ sở hữu, đầu tư hoặc hợp tác vận hành giữa các đội được phép trong tương lai.