Nga gây áp lực với Armenia trước thềm bầu cử Quốc hội ngày 7/6

Những tuyên bố như vậy được nhiều nhà quan sát xem là thông điệp gửi trực tiếp tới cử tri và giới tinh hoa chính trị Armenia trong giai đoạn nhạy cảm trước bầu cử.

Yêu cầu cốt lõi của Moscow: Chọn EU hoặc Nga

Trọng tâm của căng thẳng nằm ở việc Armenia muốn tăng cường hội nhập với Liên minh châu Âu (EU). Nga nhiều lần nhấn mạnh rằng điều này không thể đồng thời tồn tại với tư cách thành viên của Liên minh Kinh tế Á‑Âu (EAEU) — khối thương mại do Nga dẫn dắt mà Armenia đã gia nhập từ năm 2015.

Tổng thống Nga Vladimir Putin nói rõ rằng việc một quốc gia vừa tham gia EU vừa ở trong EAEU là “không thể theo định nghĩa”, vì hai hệ thống liên minh thuế quan này không tương thích.

Các quan chức Nga cũng cảnh báo Armenia có thể phải trả giá kinh tế nếu tiếp tục tiến gần EU. Những hệ quả có thể bao gồm:

• Mất quyền tiếp cận thị trường Nga với thuế suất ưu đãi
• Giá khí đốt Nga tăng cao
• Giảm đầu tư, thương mại và lượng khách du lịch từ Nga

Một số nhà hoạch định chính sách Nga thậm chí đề cập đến khả năng gián đoạn các tuyến vận tải hoặc hợp tác kinh tế nếu Armenia cuối cùng chọn liên kết với EU.

Áp lực kinh tế thông qua hạn chế thương mại

Song song với các thông điệp chính trị, Nga cũng áp dụng những biện pháp có tác động trực tiếp đến xuất khẩu của Armenia.

• Nga đình chỉ nhập khẩu và bán nước khoáng Jermuk, viện dẫn lý do an toàn cho người tiêu dùng.
• Cơ quan giám sát nông nghiệp Nga hạn chế nhập khẩu hoa từ Armenia, với lý do kiểm dịch thực vật.

Mặc dù phía Nga cho rằng đây là quyết định mang tính kỹ thuật hoặc an toàn, thời điểm áp dụng trùng với giai đoạn căng thẳng ngoại giao khiến nhiều người xem đó là công cụ gây sức ép kinh tế đối với Yerevan.

Những biện pháp này đặc biệt nhạy cảm vì nền kinh tế Armenia vẫn gắn chặt với Nga. Nga là nguồn cung khí đốt giá rẻ, thị trường xuất khẩu lớn và cũng là nơi nhiều lao động Armenia làm việc theo mùa.

Tác động tới môi trường bầu cử

Thời điểm Nga gia tăng áp lực cũng đáng chú ý: chỉ vài tuần trước cuộc bầu cử Quốc hội. Các nhà nghiên cứu cho biết Armenia còn trở thành mục tiêu của một chiến dịch thông tin sai lệch quy mô lớn ủng hộ Kremlin nhằm tác động dư luận trước cuộc bỏ phiếu.

Theo các báo cáo nghiên cứu, hàng trăm video giả mạo hoặc bị chỉnh sửa đã lan truyền trên mạng xã hội, mô tả tiêu cực chính phủ có xu hướng thân phương Tây và làm gia tăng chia rẽ chính trị trong xã hội Armenia.

Trong khi đó, các lãnh đạo Nga cũng công khai bày tỏ mong muốn các lực lượng chính trị thân Nga có thể tham gia và cạnh tranh trong cuộc bầu cử.

Cuộc cạnh tranh địa chính trị rộng lớn hơn

Căng thẳng hiện nay phản ánh sự dịch chuyển địa chính trị lớn hơn ở khu vực Nam Kavkaz. Armenia ngày càng tìm cách mở rộng quan hệ với châu Âu và các đối tác phương Tây, trong khi Nga muốn duy trì ảnh hưởng lâu dài tại khu vực mà Moscow từng giữ vai trò chi phối.

Đối với Nga, việc Armenia nghiêng về phương Tây có thể đồng nghĩa với mất đi một đồng minh chiến lược. Còn với Yerevan, việc đa dạng hóa quan hệ đối tác trở nên hấp dẫn hơn khi quan hệ với Moscow ngày càng căng thẳng.

Vì vậy, những tuần trước cuộc bầu cử ngày 7/6 không chỉ là cuộc cạnh tranh chính trị nội bộ của Armenia, mà còn là phép thử cho hướng đi địa chính trị của quốc gia này: tiếp tục xích lại gần châu Âu hay vẫn nằm trong quỹ đạo ảnh hưởng của Nga.