Aswath Damodaran lo ngại cú sập AI sẽ còn tồi tệ hơn cả bong bóng dot-com

Cơn sốt AI ngày nay trông khác hẳn. Damodaran gọi chu kỳ đầu tư hiện tại là "đợt chi tiêu cho cơ sở hạ tầng lớn nhất từng thấy" . Các công ty công nghệ đang đổ hàng nghìn tỷ đô la vào trung tâm dữ liệu, phần cứng máy tính, lưới điện và hệ thống nước. Đây không còn là những dòng code trên máy chủ — mà là bê tông, đồng và tháp làm mát.

Quan trọng hơn, một phần lớn khoản chi tiêu này được tài trợ thông qua nợ, phần lớn đến từ thị trường tín dụng tư nhân thay vì các ngân hàng truyền thống . "Vấn đề với cơn sốt chi tiêu vốn AI không chỉ là nó khổng lồ, mà còn là một phần đáng kể được tài trợ bằng nợ," Damodaran nói . Nếu doanh thu từ AI không biện minh được cho quy mô đầu tư, các công ty ôm nợ có thể rơi vào tình trạng khó khăn và vỡ nợ, và rắc rối đó sẽ không chỉ giới hạn ở bản thân các công ty. Nó sẽ lan sang các quỹ tín dụng tư nhân, người cho vay và toàn bộ hệ thống tài chính .

Tại sao rủi ro tồi tệ hơn: Sự lây lan vượt ra ngoài thị trường vốn cổ phần

Damodaran lập luận rằng hậu quả của một đợt điều chỉnh AI sẽ nghiêm trọng hơn vì ba lý do chính:

1. Lây lan ra ngoài thị trường vốn cổ phần. Vỡ nợ sẽ kéo theo các quỹ tín dụng tư nhân, ngân hàng và toàn bộ hệ thống tín dụng — không chỉ giá cổ phiếu . Không giống như vụ bể bong bóng dot-com vốn chỉ là sự kiện của thị trường chứng khoán, một đợt điều chỉnh AI có thể gây ra sự kiện căng thẳng cho toàn bộ hệ thống tài chính.

2. Sẹo kinh tế vĩ mô. "Điều này làm nền kinh tế vĩ mô sợ hãi hơn nhiều so với cơn sốt dot-com," Damodaran nhận định . Xây dựng trung tâm dữ liệu, các công ty điện lực và hệ thống nước đều gắn liền với chu kỳ đầu tư AI. Một sự rút lui sẽ tác động dây chuyền đến việc làm, nhu cầu năng lượng và xây dựng — ảnh hưởng đến nền kinh tế thực, không chỉ giá trị danh mục đầu tư .

3. Chi tiêu quá mức chưa từng có. Damodaran lưu ý rằng phần lớn nền kinh tế "hứa hẹn nhiều hơn là giao hàng thực tế", và cảnh báo rằng "nhìn chung, có lẽ chúng ta đang chi tiêu quá mức" ở một quy mô chưa từng thấy .

"Khi đợt điều chỉnh đến," ông nói trong một cuộc phỏng vấn tháng 5/2026, "nó sẽ tồi tệ hơn. Nó sẽ mang tính thị trường rộng hơn. Nó sẽ không chỉ là đợt điều chỉnh của các công ty công nghệ."

Quy mô chi tiêu cho cơ sở hạ tầng AI là đáng kinh ngạc

• Các công ty công nghệ toàn cầu đang chi hàng nghìn tỷ đô la cho cơ sở hạ tầng AI để giành lợi thế cạnh tranh .
• Các công ty lớn như Meta, Alphabet và Oracle đang huy động thị trường trái phiếu với tốc độ kỷ lục để tài trợ cho chi tiêu vốn . Riêng Meta đã sử dụng tài chính có cấu trúc (structured financing) cho một trung tâm dữ liệu trị giá 27 tỷ đô la ở Louisiana .
• Một cuộc khảo sát tháng 11/2025 của Bank of America với các nhà quản lý quỹ quản lý 550 tỷ đô la tài sản cho thấy tỷ lệ kỷ lục tin rằng các công ty đang đầu tư quá mức vào AI — tâm lý chưa từng thấy kể từ tháng 8/2005 .
• Các nhà phân tích tại Man Group, quỹ phòng hộ giao dịch đại chúng lớn nhất thế giới, cảnh báo rằng việc dư thừa nợ công nghệ có thể thử thách sức hấp thụ của thị trường trái phiếu .

Các nhà phân tích và quan chức khác cũng đưa ra những so sánh tương tự

Damodaran không đơn độc trong việc gióng lên hồi chuông cảnh báo. Một số tổ chức và nhà phân tích lớn đã bày tỏ lo ngại:

• Ngân hàng Trung ương Anh (BoE, tháng 12/2025): Cảnh báo rằng cơn sốt chi tiêu AI trị giá hàng nghìn tỷ đô la, được tài trợ bằng nợ, có nguy cơ đổ bể do định giá cổ phiếu "căng thẳng một cách đáng kể". Ngân hàng trung ương này cho biết một đợt điều chỉnh cổ phiếu AI sẽ lan sang các thị trường nợ rộng lớn hơn và chỉ ra những dấu hiệu cảnh báo sớm trong hoán đổi rủi ro tín dụng (credit default swaps) .
• CNBC (tháng 11/2025): Đưa tin rằng nỗi lo sợ của nhà đầu tư về chi tiêu vốn AI đã lan sang thị trường trái phiếu, khi tốc độ phát hành nợ của các "ông lớn" công nghệ đang thử thách sức hấp thụ của thị trường .
• Fortune (tháng 11/2025): Nhận xét rằng các nhà quản lý quỹ toàn cầu đang báo hiệu một "sự đảo chiều lịch sử" trong tâm lý về chi tiêu của doanh nghiệp, được thúc đẩy rõ ràng bởi những lo ngại về chi tiêu vốn AI .

Điều Damodaran KHÔNG nói

Cần hiểu rõ điều Damodaran không lập luận. Ông không cho rằng công nghệ AI là vô giá trị hay AI sẽ thất bại trong việc mang lại giá trị kinh tế lâu dài. Trên thực tế, ông đã thừa nhận AI có thể mang tính biến đổi . Mối quan tâm của ông là về cấu trúc và phương thức tài trợ cho chu kỳ đầu tư, chứ không phải bản thân công nghệ. Theo quan điểm của ông, mối nguy hiểm nằm ở chỗ sự tự tin thái quá và chi tiêu vốn bằng nợ đã tạo ra một kịch bản mà bất kỳ sự thất vọng nào cũng sẽ bị khuếch đại qua hệ thống tín dụng và lan sang toàn bộ nền kinh tế .

Kết luận

Lời cảnh báo cốt lõi của Damodaran rất rõ ràng: cơn sốt đầu tư AI khác với kỷ nguyên dot-com ở những điểm khiến đợt suy thoái tiếp theo có khả năng nghiêm trọng hơn. Bản chất vật chất và được tài trợ bằng nợ của chi tiêu cơ sở hạ tầng AI đồng nghĩa với việc khi — chứ không phải nếu, theo quan điểm của ông — một đợt điều chỉnh đến, cơn đau sẽ "mang tính thị trường rộng hơn". Các nhà đầu tư, nhà hoạch định chính sách và lãnh đạo doanh nghiệp nên đặc biệt chú ý đến các bảng cân đối kế toán đằng sau việc xây dựng AI, chứ không chỉ lời hứa hẹn của bản thân công nghệ này.