Nội bộ Điện Kremlin rạn nứt: Quan chức tài chính cảnh báo chiến sự Ukraine đang bào mòn nước Nga

Các nhà hoạch định tài chính hàng đầu của Nga vừa có một động thái hiếm hoi, công khai bất đồng với Vladimir Putin về cái giá thực sự của cuộc chiến ở Ukraine. Theo các nguồn tin thân cận, các quan chức cấp cao của Bộ Tài chính và Ngân hàng Trung ương, bao gồm cả Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov, đã trực tiếp cảnh báo ông Putin rằng chi tiêu quân sự đang đẩy thâm hụt ngân sách liên bang lên mức báo động và có nguy cơ dẫn đến sụp đổ kinh tế trên diện rộng .

Yêu cầu cốt lõi của họ rất thẳng thắn: cắt giảm chi tiêu quốc phòng để ngăn chặn một cuộc khủng hoảng tài khóa . Nhưng ông Putin đã bác bỏ thẳng thừng, chỉ đạo Bộ Tài chính tìm kiếm các khoản tiết kiệm từ những phần khác của ngân sách, đồng thời giữ nguyên vẹn các khoản chi cho quân sự .

Cuộc trao đổi căng thẳng này, cùng với các tài liệu mật bị rò rỉ sau đó, cho thấy một vòng tròn quyền lực trong Điện Kremlin đang bị chia rẽ sâu sắc về chiến lược kinh tế, đúng vào thời điểm dữ liệu chính thức xác nhận GDP của Nga lần đầu tiên suy giảm kể từ đầu năm 2023.

Lời cảnh báo trong phòng kín và phản ứng của Putin

Lời cảnh báo đến từ những vị trí cao nhất trong bộ máy quan liêu kinh tế Nga, bao gồm Bộ trưởng Tài chính Anton Siluanov và các đại diện của Ngân hàng Trung ương . Họ nói với Điện Kremlin rằng cấu trúc chi tiêu quân sự hiện tại mang đến "nguy cơ thâm hụt ngân sách tăng nhanh chóng" và kêu gọi ngay lập tức xem xét và cắt giảm một phần các chương trình quốc phòng .

Báo cáo của Bloomberg, trích dẫn những người quen thuộc với các cuộc thảo luận, nêu rõ các quan chức tin rằng quỹ đạo thâm hụt ngân sách đang "không bền vững" nếu không có sự điều chỉnh lộ trình . Phản ứng của Putin là kiên quyết: không cắt giảm quốc phòng. Ông yêu cầu Bộ Tài chính tìm nguồn tiền từ các hạng mục ngân sách phi chiến tranh khác .

Sự bế tắc nội bộ này đã lan ra ánh sáng khi tờ Financial Times có được một lá thư hồi tháng Hai của ông Siluanov gửi nội các. Trong đó, Siluanov cảnh báo chi tiêu cho chiến tranh sẽ vượt ngân sách ít nhất 2 nghìn tỷ rúp (khoảng 28 tỷ USD) trong năm 2026, và theo một "kịch bản tiêu cực", con số này có thể lên tới 4 nghìn tỷ rúp. Ông dự báo mức vượt chi tương tự, 4 nghìn tỷ rúp, trong cả năm 2027 và 2028, đồng thời thúc giục chính phủ đóng băng khoảng 2.9 nghìn tỷ rúp (40.8 tỷ USD) trong các khoản chi tiêu phi chiến tranh đã được lên kế hoạch để bù đắp .

'Hố đen' ngân sách của Bộ Quốc phòng lớn đến mức nào?

Những vết nứt ngân sách không còn giới hạn trong các cuộc họp mật. Hai nguồn tin thân cận với chính phủ nói với Bloomberg rằng riêng Bộ Quốc phòng đang đối mặt với khoản thiếu hụt 1.3 nghìn tỷ rúp (khoảng 18 tỷ USD) trong ngân sách năm 2026 . Khoảng trống này nằm trong một bức tranh suy thoái tài khóa rộng lớn hơn: Nga đã lên kế hoạch thâm hụt cả năm 2026 là 3.8 nghìn tỷ rúp, nhưng chỉ trong bốn tháng đầu năm, thâm hụt đã phình to tới 5.9 nghìn tỷ rúp .

Chi tiêu cho chiến tranh giờ đây tiêu tốn khoảng 40% toàn bộ ngân sách liên bang, một mức độ mà ông Siluanov và Ngân hàng Trung ương đã riêng tư cảnh báo là không tương thích với một nền tài chính công ổn định .

Nền kinh tế Nga lần đầu suy giảm trong ba năm

Hồi chuông cảnh báo tài khóa vang lên cùng lúc với sự suy giảm mạnh của hoạt động kinh tế thực. Theo ước tính chính thức do Cơ quan Thống kê Nhà nước Liên bang (Rosstat) công bố vào ngày 15 tháng 5 năm 2026, GDP của Nga trong quý 1 năm 2026 đã giảm 0.2% so với cùng kỳ năm trước . Ngân hàng Trung ương Nga đưa ra một ước tính tồi tệ hơn, ở mức giảm 0.5%, trong khi Viện Dự báo Kinh tế (INP) thuộc Viện Hàn lâm Khoa học Nga ước tính mức suy giảm lên tới 1.5% .

Đây là lần đầu tiên GDP Nga sụt giảm trong ba năm qua, và nó đã buộc chính phủ phải cắt giảm mạnh dự báo tăng trưởng cả năm 2026 xuống chỉ còn 0.4%, so với ước tính trước đó là 1.3% .

Đâu là nguyên nhân kéo lùi kinh tế Nga?

Sự suy giảm này không đến từ một cú sốc đơn lẻ. Nhiều sức ép chồng chéo đang cùng lúc bào mòn nền kinh tế thời chiến của Nga:

• Các lệnh trừng phạt của phương Tây tiếp tục hạn chế nguồn thu từ xuất khẩu năng lượng, việc nhập khẩu công nghệ và làm suy yếu sản lượng công nghiệp .
• Lãi suất cao, do Ngân hàng Trung ương duy trì để kiềm chế lạm phát, đã bóp nghẹt khả năng tiếp cận tín dụng và đầu tư tư nhân .
• Đợt tăng thuế VAT vào tháng 1 năm 2026 đã gây áp lực lên nhu cầu tiêu dùng và hoạt động kinh tế nói chung vào đầu năm .
• Tình trạng thiếu hụt lao động do động viên quân sự và làn sóng di cư đã rút ruột các ngành then chốt, bao gồm sản xuất và xây dựng .
• Các cuộc tấn công bằng máy bay không người lái của Ukraine vào các nhà máy lọc dầu đã làm hỏng năng lực lọc hóa dầu, gián đoạn nguồn cung nhiên liệu và cắt vào một nguồn thu xuất khẩu quan trọng .
• Lạm phát dai dẳng, đang ở mức xấp xỉ 5.2%, tiếp tục xói mòn sức mua thực tế của các hộ gia đình .
• Chính sách thắt lưng buộc bụng ngoài lĩnh vực quốc phòng, khi Bộ Tài chính tiến hành đóng băng hầu hết các khoản chi phi chiến tranh, đang đè nặng lên đầu tư công và các dịch vụ xã hội .

Diễn đàn SPIEF: Phông nền cho sự rạn nứt nội bộ

Ông Putin dự kiến sẽ phát biểu tại Diễn đàn Kinh tế Quốc tế St. Petersburg (SPIEF) vào đầu tháng 6 năm 2026. Đây là sự kiện thường niên mà trong nhiều năm qua là sân khấu để Nga phô trương sự ổn định kinh tế và mức độ mở cửa với vốn nước ngoài. Tuy nhiên, bối cảnh năm nay hoàn toàn trái ngược.

Các báo cáo của Bloomberg và Financial Times, được công bố chỉ vài ngày trước thềm diễn đàn, cho thấy cánh tài chính trong chính phủ Nga đang công khai phát tín hiệu rằng cái giá phải trả cho cuộc chiến hiện tại là không thể chi trả nổi . Sự bất hòa với lập trường công khai của Putin là rất rõ ràng: ông yêu cầu chi tiêu quân sự không được gián đoạn, trong khi chính bộ trưởng tài chính của mình lại bí mật thúc đẩy việc đóng băng ngân sách trên diện rộng.

Với đà tăng trưởng đình trệ, thâm hụt ngân sách đạt mức kỷ lục, và chi tiêu quốc phòng "ngốn" gần 40% ngân sách, SPIEF 2026 dự kiến sẽ ít nói về việc thu hút đầu tư hơn, mà sẽ bàn nhiều hơn về câu hỏi liệu bộ máy tài chính Nga có thể xoay xở được những mâu thuẫn của một nền kinh tế chiến tranh mà chính họ tin rằng đang 'không bền vững' hay không .