Giấc mơ 'dân chủ hóa' cổ phiếu SpaceX tan vỡ: Hàng loạt sàn crypto hủy phân phối, hoàn tiền người dùng

Binance và Bitget Wallet cũng hủy bỏ các chiến dịch tiền IPO mã hóa của mình khi xStocks không thể giao phân bổ, đồng thời tiến hành hoàn tiền đầy đủ cho khách hàng . MEXC cũng hủy bỏ sản phẩm tương tự và xử lý hoàn tiền . Cả bốn nền tảng này đã cung cấp quyền truy cập SpaceX được mã hóa, nhưng thực chất tất cả chỉ được hậu thuẫn bởi những lời hứa mà xStocks không thể giữ.

Ngoại lệ duy nhất: Kraken có được gì đó – nhưng chẳng đáng là bao

Kraken là ngoại lệ một phần. Họ đã nhận được phân bổ từ các nhà bảo lãnh, nhưng con số này thấp hơn nhiều so với nhu cầu. Kraken tiết lộ rằng phân bổ "thấp hơn kỳ vọng" trong khi nhu cầu đăng ký của người dùng "vượt xa đáng kể nguồn cung hiện có" . Các báo cáo từ cộng đồng chỉ ra rằng những người tham gia thành công chỉ nhận được xấp xỉ 4,2786 token SPCXx mỗi người, trị giá khoảng 578 USD tại giá IPO, bất kể số tiền họ đã đặt cọc lớn đến đâu . Phần không được phân bổ sẽ được tự động hoàn trả.

Sự phân bổ nhỏ giọt đồng đều đó – giống hệt nhau cho những người dùng đã cam kết số tiền chênh lệch rất lớn – cho thấy nhu cầu đăng ký đã áp đảo số cổ phiếu mà xStocks thực sự có thể giao đến mức nào. Kraken là sàn có mối liên kết chặt chẽ nhất với xStocks, vì Payward, công ty mẹ của Kraken, chính là đơn vị xây dựng nên nền tảng này . Nhưng ngay cả mối quan hệ đó cũng không đủ để đảm bảo nguồn cung có ý nghĩa.

Nguyên nhân gốc rễ của sự thiếu hụt

Nguyên nhân gốc rễ rất đơn giản: xStocks không thể kiếm đủ cổ phiếu thật từ các nhà bảo lãnh phát hành để hậu thuẫn cho các sản phẩm token hóa trên tất cả các đối tác sàn giao dịch của mình . Tổng nhu cầu đăng ký trên các nền tảng crypto đã vượt xa bất kỳ mức phân bổ nào mà xStocks có thể đảm bảo .

Điều này xảy ra mặc dù SpaceX đã tự nguyện dành ra một phần lớn bất thường, lên đến 30% trong tổng số 75 tỷ USD giá trị chào bán cho nhà đầu tư nhỏ lẻ – gần gấp ba lần mức phân bổ bán lẻ thông thường từ 5–10% . Ngay cả với phần dành cho nhà đầu tư cá nhân mở rộng đó, tổng ý định đăng ký được báo cáo đã vượt quy mô IPO từ 3,3 đến 4 lần . Các nền tảng crypto đã phải cạnh tranh để giành một phần trong 'chiếc bánh' bán lẻ đó với năm công ty môi giới truyền thống có thỏa thuận phân bổ trực tiếp: Fidelity, Robinhood, SoFi, E*TRADE (thuộc Morgan Stanley) và Charles Schwab .

Những nhà môi giới đó đã có 'chỗ đứng' của mình được ghi rõ trong bản cáo bạch IPO. Còn xStocks thì không.

Người dùng đã thực sự 'mua' cái gì? Ba cấp độ 'tiếp cận' tiền mã hóa

Một trong những hiểu lầm dai dẳng nhất về các đợt chào bán SpaceX được mã hóa là giả định rằng chúng tương đương với việc sở hữu cổ phiếu thực tế. Sự thật không phải vậy. Các sản phẩm rơi vào ba loại riêng biệt, không loại nào cung cấp cho người dùng vị thế pháp lý của một cổ đông SPCX trực tiếp .

Token chia sẻ IPO (như SPCXx của Kraken và sản phẩm IPO Express của Bybit) hứa hẹn được hậu thuẫn 1:1 bằng cổ phiếu thực tế do một đơn vị lưu ký nắm giữ . Người dùng nhận được khả năng tiếp cận biến động giá của SPCX nhưng không có quyền biểu quyết, không có quyền nhận cổ tức, và – cực kỳ quan trọng – không có bất kỳ khiếu nại pháp lý ràng buộc nào đối với vốn chủ sở hữu cơ sở nếu việc giao hàng thất bại. Các sản phẩm này cũng loại trừ người dùng từ Mỹ, Anh, Canada và Úc .

Token SPV (Phương tiện đặc biệt) cung cấp khả năng tiếp cận kinh tế gián tiếp thông qua một pháp nhân đặc biệt sẽ nắm giữ cổ phiếu SpaceX. Một vài nền tảng đi theo hướng này, nhưng chuỗi sở hữu dài hơn và quyền lợi thậm chí còn bị pha loãng hơn .

Hợp đồng vĩnh cửu tổng hợp (Synthetic perpetual contracts) được giao dịch trên các sàn như Hyperliquid và chính nền tảng phái sinh của Kraken là thứ xa rời vốn chủ sở hữu thực tế nhất. Những vụ đặt cược thanh toán bằng tiền mặt này không liên quan đến bất kỳ cổ phiếu nào cả. Chúng theo dõi một chỉ số giá tổng hợp – chỉ số Kraken PreMIA – và không mang lại cho người nắm giữ bất kỳ quyền sở hữu vốn, quyền phân bổ hay khiếu nại nào đối với SpaceX . Riêng hợp đồng vĩnh cửu SPCX của Hyperliquid đã nắm giữ hơn 190 triệu USD lãi suất mở trước ngày niêm yết .

Kraken đã phân biệt rạch ròi bằng cách cung cấp cả một sản phẩm token hóa 1:1 và một hợp đồng vĩnh cửu tiền IPO riêng biệt với đòn bẩy 5x . Nhưng ngay cả sản phẩm token hóa của họ – thứ đáng lẽ phải được hậu thuẫn bằng cổ phiếu thật – cũng chỉ cung cấp chứng chỉ theo dõi token không có quyền biểu quyết hoặc cổ tức và không có bảo vệ từ Tổ chức Bảo vệ Nhà đầu tư Chứng khoán (SIPC) .

Sự sụp đổ tiết lộ sự thật phũ phàng về cổ phiếu mã hóa

Tập phim SpaceX không chỉ làm thất vọng các nhà đầu tư nhỏ lẻ tiền mã hóa. Nó đã phơi bày một số sự thật mang tính cấu trúc về vị thế hiện tại của việc tiếp cận thị trường sơ cấp mã hóa so với quy trình hình thành vốn truyền thống.

Thứ nhất, các đợt chào bán token hóa phụ thuộc hoàn toàn vào đường ống của nhà bảo lãnh truyền thống. xStocks không thể ép buộc các nhà bảo lãnh phân bổ cổ phiếu cho một bên trung gian tiền mã hóa, và không có cơ chế blockchain nào cho họ quyền ưu tiên trong quá trình phân bổ . Lớp token không bỏ qua được vòng kiểm soát của các tổ chức bảo lãnh IPO. Nó chỉ thêm một lớp rủi ro đối tác mới lên trên cùng một nguồn cung hạn chế.

Thứ hai, các nền tảng crypto không có lợi thế cơ cấu nào trong 'hàng đợi'. Mặc dù SpaceX đã dành ra mức 30% chưa từng có cho nhà đầu tư nhỏ lẻ, các sàn giao dịch crypto vẫn phải cạnh tranh từ bên ngoài. Năm nhà môi giới truyền thống có tên trong bản cáo bạch có các kênh phân bổ được xác định rõ ràng. xStocks phải thuyết phục các nhà bảo lãnh định tuyến cổ phiếu qua một khuôn khổ chưa được chứng minh, và khi nhu cầu vượt quá nguồn cung, những cái tên quen thuộc được ưu tiên .

Thứ ba, rủi ro không giao hàng là có thật và không được đền bù. Chính các điều khoản của Bybit đã cảnh báo rằng "giá cuối cùng, phân bổ và kết quả niêm yết không được đảm bảo" , và những tuyên bố miễn trừ đó đã chứng minh là chính xác. Người dùng cam kết tiền chịu toàn bộ rủi ro không nhận lại được gì ngoài số tiền đăng ký ban đầu của họ. Ngược lại, khách hàng của các công ty môi giới truyền thống nhận được phân bổ IPO qua Fidelity hoặc Robinhood đã thực sự nhận được cổ phiếu .

Thứ tư, cách đóng khung 'dân chủ hóa' đã không tồn tại khi tiếp xúc với thực tế. Như một bình luận đã nói: "Cổ phiếu mã hóa là một ảo tưởng nguy hiểm. Các sàn lớn như Binance và Bybit vừa chứng minh rằng họ không thể thực hiện được các IPO 'dân chủ hóa' mà họ hứa hẹn" . Lớp bọc blockchain không hề thêm bất kỳ khả năng nào để tạo, phân bổ hoặc đảm bảo cổ phiếu mà hệ thống tài chính hiện tại chưa phân phối qua các kênh riêng của mình.

Thứ năm, các công cụ phái sinh tổng hợp tạo ra lớp rủi ro của riêng chúng. Trong khi các sản phẩm IPO token hóa thất bại trong việc giao cổ phiếu, các hợp đồng vĩnh cửu tổng hợp vẫn tiếp tục giao dịch – được định giá bởi thị trường nội bộ của riêng chúng thay vì bất kỳ vốn chủ sở hữu thực tế nào. Vào ngày 10 tháng 6, các hợp đồng vĩnh cửu này mang một mức phí bảo hiểm (premium) dai dẳng từ 15–26% so với giá IPO cố định, tạo ra sự sai lệch giữa giá tổng hợp và mức chào bán 135 USD/cổ phiếu . Các nhà giao dịch trong các thị trường đó đang đặt cược vào động lượng, chứ không phải mua quyền sở hữu.

Sự kiện IPO mã hóa của SpaceX là bài kiểm tra áp lực thực tế lớn nhất từ trước đến nay đối với việc tiếp cận thị trường sơ cấp mã hóa. Nó kết thúc với việc hầu hết người dùng nhận được tiền hoàn trả thay vì token, và những người dùng nhận được phân bổ cũng chỉ nhận được một phần nhỏ so với những gì họ đã đăng ký. Bài học rút ra không phải là token hóa là bất khả thi, mà là nó kế thừa mọi ràng buộc của thị trường vốn truyền thống mà nó muốn thay thế – và thêm vào những ràng buộc mới của chính nó.