Vì sao chuyến bay ICE28 của Không quân Mỹ phải quay đầu khỏi Nam Cực?

Điều gì đã xảy ra với chuyến bay ICE28?

Chiếc C-17 Globemaster III của Không quân Mỹ, mang mã hiệu ICE28, cất cánh từ Christchurch vào khoảng 9 giờ sáng ngày 18/8/2026, trên đường tới McMurdo Station và Scott Base để phục vụ chuyến bay tiếp tế mùa đông tới Nam Cực. Dữ liệu theo dõi chuyến bay cho thấy máy bay quay đầu và hạ cánh trở lại Christchurch lúc 11 giờ 29 phút, sau khoảng 2 giờ 30 phút trên không.

Thông tin hiện có không cho thấy nguyên nhân là thời tiết xấu hay sự cố kỹ thuật. Lý do trực tiếp là một cảnh báo hàng không về hoạt động “không gian có khả năng gây nguy hiểm” trên tuyến bay. Cảnh báo này được Cơ quan Hàng không Dân dụng New Zealand (CAA) phát hành sau khi nhận thông tin từ Tổng công ty Quản lý Không lưu Nhà nước Nga.

Cảnh báo của Nga nói gì?

Theo CAA, phía Nga thông báo về một vụ phóng tên lửa dự kiến cùng khả năng mảnh vỡ từ hoạt động đó quay trở lại và gây nguy hiểm cho không phận quốc tế. New Zealand sau đó truyền đạt thông tin tới các hãng khai thác và tổ bay bằng NOTAM — viết tắt của Notice to Airmen, tức thông báo chính thức cho phi công về các nguy cơ tạm thời trên đường bay.

NOTAM không đồng nghĩa với việc toàn bộ tuyến bay bị đóng cửa. Đây là cảnh báo để các hãng hàng không và tổ bay tự đánh giá rủi ro, thay đổi đường bay, trì hoãn chuyến hoặc quay đầu. Trong trường hợp ICE28, tổ bay dường như đã chọn phương án thận trọng và không tiếp tục bay về phía Nam qua khu vực được thông báo.

NOTAM NZZO B3996/26 quy định những gì?

Thông báo NZZO B3996/26 thiết lập vùng nguy hiểm tạm thời NZD095 trong Auckland Oceanic Flight Information Region (FIR). FIR là khu vực mà New Zealand chịu trách nhiệm cung cấp dịch vụ thông tin và điều hành không lưu; điều đó không có nghĩa toàn bộ khu vực là lãnh thổ có chủ quyền của New Zealand, bởi phần lớn nằm trên vùng biển quốc tế.

Các chi tiết chính của NOTAM gồm:

• Thời gian hiệu lực: từ 21 giờ UTC ngày 13/8/2026 đến 18 giờ UTC ngày 20/8/2026
• Khung giờ hoạt động hằng ngày: từ 21 giờ đến 18 giờ UTC
• Khu vực: NZD095, thuộc Auckland Oceanic FIR
• Giới hạn độ cao: từ mặt đất hoặc mặt biển lên tới độ cao không giới hạn
• Mô tả nguy cơ: hoạt động phóng tên lửa của một cơ quan nước ngoài và khả năng mảnh vỡ quay trở lại

Vùng nguy hiểm được mô tả bằng một đa giác rộng trên Nam Đại Dương. Vì vậy, các thông tin nói cảnh báo kéo dài tới ngày 27/8 không nên mặc nhiên được xem là thời hạn của B3996/26. Chúng có thể đề cập tới một thông báo gia hạn, thay thế hoặc cập nhật sau đó; danh mục hiện có của NOTAM ban đầu kết thúc vào ngày 20/8.

Vì sao New Zealand có vai trò trong sự việc?

New Zealand cung cấp dịch vụ không lưu trong Auckland Oceanic FIR, bao gồm cả những khu vực trên vùng biển quốc tế. Vì thế, CAA có trách nhiệm phổ biến thông tin nguy hiểm tới các máy bay sử dụng khu vực này, nhưng không nhất thiết có quyền kiểm soát hoạt động tên lửa hoặc hoạt động quân sự nước ngoài diễn ra trên vùng biển quốc tế.

Đó là lý do CAA ban hành vùng nguy hiểm tạm thời thay vì đơn giản tuyên bố đóng cửa toàn bộ không phận. Cơ chế này cho phép từng nhà khai thác cân nhắc rủi ro dựa trên loại máy bay, nhiệm vụ và tuyến bay cụ thể. Với một chuyến bay quân sự đường dài tới đường băng ở Nam Cực, nơi có rất ít phương án thay thế, quay đầu là lựa chọn an toàn dễ hiểu ngay cả khi mối đe dọa chưa được xác minh hoàn toàn.

Quan chức New Zealand phản ứng ra sao?

Các quan chức New Zealand xem đây trước hết là vấn đề an toàn hàng không, nhưng cho rằng thông báo của Nga chưa đủ rõ để đánh giá đầy đủ nguy cơ. Thông tin được cung cấp không giải thích thuyết phục về bản chất, mục đích, thời điểm hay quỹ đạo của hoạt động được cho là vụ phóng.

Ngoại trưởng Winston Peters yêu cầu Nga cung cấp thêm câu trả lời sau khi cảnh báo làm gián đoạn chuyến bay tới Nam Cực. Sự việc diễn ra không lâu sau khi New Zealand công bố lệnh trừng phạt thêm 33 cá nhân và tổ chức Nga bị cho là có liên quan tới cuộc chiến của Nga ở Ukraine, trong bối cảnh quan hệ hai nước vốn đã căng thẳng.

Vai trò của các quan chức cũng cần được phân biệt: Peters phụ trách phản ứng ngoại giao, còn Thứ trưởng Giao thông James Meager liên quan tới phần ứng phó trong lĩnh vực hàng không và giao thông. Những thông tin hiện có chưa chứng minh ông Meager công khai quy kết động cơ cụ thể cho Nga.

Có thật Nga đã phóng tên lửa hay chưa?

Hiện chưa có xác nhận công khai trong các nguồn được cung cấp rằng vụ phóng tên lửa Nga thực sự diễn ra. Vì vậy, vẫn tồn tại hai khả năng khác nhau:

1. Nga đã đưa ra một cảnh báo an toàn có thật về vụ phóng hoặc sự kiện mảnh vỡ quay trở lại.
2. Cảnh báo được cố tình đưa ra một cách mơ hồ hoặc gây hiểu lầm nhằm tạo gián đoạn, bất định hay sức ép chính trị.

The Diplomat nhận định đây có thể là một hoạt động thông tin và đặt câu hỏi về tính xác thực của hoạt động được thông báo. Tuy nhiên, đó là phân tích và cáo buộc, chưa phải sự thật được kiểm chứng độc lập.

Kết luận thận trọng nhất hiện nay là: cảnh báo đủ đáng tin để CAA New Zealand công bố vùng nguy hiểm và tổ bay Mỹ hủy chặng bay tới Nam Cực, nhưng bằng chứng công khai chưa cho thấy Nga thực sự định làm gì hoặc vụ phóng có xảy ra hay không.

Trung Quốc liên quan thế nào tới bối cảnh rộng hơn?

Sự việc xảy ra trong lúc New Zealand và nhiều nước ở khu vực Thái Bình Dương gia tăng lo ngại về hoạt động thử tên lửa và cạnh tranh chiến lược. Trước đó, Winston Peters đã chỉ trích vụ Trung Quốc thử tên lửa tầm xa ở Nam Thái Bình Dương, cho rằng động thái này không phù hợp với sự ổn định của khu vực.

Bối cảnh đó giúp giải thích vì sao một số nhà quan sát nhìn cảnh báo của Nga dưới lăng kính tín hiệu địa chính trị. Tuy nhiên, không có bằng chứng trong các nguồn hiện có về sự phối hợp Nga–Trung Quốc, cũng như không có cơ sở để nói Trung Quốc gây ra sự cố ICE28. Tài liệu chỉ liên hệ trực tiếp cảnh báo hàng không với thông báo từ Nga; tranh cãi liên quan tới Trung Quốc là một vấn đề khu vực riêng biệt.

Bài học về quản lý rủi ro hàng không

Vụ ICE28 quay đầu cho thấy cách hệ thống hàng không xử lý các mối nguy chưa chắc chắn trên những tuyến bay quốc tế xa xôi. Khi nhận được thông tin về khả năng phóng tên lửa, thử vũ khí, tái nhập khí quyển hoặc vùng mảnh vỡ, cơ quan phụ trách FIR có thể ban hành NOTAM hoặc thiết lập vùng nguy hiểm tạm thời để cảnh báo phi công. Sau đó, nhà khai thác quyết định liệu rủi ro có thể chấp nhận được đối với chuyến bay cụ thể hay không.

Quy trình này có thể tạo ra tác động vận hành đáng kể ngay cả khi sự kiện nền chưa được xác minh. Đối với phi hành đoàn, không cần chờ đến khi có bằng chứng mảnh vỡ thực sự rơi xuống mới chọn phương án an toàn nhất.

Điểm chắc chắn hiện nay là ICE28 quay đầu vì New Zealand phổ biến cảnh báo do Nga cung cấp về nguy cơ từ vụ phóng tên lửa và mảnh vỡ; NOTAM B3996/26 thiết lập vùng nguy hiểm tạm thời trong Auckland Oceanic FIR; còn việc vụ phóng có thực sự diễn ra hay không vẫn chưa được công khai xác nhận.