724 xe tải viện trợ vào Afghanistan, nhưng Torkham chưa thực sự mở cửa

WFP cũng cảnh báo suy dinh dưỡng cấp tính ở trẻ em đã chạm mức nghiêm trọng tại 12 tỉnh. Khoảng 3,7 triệu trẻ em có thể rơi vào tình trạng suy dinh dưỡng cấp tính trong năm nay. Nghèo đói, tình trạng phải rời bỏ nơi ở, thiên tai và nguồn viện trợ quốc tế sụt giảm đang khiến nhu cầu ngày càng lớn hơn, trong khi khả năng đáp ứng lại thu hẹp.

Theo Liên hợp quốc, hiện chỉ khoảng một trong chín người Afghanistan đang đối mặt với nạn đói cấp tính nhận được hỗ trợ lương thực từ WFP. Khoảng cách giữa nhu cầu thực tế và nguồn lực sẵn có vì thế vẫn rất lớn.

Một lần mở cửa có kiểm soát, không phải mở lại hoàn toàn

Pakistan từng cho phép các lô hàng cứu trợ của Liên hợp quốc đi qua theo những thỏa thuận đặc biệt, ngay cả khi hoạt động thương mại thông thường vẫn bị đình chỉ. Đây là điểm mấu chốt để hiểu đúng về 724 xe tải: hàng nhân đạo có thể được phép đi qua theo diện ngoại lệ, trong khi tranh chấp chính trị và an ninh giữa hai nước vẫn chưa chấm dứt.

Chưa có thông tin cho thấy đoàn xe đã giải quyết những bất đồng khiến các cửa khẩu bị đóng. Vì vậy, sự kiện này không thể được xem là bằng chứng về một thỏa thuận chính trị mới hay một hành lang biên giới được bảo đảm lâu dài.

Đối với các tổ chức cứu trợ, một tuyến đường chỉ thực sự hữu ích khi có thể vận hành liên tục, an toàn và có quy mô đủ lớn. Một đoàn xe đi qua được là tín hiệu tích cực; nhiều đợt vận chuyển liên tiếp mới cho thấy khả năng tiếp cận đã trở nên đáng tin cậy.

Vì sao các tuyến thay thế gặp khó?

Việc đóng cửa biên giới buộc các nhà hoạch định viện trợ phải sử dụng những tuyến đường dài và phức tạp hơn. Một lô bánh quy tăng cường dinh dưỡng của WFP ban đầu dự kiến được chở bằng xe tải khoảng 7.000 km qua Pakistan. Sau khi biên giới đóng cửa, hàng được chuyển hướng qua Dubai rồi dự kiến đi tiếp qua Iran.

Tuyến thay thế này sau đó cũng bị đe dọa bởi bất ổn khu vực và những gián đoạn liên quan đến eo biển Hormuz, khiến Iran không còn là phương án dự phòng đáng tin cậy cho hoạt động hậu cần nhân đạo. Một số lô hàng khác phải đi qua nhiều quốc gia khi các cơ quan cứu trợ tìm kiếm đường vận chuyển khả thi.

Vấn đề ở đây không chỉ là tuyến nào nhanh hơn. Là một quốc gia không giáp biển, Afghanistan phụ thuộc vào số lượng hạn chế các hành lang khu vực. Khi một cuộc xung đột chính trị làm tê liệt biên giới hoặc một điểm nghẽn hàng hải bị gián đoạn, tác động có thể nhanh chóng lan sang nguồn cung lương thực và dinh dưỡng.

724 xe tải có ý nghĩa gì với Afghanistan?

Đoàn xe nhiều khả năng đã giúp ngăn một khoảng trống tức thời trong việc cung cấp lương thực và các hỗ trợ thiết yếu. Tuy nhiên, ý nghĩa lớn hơn của sự kiện này vẫn mang màu sắc cảnh báo:

• Ngoại lệ nhân đạo có thể giúp hàng cứu trợ tiếp tục lưu thông, nhưng không thể thay thế một cơ chế tiếp cận ổn định.
• Nhu cầu của Afghanistan lớn hơn rất nhiều so với một đợt vận chuyển đơn lẻ. Hàng triệu người vẫn đối mặt với nạn đói và suy dinh dưỡng, trong khi thiếu kinh phí đang hạn chế phạm vi hoạt động của các chương trình cứu trợ.
• Khả năng chống chịu của các tuyến cung ứng đã trở thành một ưu tiên nhân đạo. Việc Pakistan đóng cửa biên giới và những gián đoạn ảnh hưởng đến tuyến qua Iran cho thấy địa chính trị có thể nhanh chóng kéo dài thời gian giao hàng hoặc khiến hàng viện trợ bị mắc kẹt.
• Phép thử tiếp theo là tính liên tục. Một cải thiện bền vững sẽ cần những đợt tiếp cận nhân đạo lặp lại, đều đặn và có thể dự đoán — cùng với tiến triển trong việc giải quyết tranh chấp khiến các cửa khẩu bị đóng.

Kết luận

724 xe tải vượt qua Torkham là một thành công nhân đạo có ý nghĩa. Lương thực và các mặt hàng thiết yếu đã đến được Afghanistan bất chấp nhiều tháng hạn chế nghiêm ngặt tại biên giới.

Nhưng đoàn xe không đồng nghĩa với việc Torkham đã mở cửa trở lại lâu dài. Hiện Afghanistan mới chỉ có một chiếc phao cứu sinh tạm thời, chưa có một hành lang tiếp tế an toàn và ổn định. Khi căng thẳng Pakistan–Afghanistan chưa hạ nhiệt, còn các tuyến thay thế vẫn dễ bị ảnh hưởng bởi biến động khu vực, mỗi chuyến xe cứu trợ vẫn có thể đứng trước nguy cơ bị chặn bởi cuộc khủng hoảng tiếp theo.