Vì sao Nga sa thải Andrei Klepach sau cảnh báo về cuộc chiến tiêu hao?

Andrei Klepach bị miễn nhiệm khỏi vị trí nhà kinh tế trưởng của tập đoàn phát triển nhà nước Nga VEB.RF vào ngày 16/8, không lâu sau khi những trích đoạn từ bài phát biểu hồi tháng 5 tại Câu lạc bộ Nikitsky của Sở Giao dịch Moscow thu hút sự chú ý lớn trên truyền thông Nga. VEB.RF xác nhận ông đã rời vị trí, trong khi nhiều báo cáo liên hệ quyết định này với đánh giá đặc biệt bi quan của ông về triển vọng kinh tế và chiến tranh của Nga.

Klepach đã cảnh báo điều gì?

Luận điểm trung tâm của Klepach là Nga không thể giành chiến thắng trong một “cuộc chiến tiêu hao” kéo dài về kinh tế và công nghệ với phương Tây. Ông nói Nga đang tụt lại phía sau Mỹ và Trung Quốc, thậm chí trong một số phương diện là cả Ukraine. Ông cũng bác bỏ kỳ vọng rằng nền kinh tế Ukraine sẽ đơn giản sụp đổ, đồng thời cảnh báo chi phí mà Nga phải gánh chịu sẽ tiếp tục tăng.

Klepach không dự báo Nga sắp rơi vào một cuộc khủng hoảng kinh tế tức thời. Thay vào đó, ông mô tả một quá trình suy yếu chậm hơn, thể hiện qua:

• đầu tư giảm;
• năng suất tăng yếu;
• bất bình đẳng ngày càng lớn; và
• khoảng cách công nghệ, kinh tế với các quốc gia khác ngày càng rộng.

Theo các báo cáo, Klepach dự đoán GDP Nga năm 2027 chỉ tăng 1–1,5%. Con số này khá gần với dự báo đã điều chỉnh của Bộ Phát triển Kinh tế Nga, ở mức tăng 1,4% trong cùng năm. Tuy nhiên, hai dự báo đến từ các nguồn khác nhau và không nên được xem là hoàn toàn đồng nhất.

Vai trò của viện trợ phương Tây dành cho Ukraine

Klepach cho rằng nền kinh tế Ukraine trụ vững một phần nhờ khoản hỗ trợ tài chính lớn từ phương Tây. Theo cách tính ông đưa ra, hỗ trợ quân sự và hỗ trợ cho các hoạt động trong nước của Ukraine tương đương gần một nửa ngân sách Nga, trong khi tổng viện trợ cao hơn dòng vốn chảy ra khỏi Nga nhiều lần. Ông lập luận rằng nếu không có nguồn hỗ trợ bên ngoài này, kinh tế Ukraine đã sụp đổ.

Lập luận đó là một phần quan trọng trong đánh giá rộng hơn của ông: khả năng chống chịu bề ngoài của Nga không đồng nghĩa nước này đang chiến thắng trong cuộc cạnh tranh tổng thể. Ukraine phụ thuộc đáng kể vào nguồn tài chính bên ngoài để duy trì hoạt động, nhưng Nga cũng đang phải hấp thụ các chi phí ngày càng lớn từ chiến tranh, sức ép trừng phạt và các cuộc tấn công nhằm vào cơ sở hạ tầng.

Vì sao ông cảnh báo về khủng hoảng xã hội?

Klepach nói Nga cuối cùng có thể đối mặt một cuộc khủng hoảng xã hội nghiêm trọng, và khủng hoảng ấy có thể xuất hiện đột ngột. Ông viện dẫn Cách mạng Tháng Hai năm 1917 và sự tan rã của Liên Xô năm 1991 như những ví dụ lịch sử cho thấy biến động có thể trở nên khó kiểm soát một khi đã bùng phát.

Ông không dự đoán Nga chắc chắn sẽ tan rã. Cảnh báo của ông hẹp hơn: ngay cả khi tránh được sụp đổ kinh tế hoàn toàn, những tổn thất tích lũy, bất bình đẳng và tốc độ tăng trưởng suy giảm vẫn có thể tạo ra điều kiện cho một cuộc khủng hoảng trong tương lai. Các báo cáo cho biết ông “gần như chắc chắn” rằng một dạng khủng hoảng xã hội nào đó cuối cùng sẽ xảy ra.

Những gì đã biết về việc ông bị miễn nhiệm

Trình tự sự việc tương đối rõ ràng: Klepach phát biểu vào tháng 5, các trích đoạn được chú ý rộng rãi vào giữa tháng 8, rồi ông mất vị trí tại VEB.RF vào ngày 16/8. Nhiều báo cáo cho rằng bài phát biểu là một yếu tố dẫn đến quyết định này.

Lời giải thích được cho là của VEB.RF nói Klepach đã đưa ra “những đánh giá cá nhân gay gắt” về sự phát triển kinh tế và chính trị của Nga, không phù hợp với lập trường của tập đoàn.

TASS xác nhận Klepach không còn giữ vị trí nhà kinh tế trưởng của VEB và cho biết một người thay thế sẽ được bổ nhiệm, nhưng không đưa ra lời giải thích chính trị về việc ông rời chức.

Điện Kremlin có trực tiếp can thiệp không?

Điểm này vẫn chưa được xác nhận. The Bell, dẫn các nguồn am hiểu Klepach, đưa tin rằng người đứng đầu VEB.RF Igor Shuvalov hành động sau một “cuộc gọi từ cấp trên”. Một số hãng tin khác lặp lại thông tin này, nhưng đây là lời kể từ các nguồn ẩn danh chứ không phải tuyên bố chính thức của Điện Kremlin.

Vì vậy, bằng chứng hiện có chỉ cho phép đưa ra kết luận thận trọng: những phát biểu hồi tháng 5 của Klepach được nhiều nguồn xem là yếu tố trong quyết định miễn nhiệm, còn chuỗi mệnh lệnh chính xác phía sau quyết định này chưa được công khai xác lập.

Vị trí của Klepach trong VEB.RF

Klepach giữ chức nhà kinh tế trưởng của VEB.RF trong 12 năm và gia nhập tổ chức này vào năm 2014. Trước đó, ông có khoảng một thập kỷ làm việc tại Bộ Phát triển Kinh tế Nga, trong đó có 8 năm giữ chức thứ trưởng.

Bối cảnh này khiến các phát biểu của ông đặc biệt đáng chú ý. Klepach không phải một nhà bình luận bên ngoài, mà là một chuyên gia kinh tế cấp cao có nhiều năm làm việc trong bộ máy hoạch định chính sách kinh tế Nga. Các báo cáo xếp ông vào cùng thế hệ quan chức kinh tế rộng hơn với những nhân vật như Elvira Nabiullina và Andrei Belousov, dù các nguồn hiện có không xác lập chính xác quan hệ công tác giữa họ.

Việc Klepach bị loại khỏi vị trí vì thế mang ý nghĩa vượt ra ngoài một quyết định nhân sự: một nhà kinh tế cấp cao trong khu vực nhà nước đã công khai mô tả Nga đang mất thế trong cuộc cạnh tranh kinh tế dài hạn xoay quanh cuộc chiến, và những phát biểu đó trở nên tốn kém về mặt chính trị sau khi lan truyền rộng rãi.