Thụy Điển hai lần điều tiêm kích chặn máy bay Nga trên biển Baltic cùng ngày công bố báo cáo cảnh báo nguy cơ xung đột

Điều gì đã xảy ra trên Biển Baltic hôm thứ Sáu

Lực lượng Vũ trang Thụy Điển báo cáo rằng sự cố thứ nhất liên quan đến một máy bay ném bom siêu thanh Su-24 Fencer của Nga ở phía nam Biển Baltic, và sự cố thứ hai liên quan đến một tiêm kích-bom Su-34 Fullback ở phía bắc Biển Baltic . Trong mỗi tình huống, hai tiêm kích JAS-39 Gripen đã được triển khai khẩn cấp theo tư thế sẵn sàng ứng phó sự cố của Thụy Điển . Máy bay Nga không tiến vào không phận Thụy Điển, nhưng sự hiện diện ở cự ly gần của chúng đã kích hoạt phản ứng nhanh, với các tiêm kích NATO cũng cất cánh “để duy trì an ninh trong không phận chung” .

Các tuyên bố của quân đội Thụy Điển mô tả hành động này là “nghiêm trọng” và là một phần của “hình thái hành vi lặp đi lặp lại đe dọa đến cả sự toàn vẹn lãnh thổ và an ninh của chúng tôi trong khu vực lân cận” . Ngôn từ này chỉ ra rằng Stockholm coi những chuyến bay này là các phép thử có tính toán của Nga nhằm đánh giá thời gian phản ứng và quy tắc giao chiến dọc theo sườn Đông Bắc của NATO.

Cảnh báo được công bố cùng ngày

Cũng trong hôm thứ Sáu, Ủy ban Quốc phòng Thụy Điển – một cơ quan của quốc hội đại diện cho cả tám đảng phái cùng các chuyên gia chính phủ – đã đệ trình một bản đánh giá an ninh tạm thời đánh dấu sự thay đổi rõ rệt về giọng điệu và tính cấp bách. Báo cáo cảnh báo, như Bloomberg tóm tắt, rằng Nga có thể tìm cách kiểm tra sự gắn kết của NATO và cam kết phòng thủ chung của khối này thông qua một dạng tấn công quân sự nào đó trong “tương lai tương đối gần” nếu Moscow đánh giá rằng “các điều kiện chính trị là thuận lợi” .

Ủy ban còn đi xa hơn: họ tuyên bố rằng “không thể loại trừ khả năng xảy ra một cuộc tấn công vũ trang chống lại Thụy Điển hoặc các đồng minh của chúng tôi. Cũng không thể loại trừ khả năng vũ lực quân sự hoặc các mối đe dọa sử dụng vũ lực đó có thể được sử dụng để chống lại Thụy Điển hoặc các đồng minh của chúng tôi” . Báo cáo kết luận rằng nền phòng thủ toàn diện của Thụy Điển giờ đây phải được mở rộng quy mô để bảo vệ cả đất nước lẫn các đồng minh trong khuôn khổ NATO, một hệ quả trực tiếp từ tư cách thành viên của quốc gia này sau năm 2024 .

Điều này phản ánh tư thế hậu NATO của Thụy Điển ra sao

Việc Thụy Điển gia nhập NATO vào tháng 3 năm 2024 đã chấm dứt hơn hai thế kỷ không liên kết quân sự chính thức. Các cuộc đánh chặn ngày 12 tháng 6 cho thấy tư cách thành viên đó đã đi vào hoạt động thực tế như thế nào. Các máy bay chiến đấu của Đồng minh đã tham gia phản ứng, và các sự cố được định hình như một sự kiện tuần tra không phận tập thể thay vì chỉ là mối quan tâm quốc gia thuần túy của Thụy Điển .

Báo cáo của Ủy ban Quốc phòng củng cố sự chuyển dịch này ở cấp độ học thuyết. Nó liên kết rõ ràng kế hoạch phòng thủ của Thụy Điển với các đảm bảo của Điều 5 và định hình toàn bộ khu vực Baltic như một chiến trường nơi áp lực từ Nga là vấn đề của toàn NATO . Các đánh giá tình báo trước đây của Thụy Điển đã coi Nga là mối đe dọa “nghiêm trọng và cụ thể” đối với liên minh, viện dẫn các vụ xâm phạm không phận, phá hoại và các hoạt động mạng ở khu vực Baltic . Báo cáo ngày 12 tháng 6 giờ đây bổ sung thêm một cảnh báo về mặt thời gian: rằng cuộc thử thách đối với quyết tâm của NATO có thể đến sớm hơn nhiều đồng minh giả định.

Một hình thái thăm dò, không phải những cuộc chạm trán ngẫu nhiên

Các cuộc đánh chặn hôm thứ Sáu là một phần của một hình thái dài hơi hơn. Ngay từ năm 2015, trước khi là thành viên NATO, máy bay Thụy Điển đã chặn các tiêm kích Nga bay với bộ phát đáp đã tắt trên Biển Baltic . Vào tháng 6 năm 2024, chỉ vài tháng sau khi gia nhập NATO, một chiếc Su-24 của Nga đã xâm phạm không phận Thụy Điển gần đảo Gotland trong thời gian ngắn, kích hoạt một cuộc xuất kích tương tự của các tiêm kích Gripen . Gần đây hơn, vào ngày 2 tháng 6 năm 2026, các tiêm kích NATO – bao gồm cả Gripen của Thụy Điển – đã chặn một nhóm sáu máy bay Nga bao gồm các vai trò tiêm kích, cường kích và vận tải chỉ trong một ngày .

Bộ Quốc phòng Nga liên tục khẳng định rằng tất cả các chuyến bay quân sự của họ đều được thực hiện theo đúng luật pháp quốc tế . Tuy nhiên, tần suất, sự đa dạng và cự ly gần của các chuyến bay này, cùng với cảnh báo rõ ràng của Ủy ban Quốc phòng về một cuộc tấn công quân sự hạn chế tiềm tàng, cho thấy Moscow đang lập bản đồ một cách có hệ thống về thời gian phản ứng và sự phối hợp của đồng minh. Các nhà phân tích lưu ý rằng kịch bản của Ủy ban Quốc phòng – một cuộc tấn công hạn chế để kiểm tra xem liên minh có phản ứng tập thể hay không – không đòi hỏi sự mất cân bằng lực lượng lớn mới có thể thực hiện được, bởi vì mục tiêu là chính trị chứ không phải lãnh thổ.

Điều gì sẽ xảy ra tiếp theo

Báo cáo của Ủy ban Quốc phòng là một sản phẩm tạm thời; phiên bản cuối cùng dự kiến sẽ được công bố vào cuối năm 2026. Các khuyến nghị của nó sẽ giúp định hình phiên bản tiếp theo của dự luật quốc phòng và các ưu tiên đầu tư của Thụy Điển, bao gồm quy mô tái vũ trang dân sự và hội nhập với các cấu trúc chỉ huy của đồng minh . Trong khi đó, các cuộc đánh chặn ngày 12 tháng 6 có khả năng sẽ thúc đẩy những lời kêu gọi trong nội bộ các thành viên Baltic của NATO về một tư thế tuần tra không phận bền bỉ hơn và việc ra quyết định nhanh hơn trong trường hợp có một sự vi phạm quyết đoán hơn.

Đối với một quốc gia mới chỉ gia nhập NATO vào năm 2024, tính đồng thời của một chiến dịch đánh chặn trên không thực tế và một cảnh báo thẳng thắn về một cuộc thử thách Điều 5 đánh dấu một thời khắc quan trọng trong sự liên kết chiến lược của Thụy Điển.