Tháng thứ bảy của chiến sự Iran: Hy vọng hòa bình mờ nhạt khi Hormuz và Biển Đỏ chịu sức ép

Diễn biến nổi bật nhất trong tháng thứ bảy của chiến sự Iran không phải là một bước đột phá hòa bình, mà là cuộc giằng co ngày càng quyết liệt quanh các tuyến vận tải năng lượng, hạ tầng khu vực và đòn bẩy chính trị. Tehran bác bỏ nhận định rằng họ đang khẩn cấp tìm kiếm đàm phán; trong khi đó, cuộc họp dự kiến bàn về eo biển Hormuz bị hoãn và đà tiến của lực lượng Houthi làm gia tăng rủi ro tại Biển Đỏ. 23334

Iran bác bỏ viễn cảnh một thỏa thuận chóng vánh

Tổng thống Donald Trump nói ông dự đoán chiến sự sẽ kết thúc sau cuộc bầu cử giữa nhiệm kỳ của Mỹ vào tháng 11, đồng thời cho rằng Iran đang chịu sức ép phải nhượng bộ. Nhưng Iran từng tuyên bố không tìm cách nối lại đàm phán hòa bình — lập trường trái ngược với sự lạc quan công khai của ông Trump. 219

Ông Trump cũng nêu khả năng Mỹ có thể ở lại Iran và “giữ dầu mỏ”, so sánh với thỏa thuận mà Washington công bố với Venezuela. 19

Nhà Trắng mô tả thỏa thuận Venezuela là trao cho Mỹ quyền kiểm soát đa số đối với hơn 65 tỷ thùng trữ lượng dầu đã được chứng minh của nước này. Phía Venezuela cho biết dàn xếp liên quan 17 mỏ dầu, cùng các con số dự kiến về đầu tư và thu thuế; tuy nhiên, các bản tin cũng lưu ý rằng toàn văn thỏa thuận chưa được công khai. 172032 Không có điều khoản công khai nào về một thỏa thuận dầu mỏ tương đương với Iran được nêu trong các báo cáo.

Ngoại giao về Hormuz rơi vào bế tắc

Eo biển Hormuz vẫn là điểm nghẽn hàng hải có ý nghĩa lớn nhất của cuộc xung đột. Trước chiến sự, tuyến biển này vận chuyển khoảng một phần năm lượng dầu mỏ và khí đốt toàn cầu; các hoạt động quân sự và hạn chế đối với tàu thuyền đã làm lưu thông qua đây bị gián đoạn nghiêm trọng. 4

Oman dự kiến chủ trì cuộc họp giữa Iran và các quốc gia Arab vùng Vịnh để thảo luận những phương án có thể áp dụng cho Hormuz. Cuộc họp đã bị hoãn, chưa có ngày tổ chức mới được công bố, đồng nghĩa diễn đàn ngoại giao gần nhất nhằm xử lý tương lai của tuyến hàng hải này cũng tạm thời không còn. 3633

Iran cũng tuyên bố đã bắn hạ một máy bay không người lái MQ-1 trên eo biển. Đây là tuyên bố của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran và chưa được các nguồn tin được trích dẫn xác minh độc lập. 7

Đà tiến của Houthi mở thêm mặt trận Biển Đỏ

Sức ép lên thương mại năng lượng không còn chỉ giới hạn ở Hormuz. Theo các nguồn quân sự được Reuters dẫn lời, lực lượng Houthi liên kết với Iran đã chiếm thành phố cảng Mokha của Yemen và tiến về các đảo chiến lược ở Biển Đỏ. Những diễn biến này giúp họ cải thiện vị thế gần eo Bab el-Mandeb — cửa ngõ phía nam của Biển Đỏ và là tuyến quan trọng đối với xuất khẩu của Saudi Arabia. 34

Sau đó, Houthi cho biết họ đã phóng tên lửa và máy bay không người lái vào căn cứ không quân Khamis Mushait của Saudi Arabia. Reuters đưa tin nhóm này nói họ nhắm vào nhà chứa máy bay, hệ thống radar, đường băng và kho đạn, để đáp trả các đợt không kích của Saudi Arabia tại Yemen. 33

Ý nghĩa địa lý ở đây khá rõ: nếu cả Hormuz lẫn Bab el-Mandeb đều bị gián đoạn, các lựa chọn tuyến hàng hải thay thế cũng đồng thời bị thu hẹp. Điều đó làm tăng lo ngại về khả năng duy trì xuất khẩu dầu và các sản phẩm nhiên liệu tinh chế của khu vực.

Thị trường năng lượng hấp thụ cú leo thang

Giá dầu thô đã vượt 100 USD/thùng khi xung đột leo thang. Reuters dẫn ước tính của Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) cho biết xuất khẩu dầu diesel, xăng và nhiên liệu bay từ khu vực thấp hơn gần 60% so với trước chiến sự, khiến nhóm nhiên liệu tinh chế đặc biệt dễ tổn thương. 35

Reuters đưa tin giá diesel trung bình tại Mỹ đã vượt 6 USD/gallon lần đầu tiên vào ngày 10/9. 34 Trước đó trong tuần, dầu Brent chốt ở mức 101,21 USD/thùng — mức đóng cửa cao nhất kể từ ngày 22/5 — còn giá diesel trung bình toàn quốc tại Mỹ đạt kỷ lục 5,94 USD/gallon, theo dữ liệu AAA được CNN dẫn lại. 47

Các mức giá này là tín hiệu từ thị trường, không phải bằng chứng cho một nguyên nhân duy nhất. Tuy vậy, các báo cáo đều liên hệ đà tăng với bất định về hoạt động hàng hải, hạ tầng năng lượng và nguy cơ các cuộc tấn công tiếp diễn trên khắp Vịnh Ba Tư lẫn Biển Đỏ. 3533

Vì sao tháng thứ bảy là bước ngoặt đáng chú ý

Tính đến giữa tháng 9, chiều hướng của chiến sự không chỉ phụ thuộc vào các cuộc đối đầu quân sự trực tiếp giữa Mỹ và Iran. Nó còn tùy thuộc vào khả năng khôi phục lưu thông tại Hormuz, mức độ Houthi có thể đe dọa thêm hoạt động vận tải ở Biển Đỏ, và liệu hạ tầng năng lượng có tiếp tục vận hành được trước nguy cơ bị tấn công hay không.

Dự đoán của ông Trump rằng chiến sự sẽ kết thúc sau bầu cử giữa nhiệm kỳ và giá xăng sẽ giảm mạnh vẫn chỉ là một dự báo, chưa phải thỏa thuận. Những thông tin sẵn có cho thấy hoạt động quân sự vẫn tiếp diễn, một cuộc họp ngoại giao bị hoãn và thị trường năng lượng đang định giá cho một giai đoạn xung đột kéo dài, biến động hơn. 193335