Tàu kéo TEDY bị drone tấn công gần Odesa: 2 thủy thủ Azerbaijan thiệt mạng

Thông tin được xác nhận rõ nhất cho thấy tàu kéo TEDY bị drone tấn công trên Biển Đen, gần vùng Odesa của Ukraine, ngày 9/9. Các vụ tấn công tiếp theo được đưa tin là xảy ra rạng sáng 10/9, khi tàu hướng về cảng Constanța của Romania. Hai thủy thủ Azerbaijan thiệt mạng, hai người khác bị thương. Sự việc cho thấy rủi ro ngày càng lớn đối với đội ngũ hàng hải quốc tế trong chiến sự Biển Đen. 12313

Hai người thiệt mạng, hai người nhập viện

Bộ Ngoại giao Azerbaijan xác nhận hai thủy thủ tử vong là Aslan Aliyev và Asim Gasimov. Hai người bị thương là Imran Novruzov và Rauf Aliyev, đã được đưa tới bệnh viện tại Chornomorsk, Ukraine. Chính quyền Azerbaijan cho biết đang phối hợp hỗ trợ, gồm việc đưa người bị thương và thi thể các nạn nhân về nước. 124

Một số nguồn mô tả hai người sống sót bị bỏng. Tuy nhiên, thông báo chính thức của Azerbaijan chỉ xác nhận họ bị thương và nhập viện, không nêu mức độ thương tích. 29

TEDY là tàu gì, thủy thủ đoàn gồm những ai?

TEDY được mô tả là tàu kéo, hoặc tàu kéo kiêm tiếp tế ngoài khơi, treo cờ Somalia và thuộc sở hữu Thổ Nhĩ Kỳ. Các bản tin cùng thời điểm cho biết tàu có 10 thuyền viên: 4 công dân Azerbaijan, 3 công dân Thổ Nhĩ Kỳ, 2 công dân Đức và 1 công dân Ukraine. 313

Sáu người còn lại không nằm trong nhóm bốn thủy thủ Azerbaijan được Baku nêu tên. Các nguồn hiện có không cung cấp bản tường trình đầy đủ, đáng tin cậy về danh tính, việc điều trị hay tình trạng cuối cùng của từng người trong số họ. Vì vậy, mọi khẳng định cụ thể về toàn bộ sáu thuyền viên này cần được xem xét thận trọng. 368

Diễn biến các vụ tấn công

Các nguồn thống nhất về trình tự chính: TEDY ban đầu bị đánh trúng gần Odesa, sau đó di chuyển hoặc tìm cách di chuyển tới Constanța sau khi hư hại. Con tàu được cho là tiếp tục bị tấn công trong đêm. 391013

Số lần trúng đòn chính xác vẫn chưa thống nhất. Một số báo cáo nói tàu bị tấn công lần đầu, rồi chịu hai đợt tấn công nữa khi đi về phía Romania; một nguồn khác mô tả tàu bị tấn công hai lần trong khoảng 9–10/9. Vì thế, kết luận thận trọng nhất là TEDY đã hứng chịu nhiều vụ tấn công bằng drone được báo cáo, thay vì coi số lần tấn công cụ thể đã được xác lập. 91013

Lập luận của Nga và những điểm chưa được chứng minh

Các nguồn tin gắn với Ukraine quy trách nhiệm cho drone Nga. Bộ Quốc phòng Nga cùng ngày tuyên bố đã tấn công một tàu kéo hộ tống các tàu đi vào cảng Odesa. 79

Tuy vậy, tuyên bố này không đồng nghĩa với bằng chứng được xác minh độc lập rằng TEDY chở hàng quân sự hoặc vận chuyển tiếp tế quân sự. Những tài liệu được cung cấp không xác lập hàng hóa trên tàu, nhiệm vụ cụ thể của TEDY vào thời điểm xảy ra vụ việc, hay bằng chứng cho cách mô tả về “tiếp tế quân sự”. Đây là khác biệt quan trọng: thương vong và các vụ tấn công được ghi nhận rõ, còn lý do quân sự mà Nga hàm ý vẫn là vấn đề gây tranh cãi trong các báo cáo công khai. 129

Phản ứng của Azerbaijan

Baku xác nhận thương vong, nói các cơ quan ngoại giao và cơ quan nhà nước liên quan đang phối hợp xử lý vụ việc, đồng thời xúc tiến đưa những người bị thương và các nạn nhân tử vong về nước. Báo chí hàng hải cũng cho biết Azerbaijan đã đưa ra cảnh báo sau vụ tấn công. 1213

Các nguồn được cung cấp không đủ cơ sở đáng tin cậy để xác nhận một cáo buộc riêng về việc 5 công dân Azerbaijan thiệt mạng trong một vụ việc hồi tháng 6, hoặc để thiết lập mối liên hệ nhân quả trực tiếp giữa cáo buộc đó với vụ TEDY. Chúng cũng chưa đủ để đánh giá dứt khoát những hệ quả ngoại giao rộng hơn giữa Baku và Moskva, ngoài việc công dân Azerbaijan thiệt mạng trong vùng chiến sự khiến vụ việc đặc biệt nhạy cảm.

Vì sao vụ TEDY đáng chú ý với vận tải Biển Đen?

Vụ việc xảy ra giữa lúc các cuộc tấn công nhằm vào tàu thuyền, cảng biển và hạ tầng hàng hải ở Biển Đen leo thang. Reuters đưa tin trong tháng 8 rằng Ukraine đã đề xuất Nga cùng ngừng tấn công các mục tiêu dân sự tại khu vực, trong bối cảnh lo ngại các đòn đánh vào tàu và cảng có thể ảnh hưởng đến nguồn cung lương thực. 17

Thổ Nhĩ Kỳ cũng kêu gọi một lệnh hoãn song phương đối với các cuộc tấn công vào tàu thương mại và các cơ sở liên quan đến hàng hải. Ngoại trưởng Nga Sergey Lavrov ngày 8/9 nói một cơ chế như vậy không thể được giám sát hiệu quả. 2224

Rủi ro không chỉ nằm ở riêng TEDY. Các báo cáo trước vụ việc cho thấy Nga và Ukraine đã tấn công tàu của nhau cùng cơ sở hạ tầng cảng trong mùa hè, làm gián đoạn xuất khẩu ngũ cốc và làm gia tăng lo ngại về giá lương thực cũng như an toàn hàng hải. 20

Tóm lại

Bốn điểm được nguồn tin hậu thuẫn chắc chắn là: TEDY treo cờ Somalia và thuộc sở hữu Thổ Nhĩ Kỳ; tàu bị tấn công gần Odesa và được cho là tiếp tục bị tấn công khi hướng tới Constanța; Aslan Aliyev và Asim Gasimov thiệt mạng; còn Imran Novruzov và Rauf Aliyev phải nhập viện tại Chornomorsk. 12313

Những vấn đề chưa được làm rõ gồm diễn biến chính xác của từng đợt tấn công, tình trạng của mọi thuyền viên còn lại, và liệu có cơ sở thực tế nào cho lập luận quân sự mà Nga đưa ra hay không. Các khoảng trống này là then chốt để đánh giá đầy đủ vụ việc cũng như mức độ nguy hiểm mà thủy thủ dân sự đang đối mặt ở Biển Đen.