Vụ tấn công trường học Minab: điều đã xảy ra và những câu hỏi pháp lý còn bỏ ngỏ

Điểm cốt lõi đã được các nguồn thống nhất là: một trường học đã bị đánh trúng và trẻ em nằm trong số người thiệt mạng. Nhưng hồ sơ công khai hiện vẫn chưa chốt được ba vấn đề lớn: con số thương vong cuối cùng, toàn bộ chuỗi trách nhiệm và cách phân loại pháp lý của vụ tấn công .

Vì sao số người chết được nêu khác nhau?

Sự khác biệt nằm ở từng cuộc điều tra và thời điểm công bố. Amnesty International đưa ra con số 156 người thiệt mạng, gồm 120 trẻ em . Phân tích sau đó của Human Rights Watch dẫn con số ít nhất 175 người chết, trong đó có nhiều trẻ em . Vì vậy, cách diễn đạt thận trọng nhất là vụ tấn công đã làm hơn 150 người thiệt mạng, trừ khi dẫn riêng con số của từng tổ chức .

Dù khác nhau về số liệu, ý nghĩa pháp lý và nhân đạo của vụ việc không vì thế mà giảm đi. Cả Human Rights Watch và Amnesty International đều mô tả đây là một vụ gây thương vong dân sự hàng loạt tại trường học và đều kêu gọi công khai trách nhiệm đối với vụ tấn công .

Ai có thể phải chịu trách nhiệm?

Vấn đề quy trách nhiệm là điểm chưa ngã ngũ. Human Rights Watch cho biết, bất chấp việc Tổng thống Trump ngay lập tức phủ nhận trách nhiệm, đánh giá ban đầu của quân đội Mỹ cho rằng lực lượng Mỹ nhiều khả năng đứng sau vụ tấn công trường học ở Minab . Tổ chức này cũng lưu ý một cuộc điều tra đầy đủ có thể mất nhiều tháng mới đi đến kết luận cuối cùng .

Amnesty International đi xa hơn trong tuyên bố tháng 3, mô tả vụ việc là một cuộc tấn công chết người và trái pháp luật của Mỹ, đồng thời nói những người chịu trách nhiệm lên kế hoạch và thực hiện phải bị truy cứu . Human Rights Watch, trong khi đó, kêu gọi cả Mỹ và Israel đánh giá trách nhiệm của mình và công bố kết quả .

Vì sao Milan Uhrík kêu gọi điều tra tội ác chiến tranh?

Milan Uhrík, một thành viên Nghị viện châu Âu, đã kêu gọi một cuộc điều tra tức thì và độc lập sau một buổi tưởng niệm bên ngoài đại sứ quán Iran ở Brussels, theo The Express Tribune dẫn Al Jazeera và truyền thông Iran . Ông Uhrík nói vụ tấn công có thể là hành động cố ý và có thể cấu thành tội ác chiến tranh .

Đây là một cáo buộc chính trị - pháp lý, không phải phán quyết của tòa án. Tuy vậy, nó trùng với các câu hỏi mà Human Rights Watch và Amnesty International đang nêu ra: ai thực hiện vụ tấn công, mục tiêu được lựa chọn như thế nào, các biện pháp phòng ngừa đã được áp dụng ra sao, và thiệt hại đối với dân thường có vượt quá giới hạn luật chiến tranh cho phép hay không .

Câu hỏi pháp lý: không chỉ là “một trường học bị trúng đạn”

Một cuộc điều tra tội ác chiến tranh sẽ không chỉ dựa vào việc địa điểm bị đánh trúng là trường học. Các nhà điều tra cần xem mục tiêu quân sự được lựa chọn là gì, chỉ huy biết gì về sự hiện diện của dân thường, đặc biệt là trẻ em, những biện pháp phòng ngừa nào đã được thực hiện, và thiệt hại dân sự dự kiến được cân nhắc ra sao so với lợi ích quân sự dự kiến.

Human Rights Watch tóm lược nguyên tắc tương xứng của luật chiến tranh như sau: luật chiến tranh cấm các cuộc tấn công nếu thiệt hại dự kiến đối với dân thường và tài sản dân sự là không tương xứng so với lợi ích quân sự dự kiến . Amnesty International tập trung vào nghĩa vụ phòng ngừa, nói Mỹ đã vi phạm luật nhân đạo quốc tế khi không thực hiện mọi bước khả thi để tránh gây hại cho dân thường .

Vì vậy, có hai hướng xem xét chồng lấn. Thứ nhất, nếu bản thân trường học bị cố ý nhắm mục tiêu như nghi vấn của ông Uhrík, điều đó sẽ là trọng tâm của bất kỳ phân tích tội ác chiến tranh nào . Thứ hai, ngay cả khi mục tiêu dự định là nơi khác, cuộc tấn công vẫn có thể bị coi là trái pháp luật nếu bên lập kế hoạch không thực hiện các biện pháp phòng ngừa khả thi, hoặc nếu thiệt hại dân sự dự kiến là quá lớn so với lợi thế quân sự dự kiến .

Những điều điều tra viên còn phải làm rõ

Một cuộc điều tra công khai và có ý nghĩa cần trả lời những câu hỏi mà hồ sơ hiện có chưa giải quyết dứt điểm:

• Lực lượng nào đã thực hiện vụ tấn công, và ai phê chuẩn?
• Mục tiêu được xác định là gì, dựa trên nguồn tin tình báo nào?
• Những người lập kế hoạch biết gì về ngôi trường và khả năng có trẻ em hiện diện?
• Biện pháp nào đã được áp dụng để tránh hoặc giảm thiểu thương vong dân sự?
• Thiệt hại dân sự dự kiến được cân nhắc ra sao so với bất kỳ mục tiêu quân sự nào được nêu?
• Con số thương vong nào sẽ được xác minh, và các nạn nhân sẽ được ghi nhận như thế nào?

Human Rights Watch đã kêu gọi Mỹ và Israel đánh giá trách nhiệm của mình và công bố kết quả; Amnesty International kêu gọi một cuộc điều tra minh bạch, toàn diện và có kết quả được công khai .

Điểm mấu chốt

Kết luận chắc nhất hiện nay cần được diễn đạt thận trọng nhưng nghiêm túc: một trường tiểu học ở Minab đã bị đánh trúng ngày 28/2/2026, và các tổ chức nhân quyền nói hơn 150 người đã thiệt mạng, nhiều người trong số đó là trẻ em . Một nghị sĩ Nghị viện châu Âu cùng các tổ chức nhân quyền lớn đang kêu gọi điều tra theo hướng tội ác chiến tranh, nhưng các nguồn công khai được dẫn ở đây chưa đưa ra phán quyết tư pháp cuối cùng hay một cuộc điều tra hoàn tất . Kết quả pháp lý sẽ phụ thuộc vào bằng chứng về trách nhiệm, ý định, biện pháp phòng ngừa và tính tương xứng của cuộc tấn công.