Tổng thống Senegal sa thải Thủ tướng Sonko: Cuộc liên minh quyền lực tan vỡ giữa khủng hoảng nợ

Senegal rơi vào một cuộc khủng hoảng chính trị mới vào tháng 5/2026 khi Tổng thống Bassirou Diomaye Faye sa thải Thủ tướng Ousmane Sonko và giải tán toàn bộ chính phủ. Quyết định này chấm dứt liên minh chính trị từng đưa phong trào Pastef lên nắm quyền trong cuộc bầu cử năm 2024.

Động thái này diễn ra sau nhiều tháng căng thẳng giữa hai đồng minh cũ và trong bối cảnh Senegal đang phải xử lý một vụ bê bối nợ công lớn cũng như các cuộc đàm phán nhạy cảm với Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF).

Liên minh quyền lực hình thành sau bầu cử 2024

Quan hệ giữa Faye và Sonko vốn đặc biệt ngay từ đầu.

Ousmane Sonko là lãnh đạo nổi bật của đảng Pastef và là gương mặt chính trị có ảnh hưởng lớn. Tuy nhiên, do các rào cản pháp lý, ông không thể ra tranh cử tổng thống năm 2024. Thay vào đó, Bassirou Diomaye Faye trở thành ứng viên của đảng và giành chiến thắng trong cuộc bầu cử. Sau khi nhậm chức, Faye bổ nhiệm Sonko làm thủ tướng.

Cách sắp xếp này khiến hai trung tâm quyền lực cùng tồn tại trong một phong trào chính trị: tổng thống nắm quyền điều hành nhà nước, còn Sonko giữ vai trò lãnh đạo chính trị trong đảng Pastef. Theo thời gian, sự cân bằng này dần biến thành cạnh tranh ảnh hưởng về việc ai mới thực sự định hướng chính sách và chiến lược của chính phủ.

Căng thẳng leo thang trong nhiều tháng

Các dấu hiệu rạn nứt đã xuất hiện từ trước khi Sonko bị cách chức.

Tháng 3/2026, Sonko công khai tuyên bố rằng ông có thể rút đảng Pastef khỏi chính phủ và trở lại phe đối lập nếu Tổng thống Faye đi chệch khỏi đường lối của đảng.

Đến đầu tháng 5, Faye cảnh báo trên truyền hình nhà nước rằng đảng cầm quyền – do Sonko lãnh đạo về mặt tổ chức – có nguy cơ “sụp đổ” nếu các chia rẽ nội bộ tiếp tục.

Những phát biểu công khai này cho thấy tranh chấp không chỉ là mâu thuẫn cá nhân mà còn là cuộc đấu về quyền kiểm soát đảng và định hướng chính trị của chính phủ.

Khủng hoảng “nợ ẩn” làm tình hình thêm nghiêm trọng

Song song với xung đột chính trị, Senegal phải đối mặt với một cú sốc tài chính lớn.

Sau khi lên nắm quyền năm 2024, chính quyền mới đã tiến hành kiểm toán tài chính quốc gia. Kết quả cho thấy khoảng 7 tỷ USD nghĩa vụ nợ trước đó chưa được công bố từ thời chính quyền cũ.

Phát hiện này khiến tình hình tài chính của Senegal thay đổi mạnh:

• Thâm hụt ngân sách và mức nợ thực tế cao hơn nhiều so với báo cáo trước đó.
• IMF tạm dừng chương trình hỗ trợ trị giá 1,8 tỷ USD dành cho Senegal để xem xét lại dữ liệu tài chính.
• Niềm tin của nhà đầu tư và đánh giá tín nhiệm quốc gia bị ảnh hưởng.

Cả Faye và Sonko đều quy trách nhiệm cho chính quyền tiền nhiệm về các số liệu bị báo cáo sai. Tuy nhiên, cuộc khủng hoảng buộc chính phủ phải đưa ra những quyết định khó khăn về chi tiêu, quản lý nợ và quan hệ với các tổ chức tài chính quốc tế.

Bất đồng về đàm phán với IMF

Đàm phán với IMF dần trở thành một điểm nóng trong cuộc đấu quyền lực.

Tổng thống Faye sau đó trực tiếp nắm quyền điều hành các cuộc thương lượng với IMF, cho thấy mức độ nghiêm trọng của cuộc khủng hoảng và xu hướng tập trung quyền lực kinh tế vào phủ tổng thống.

Trong khi đó, Thủ tướng Sonko nhiều lần chỉ trích một số đề xuất từ IMF, đặc biệt là ý tưởng tái cơ cấu nợ mà ông cho rằng có thể ảnh hưởng đến chủ quyền hoặc uy tín quốc gia.

Dù không phải nguyên nhân duy nhất, cuộc khủng hoảng nợ đã làm trầm trọng thêm những bất đồng về:

• chính sách kinh tế và thắt lưng buộc bụng
• chiến lược đàm phán với các chủ nợ quốc tế
• việc ai sẽ kiểm soát định hướng kinh tế của chính phủ

Điểm bùng nổ: tháng 5/2026

Ngày 22/05/2026, Tổng thống Faye chính thức sa thải Thủ tướng Sonko và tuyên bố giải tán chính phủ trong một thông báo trên truyền hình nhà nước.

Tất cả các bộ trưởng bị miễn nhiệm, còn nội các cũ chỉ tạm thời xử lý các công việc thường nhật cho đến khi chính phủ mới được thành lập.

Quyết định này đánh dấu sự sụp đổ hoàn toàn của bộ đôi lãnh đạo từng biểu tượng cho sự chuyển giao quyền lực tại Senegal sau cuộc bầu cử năm 2024.

Điều gì đang chờ Senegal phía trước?

1. Nguy cơ chia rẽ trong đảng cầm quyền

Đảng Pastef có thể đối mặt với chia rẽ giữa phe ủng hộ Tổng thống Faye và phe trung thành với Sonko. Những cảnh báo trước đó từ chính Faye đã cho thấy nguy cơ đảng bị phân rã.

2. Khả năng tái bùng phát bất ổn chính trị

Sonko có lực lượng ủng hộ mạnh trong xã hội Senegal, đặc biệt là trong giới trẻ. Việc ông bị sa thải có thể làm gia tăng căng thẳng chính trị và dẫn đến các cuộc biểu tình nếu xung đột tiếp tục leo thang.

3. Bất ổn kinh tế trong lúc đàm phán với IMF

Rủi ro lớn nhất có thể là về kinh tế. Senegal vẫn cần khôi phục niềm tin của các chủ nợ quốc tế và đạt được thỏa thuận mới với IMF sau khi chương trình hỗ trợ trước đó bị đóng băng.

Sự bất ổn chính trị khiến các nhà đầu tư và đối tác quốc tế đặt ra câu hỏi quan trọng: ai đang thực sự đại diện cho chiến lược kinh tế của Senegal?

Bước ngoặt lớn trong chính trị Senegal

Sự chia rẽ giữa Faye và Sonko là một trong những biến động chính trị lớn nhất ở Senegal kể từ cuộc bầu cử năm 2024.

Liên minh từng được xem là chiến lược – trong đó Sonko mang lại sức mạnh chính trị cho phong trào còn Faye nắm giữ chức tổng thống – cuối cùng đã tan vỡ dưới sức ép của cạnh tranh quyền lực, mâu thuẫn trong đảng và các quyết định kinh tế khó khăn do khủng hoảng nợ.

Diễn biến tiếp theo, bao gồm việc liệu Tổng thống Faye có củng cố quyền lực, đảng Pastef có bị chia rẽ hay một sự cân bằng chính trị mới xuất hiện, sẽ ảnh hưởng trực tiếp đến khả năng Senegal vượt qua khủng hoảng nợ và khôi phục hỗ trợ tài chính quốc tế.